زێڕی کوشندە، دەوڵەتی فشەڵ

زانیار ڕێبوار

ئەوەی چەکێکی پڕ لە فیشەک بدەیتە دەست منداڵێکی تووڕە لەناو ژوورێکی پڕ لە خەڵکدا، و چاوەڕێ بکەیت کە ئارامی و ئاسایش بپارێزێت؛ هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە مامەڵە لەگەڵ سامانی سروشتیی خۆیدا دەکات. کاتێک نیشتمانێک لەسەر دەریایەک لە نەوت و غاز دانیشتبێت، بەڵام خاوەنی هیچ دادگایەکی سەربەخۆ، پەرلەمانێکی چاودێر، یان دەزگایەکی نیشتمانیی بێلایەن نەبێت، ئەوا ئەو سامانە نابێتە هۆی دروستکردنی قوتابخانە و نەخۆشخانە؛ بەڵکو دەبێتە هۆی دروستبوونی میلیشیا، دەسەڵاتی بنەماڵە، و ململانێی خوێناوی. لەم جۆرە کۆمەڵگایەدا، دەوڵەمەندیی خاکەکە نەک هەر نابێتە مایەی خۆشگوزەرانی بۆ هاوڵاتی، بەڵکو دەبێتە گەورەترین نەفرەت کە تێیدا تاڵانچییەکان بۆ پاراستنی پشکی خۆیان لە تاڵانییەکە، ئامادەن تەواوی وڵاتەکە بسوتێنن.

ئەم وێرانکارییە، دەرەنجامی هەژاری نییە، بەڵکو دەرەنجامی ئەو زەلکاوە سیاسییەیە کە دامەزراوەکانی تێدا نوقم کراوە. کاتێک نەوت دەردەهێنرێت بەڵام یاسایەک نییە بڵێت داهاتەکەی چۆن خەرج دەکرێت، ئەو نەوتە ڕاستەوخۆ دەچێتە ناو گیرفانی حیزب و دەبێتە پارە بۆ کڕینی چەک و دروستکردنی سوپای ئەلکترۆنی بۆ کپکردنی دەنگی ناڕازی. لەبری ئەوەی ئابوورییەکە گەشە بە چینی ناوەڕاست بدات، ئابووری سێبەر و قۆرخکاری بازاڕ دروست دەکات کە تێیدا چەند کۆمپانیایەکی سەر بە دەسەڵات هەموو شتێک کۆنتڕۆڵ دەکەن، لە دەرمانی نەخۆشخانەکانەوە تا دەگاتە هێڵی ئینتەرنێت. ئەمە دەوڵەتداری نییە، ئەمە دابەشکردنی نێچیرە لەناو دارستانێکدا کە تێیدا تەنها ئەو کەسانە دەژین کە خاوەنی چەک و هێزن.

“کاتێک دەسەڵات لە یاسا جیادەبێتەوە، ئیتر هیچ شتێک ناتوانێت ڕێگری بکات لەوەی کە خاوەن هێزەکان ببنە دڕندە.”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە وڵاتانی وەک کۆنگۆ و ئەنگۆلادا ڕوویدا، کە پێی دەوترێت “نەفرەتی سەرچاوەکان” لەو وڵاتانەدا، بوونی ئەڵماس و نەوت لە جیاتی ئەوەی ببێتە هۆی پێشکەوتنی گەل، بووە هۆی شەڕی ناوخۆیی درێژخایەن و دروستبوونی دیکتاتۆریەتی دڕندە، چونکە هیچ دەزگایەک نەبوو کە بتوانێت حوکمڕانەکان لێپرسینەوە بکات. بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان لەمانیش فێڵبازترن؛ ئەوان شەڕی ناوخۆییان بە چەک وەستاندووە، بەڵام شەڕێکی نوێیان دەستپێکردووە لە ڕێگەی سەرمایەدارییەکی دڕندەوە کە تێیدا بەردەوام خەریکی سڕینەوەی یەکترن لەسەر داهاتی دەروازە سنوورییەکان و گرێبەستە شاراوەکان، لە کاتێکدا میللەتیش لە برسیێتیدا سەیریان دەکات.

لەم تەماشاگەرییە مەدەنییەدا، هەر کاتێک دەسەڵات باسی “کوردستانێکی بەهێز” و سامانی نەتەوەیی دەکات، دەبێت بزانین کە ئەوان باسی ئاسایشی خۆیان دەکەن، نەک ئاسایشی ئێمە. ئەو سیستەمەی کە دەتوانێت لەسەر دەریایەک سامان، مووچەی سەدان هەزار فەرمانبەر ببڕێت و گەنجەکانی ناچار بە کۆچکردن بکات بۆ هەندەران، سیستەمێکە کە نەوتەکەی تەنها بۆ سووتاندنی ئایندەی وڵاتەکەی خۆی بەکاردەهێنێت.