عێراق لە ڕێگەی هەمان ئەو سیستمەوە چاک ناکرێت کە قەیرانەکەی خوڵقاندووە

شوان عبدالرحمن حارس

کاتێک سەرۆک وەزیرانی نوێ عێراق،کە هێشتا وەک نوێنەری چوارچێوەی هەماهەنگی و هێزە باڵادەستەکان مامەڵە دەکات—بەڵێنی دژایەتیکردنی گەندەڵی، چاکسازیی ڕیشەیی و گەڕاندنەوەی داراییە دزراوەکان دەدات، سۆز و هیوایەکی کاتی لای هاوڵاتیان دروست دەکات. تەنانەت دروستکردنی ئەنجومەنێکی باڵای دژە گەندەڵی و لێکۆڵینەوە لە دۆسیە گەورەکانی وەک “دزینی سەدە”، وەک هەنگاوێکی جدی نیشان دەدرێن. بەڵام لە پشت ئەم دیمەنە فەرمییەوە، پرسیارێکی سیاسیی قورس و مێژوویی هەیە کە ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت.

پرسیارە بنەڕەتییەکە ئەوەیە: ئایا چاکسازیی ڕاستەقینە دەکرێت لە ڕێگەی حکومەتێکەوە بێت کە خۆی لەسەر بنەمای پشکپشکێنە و بە پاڵپشتیی هەمان ئەو پێکهاتە و حیزبە سیاسییانە دروست بووە کە بۆ ماوەی پتر لە دوو دەیە عێراقیان بەم ڕۆژە گەیاندووە؟ لۆژیکێکی سادە هەیە کە دەڵێت: تۆ ناتوانیت قوفڵێک بەو کلیلە بکەیتەوە کە خۆی شکاندوویەتی. سیستمێک کە مانەوە و هێزی دارایی و چەکداریی خۆی لەسەر گەندەڵی و دابەشکردنی سامانی دەوڵەت ئاوا کردبێت، چۆن ڕێگە بە سەرۆک وەزیرانەکەی دەدات پایەکانی ئەو سیستمە بڕوخێنێت؟

مێژووی نوێی عێراق پڕە لەو حکومەتانەی کە لە یەکەم ڕۆژی دەستبەکاربوونیانەوە دروشمی نەمانی گەندەڵییان بەرزکردووەتەوە، بەڵام لە کۆتاییدا تەنها دۆسیەی گەندەڵکارە بچووکەکان یان نەیارە سیاسییەکانیان کردووەتە ئامانج. تاقیکردنەوەی ڕاستەقینەی ئەم کابینەیەش لەوەدا نییە کە چەند لێدوانی توند دەدات یان چەند فەرمانبەرێکی پلەنزم دەستگیر دەکات؛ بەڵکو پرسیارە ڕاستەقینەکە ئەوەیە: ئایا ئەم دەسەڵاتە ئامادەیە ڕووبەڕووی ئەو تۆڕە مافیایی و حیزبییە قووڵانە ببێتەوە کە دەستیان بەسەر دەمارە سەرەکییەکانی دەوڵەتدا گرتووە و شادەماری مانەوەی خودی ئەم سیستمەن؟ ئەگەر نا، ئەوا هەموو پڕۆسەکە تەنها دەبێتە نمایشێکی نوێ بۆ ڕازاندنەوەی هەمان سیمای کۆنی چەتەگەرایی سیاسی.

دیموکراسییەک لە ژێر گەمارۆی چەکداراندا

ئاکام خالید

گۆڕەپانێک کە تێیدا یاریزانەکان باسی یاساکانی یاری دەکەن و ناوبژیوانانیش فیکە لێدەدەن، بەڵام لە دەرەوەی یاریگاکە و لەسەر سکۆیەکان، چەندین دەستەی چەکدار وەستاون کە هەر کاتێک ئەنجامەکە بە دڵی ئەوان نەبێت، دەستبەجێ یاریگاکە دەکەنە ئامانجی تفەنگەکانیان و یاریزانەکانیش ناچار دەکەن ئەنجامەکە بە دڵی ئەوان بگۆڕن! ئەمە ڕێک ئەو گاڵتەجاڕییەیە کە ئەمڕۆ بە ناوی دیموکراسییەوە لە عێراقدا بەڕێوە دەچێت؛ دەوڵەتێک کە چەکەکانی حیزب و میلیشیاکان هێندە گەمارۆیان داوە، ئیتر هیچ دامەزراوەیەک، لە پەرلەمانەوە تا دادگاکان، توانای ئەوەی نییە بڕیار لە داهاتووی خۆی بدات و بەتەواوی بووەتە دیلی ئیرادەی هێزە تاریکەکان!

لەم وێرانەیەدا، سندوقەکانی دەنگدان و دەستوور تەنها پەردەیەکن بۆ شاردنەوەی ئەو حەقیقەتە تاڵەی کە هێزی ڕاستەقینە لە دەستی هەڵبژێردراواندا نییە، بەڵکو لە دەستی ئەو سەرکردە چەکدارانەدایە کە ئابووریی سێبەر و داهاتی دەروازە سنوورییەکان بەڕێوە دەبەن. کاتێک دەوڵەت ناتوانێت کۆنترۆڵی چەک بکات و حکومەتی ئیفلیجکراویش دەبێتە پاشکۆی بڕیارەکانی ژێر مێزی میلیشیاکان، ئیدی باسی سەروەری دەبێتە سووکایەتییەک بە عەقڵی هاوڵاتی. ئەمە دیموکراسی نییە، بەڵکو حوکمی زۆرەملێیە کە تێیدا تاڵانچییەکان مۆڵەتی کوشتن و دزینیان پێدراوە و هەر دەنگێکی ناڕازیش بە دادگای کارتۆنی و پەڕاوی دروستکراو بێدەنگ دەکرێت!

ڤلادیمێر لینین دەڵێت: “درۆیەک کە زۆر دووبارە بکرێتەوە، دەبێتە حەقیقەت”! ئەم خوێندنەوەیە ڕێک پێناسەی ئەو پرۆپاگەندەیەیە کە نوخبەی حوکمڕانی ئێرە بەردەوام دەرخواردی خەڵکی دەدەن؛ هاوشێوەی ئەو دۆخەی کە لە ڕژێمە تۆتالیتارەکاندا هەبوو، کاتێک دەسەڵاتداران بەردەوام باسیان لە ئازادی و سەروەری دەکرد، لەکاتێکدا هەموو کوچە و کۆڵانێک پڕ بوو لە پۆلیسی نهێنی و گرووپی چەکدار کە هەناسەیان لە خەڵک بڕیبوو! ئەمڕۆ لە عێراقیشدا هەمان ئەو درۆ گەورەیە دووبارە دەکرێتەوە؛ لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان باسی دەوڵەتی دامەزراوەکان دەکرێت، بەڵام لە واقیعدا کۆمپانیاکانی حیزب و میلیشیاکان نیشتمانیان قۆرخ کردووە و دیموکراسییان کردووەتە تەنها وشەیەکی بێگیان بۆ پەردەپۆشکردنی شکستی خۆیان!

لەم فەزایەدا، دەزگاکانی دەوڵەت نەک بۆ خزمەتکردن، بەڵکو بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی ئەو هێزانە کار دەکەن کە چەکیان لەسەر سەری نیشتمان داناوە. هەر چالاکوانێک یان ڕۆژنامەنووسێک پەنجە بخاتە سەر سامانی ونبوو یان ڕەخنە لەم قۆرخکارییە بگرێت، دەستبەجێ ڕووبەڕووی سەرکوتکردنی مەدەنی و تیرۆری دەروونی دەبێتەوە. دەوڵەت لێرەدا بووەتە بووکەڵەیەک کە چەکدارەکان دەماریان گرتووە، و هەموو هەڵبژاردنێکیش تەنها بۆ ئەوەیە کە شەرعییەت بە مانەوەی ئەم ستەمکارییە بدرێتەوە.

ئەی ئەو گەنجانەی کە لە شەقامە داڕماوەکاندا هەست بەم سووکایەتییە دەکەن، ئەی ئەو قەڵەمانەی کە لەژێر سێبەری تفەنگەکاندا خەبات دەکەن، و ئەی تەواوی ئەو هاوڵاتییانەی کە داهاتووتان لێ زەوت کراوە! کاتی ئەوە هاتووە دەمامکی ئەم دیموکراسییە ساختەیە دابدڕین و ئەو درۆیە ڕەت بکەینەوە کە گوایە دەوڵەت هێشتا بوونی هەیە. ئەم دەسەڵاتە ترسنۆکە کە خۆی لە پشتی چەک و میلیشیاکانەوە حەشار داوە، لە بێزاری و ئیرادەی ئێوە زۆر زیاتر دەترسێت تا لە هەر شتێکی تر، چونکە مێژوو سەلماندوویەتی کاتێک گەلێک بڕیاری شکانەوەی کۆت و زنجیرەکانی دەدات، هیچ هێزێکی چەکدار ناتوانێت لەبەردەم گەردەلوولی تووڕەییدا خۆی بگرێت!