کەشناسیی عێراق ڕایگەیاند، سبەی هەینی شەپۆلێکی چڕی خۆڵبارین عێراق دەگرێتەوە و ڕۆژی شەممە ئەو شەپۆلە دەگاتە هەرێمی کوردستان.
سەبارەت بە هۆکارەکانی هاتنی ئەم شەپۆلە، ئاشکرای کرد کە ئەم تۆز و خۆڵە بەهۆی هاتنی بایەک لە باکووری ڕۆژئاواوە عێراق دەگرێتەوە، خێراییەکەیشی دەگاتە 50 بۆ 60 کم لە کاتژمێرێکدا.
پێشنيوهڕۆى ئهمڕۆ پێنجشهممه 2026/5/14 بە ئامادەبوونی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و فهرماندهى گشتيى هێزهكانى پێشمهرگه، ڕێوڕەسمی دەرچوونی خولی (سییەم)ی پێگەیاندن لە کۆلێژی سەربازیی دوو لە زاخۆ بەڕێوەچوو.
لەو ڕێوڕەسمەدا، كه بهڕێزان وهزيرى كاروبارى پێشمهرگه و ژمارهيهك له پلهدارانى پێشمهرگه ئامادهى بوون، (٣٥٩) ئەفسەری گەنجی هەرێمی کوردستان کە خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسن، دوای بەکۆتاهێنانی (٩) مانگ خوێندنی سەربازی، ئەکادیمی و پراکتیکی، بڕوانامەی دەرچوونیان پێبەخشرا و چوونە ناو ڕێزەکانی وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە.
لە کۆتایی ڕێوڕەسمەکەدا، سەرۆک نێچیرڤان بارزانی گوتارێکی پێشکەش کرد و تێیدا وێڕای پیرۆزبایی لە دەرچووان و خێزانەکانیان، تیشکی خستە سەر پێگەی یاسایی و نیشتمانیی پێشمەرگە و بارودۆخی سیاسیی عێراق و پێشهاتهكانى ناوچەکە. ئهمه دهقهكهيهتى:
دەرچوویێن هێژا، پێشمەرگەیێن قەهرەمان، ئامادەبوویێن خۆشتڤى،
ڕۆژ باش،
هوين ههمى گهلهك بخێر هاتن، سەرچاڤا، بۆ ڕێورەسمێن دەرچوونا خولا (سيهێ) یا پێگەهاندنێ ل کۆلێژا سهربازی یا دویێ ل زاخۆ. ئەڤ دیمەنە جهێ شانازیيا مە و هەمی گەلێ کوردستانێيه.
گهلهك خۆشحالم كو ئەڤرۆ پێكڤه شاهدێن دەرچوونا (359) ئەفسەرێن گەنجێن ههرێما كوردستانێينه. وان پشتى (9) ههيڤا، خويندنا خۆ یا سهربازى، ئەکادیمی و پراکتیکی ب دوماهی ئینا و ئێدى دێ بنه بهشهك ژ هێزێن وهزارهتا كاروبارێن پێشمهرگهى.
جهێ سهربلنديێ و دەستخۆشیێیە، کو پشتی بدوماهی ئینانا خويندنا زانکۆیى و بهدهستڤهئينانا بهكهلۆيۆرسێ، هوين خۆبهخشانه، ب حەز و ڤيانا خۆ هاتنە ناڤ ڕێزێن خويندنا سهربازى؛ داکو ببنە ئەفسەر د ڕێزێن پێشمەرگاتيێدا.
ئەڤە نیشانهيێ دلسۆزی و وەفاداری و بهرههڤييا هەوەیە بۆ خزمەتکرن و پاراستنا کوردستانێ. ئەڤرۆ د ڤێ ئاهەنگێدا ئهم ههمى دگەل مالباتێن ههوە پشکدارين و ئهم ههمى ڤێكرا ب وە سهربلندين.
ژ دل، ئو ب گهرمى پیرۆزباهیێ ل هەوە و ل مالباتێن وە یێن هێژا دکەم. ل وان و ل هەوە و ل مه ههميا پیرۆز بیت. هیڤیا سەرکەفتنێ ل ژيانێ بۆ هەوە دخوازم.
دەرچوویێن هێژا،
ژ ڕۆژا كو پێشمەرگە ههيه و هەتا ئەڤرۆ، پێشمەرگاتى جهێ شانازیێ و سەرفرازيێ و بەرپرسیاریەتييەکا مەزن بوویە. پێشمەرگاتى و پێشمهرگهبوون، ئەرکەکێ گەلەک پیرۆزە و پشکەکا گرنگ يا ناسناما نيشتمانی و نەتەوەیی یا کوردستانێيه. ئەڤە بەردەوامییا خەباتا دوير و درێژە بۆ پاراستنا گەلێ کوردستانێ ب ههمى پێكهاتێن خۆڤه.
لەوما دەرچوونا هەوە یا ئەڤرۆ و سەرکەفتنا هەوە د خويندنێدا، نە دويماهییا ڕێكێیە. نەخێر، دڤێت بزانن: ئەوا ئەڤرۆ هوین دەستپێ دکەن، دەستپێکا خزمەت و ئەرکێن هەوە یێن نويیە دگەل دهزگههێن حکوومەتى بۆ خزمەتكرنا کوردستانێ.
ئهڤرۆ باوەرناما هەوە بتنێ دەستکەفتەکێ ئەکادیمی نیيه، بەلکى پەیمانەکا شەرەفێ و سیمبۆلا دلسۆزی و وەفاداریيا ههوهيه بۆ كوردستانێ. ئەمانەتەکێ مەزنه بۆ خزمەتکرنا گەل و وەلاتێ خۆ، ههروهسا نیشانا ئامادهيى و بەرهەڤییا هەوەيە بۆ هەر قوربانيیەکێ د ڕێكا سهرفرازييا وهلاتيدا.
پێشمەرگەی ب درێژاهییا دیرۆکا بزاڤا ڕزگاریخوازا گەلێ کوردستانێ، قوربانیێن گەلەک مەزن داینە. خوینا خۆ دايه و ب گیانێ بهرخودانێ، بەرەڤانی ل ئاخا کوردستانێ و گەلێ خۆ کریە. دیرۆکا پێشمەرگەی یا پڕە ژ قههرەمان و قوربانیێن مەزن بۆ ئازادیێ و بۆ سەرفرازییا کوردستانێ.
دەمێ کو (داعش) مەزنترین ڕێکخستنا تیرۆرستی ل جیهانێ؛ هێرش کریە سەر عێراقێ و کوردستانێ، پێشمەرگە بوون کو ب سهرۆكاتيا جهنابێ سهرۆك مهسعوود بارزانى، ب گیان و خوینا خۆ، داعش ل بەرۆكێن شەڕی تێکشکاند و نەهێلا کوردستان بکەڤیتە دەستێ وان تیرۆرستا. ژبهر هندێ، هەتا کورد و کوردستانى بمینن، پێشمەرگە دێ ههر مینين ئیلهامبهخش بۆ گەلێ کوردستانێ و دێ ههر مينن پارێزەر و سیمبۆلێ بەرهڤانى و خۆڕاگريا مللهتێ مه.
د ڤێ هەلکەفتێدا، جارەکا دی سپاس و پێزانینا هەرێما کوردستانێ پێشكێشى هێزێن هەڤپەیمانییا نێڤدەولەتی ب سهرۆكاتييا ئهمهريكا دکەم کو د شەڕێ دژی داعشێدا؛ پشتەڤانییا پێشمەرگەی کرین.
هاریکاریا وان بۆ پێشمەرگهيان و بۆ سوپایێ عێراقێ، پشتەڤانییەکا ستراتیژی و ئێكلاكهر بوو. سپاس پێزانين بۆ هاريكارى و پشتەڤانییا وان یا بەردەوام بۆ پرۆسا چاکسازیێ ل وەزارەتا کاروبارێن پێشمەرگەى.
هەروەسا پێويسته ئاماژێ بدهينه گرنگییا هەماهەنگی و هەڤکارییا ناڤبەرا پێشمەرگەى و هێزێن سوپایێ عێراقێ بۆ بهرهنگاربوونا تیرۆرێ. کارێ هەڤپشکێ هەردولا پێویستە بۆ پاراستنا ئاسایش و ئارامیێ بتایبەتی ل دەڤەرێن ماددێ (140)، چونكى ب باوهرييا مه داعش هێشتا مەترسی و گەفە ل سەر ئاسایش و تهناهييا عێراقێ و ڤێ دەڤەرێ.
د ڤێ ڕۆژێدا، د ڤێ ههلكهفتێدا، سەرێ ڕێزێ بۆ خوینا شەهیدێن خۆ دچەمینین، چ پێشمهرگه، چ یێن سوپایێ عێراقێ، چ حەشدا شەعبی، کو گیانێ خۆ کرينە قوربانی بۆ پاراستنا وهلاتى.
ئامادەبوویێن هێژا،
د ڤێ هەلکەفتێدا پێويسته بێژين كو: پرۆسا ئێکگرتنا هێزێن پێشمەرگەی وهكى پێویست بڕێڤە ناچیت و ئەو پێشکەفتنا کو پێويست بوو، ههتا نها نەبوويه.
گەلێ کوردستانێ ب سالايە لهيڤييا ئێکگرتنا پێشمەرگەیه. دۆستێن مەيێن هەڤپەیمانییا نێڤدەولەتی، پشتەڤانی و پلان و هاریکارییا پێشکێش دکەن، چاڤەڕێنه كو ئهم ئیرادەیهكا سیاسی یا دروست يا بهێز نيشان بدهين. بهلێ مخابن ههتا نۆكه نههاتيه كرن و ڤێ ئێكێ زيانهكا مهزن گههاندييه ناڤێ ههرێما كوردستانێ.
ژ هەمیێ گرنگتر، ئەڤ دەرچوویێن گەنج و دلسۆزێن ئەڤرۆ ئهم دبینین، هەژی وێ چەندێنە بچنە ناڤ هێزەکا نيشتمانى یا ئێکگرتی. ئهڤ ڕهوشه هيچ نه يا باشه و ئهم قهت ژێ ڕازى نينه.
دگەل هندێ ژی، ديسا دبێژم: ئێكگرتنا پێشمهرگهى پێويستييهكا چارهنڤيسسازه بۆ ههرێما كوردستانێ و پێدڤييه سهركهڤيت. ئەم ل سەرۆکاتیا هەرێما کوردستانێ و حكوومهتا ههرێمێ دێ بهردهوام بين، دێ ئهركێ خۆ بينين بۆ هندێ ئهڤ كاره بێته ئهنجامدان و ئهڤ پرۆسهيه سهركهڤيت. بۆ ڤێ چهندێ دگەل دۆستێن مە ل هەڤپەیمانییا نێڤدەولەتی دێ بەردەوام بین.
پێشمەرگە بهشهكه ژ سیستەمێ بەرهڤانيێ یێ عێراقێ. ئهڤ كۆلێژه بخۆژى ل زاخۆ وهكى كۆلێژهكا سهر ب وهزارهتا بهڕهڤانيێ يا عێراقێ، نيشانا ڤێ چهندێيه. ژبهر هندێ دڤێت عێراق هەمی ئهرك و پێگيرى یێن خۆیێن یاسایی و دهستوورى بەرامبەر پێشمەرگەی بجى بینیت و هاریکاری و پشتەڤانی و چەک و تەقەمەنییا بۆ پێشمەرگەی دابین بکەت.
پێشمەرگە نە مەترسیيە، بەلکى پارێزەرێ وهلاتييه و بهرێ ژى ل شهڕێ ئازادييا عێراقێ، ل پاراستنا ئاسايشا بهغدا و ل شهڕێ دژى داعشێ، ئهڤه ب ڕۆنى پێشمهرگهى يا سهلماندى كو پارێزهرێ وهلاتييه.
ئامادەبوویێن هێژا،
دەڤەرا مە ئەڤرۆ د ڕهوشهكا گران و ئالۆزدا دەرباز دبیت. گرژیێن هەرێمی، کاریگەرییا خۆ لسەر هەميا کریە. ئەم ل هەرێما کوردستانێ تهئكيدێ لسەر هەلویستێ خۆ یێ جێگیر دکەین کو ئەم دگەل چارەسەرى یێن ئاشتیانەينه بۆ هەمی کێشە و ناكۆكييا. مه نهڤێت عێراق و هەرێما کوردستانێ ب چ ڕەنگەکێ ببيته بهشهك ژ ڤان كێشه و ئالۆزيا.
د ڤێ چارچۆڤێدا، ئەم ب گەشبینی چاڤەڕێی کارکرنێينه دگەل حکوومەتا بهێت ل بەغدا و دگەل سەرۆکوەزیرێ دهستنيشانكرى ڕێزدار (عهلى زهيدى)، ب گیانێ ههڤپشكييا نيشتمانى یا ڕاستەقینە و لهسهر بنهمايێ دهستوورێ عێراقێ ئەم ئامادهينه پێکڤە کار بکەین بۆ خزمەتکرنا هەمی عێراقێ، ب شێوەیەکێ کو سيستهمێ فيدرالى و مافێن دەستووری يێن ههرێما كوردستانێ و یێن هەميا، بهێنە پاراستن و تهناهى و گەشەپێدان و ئاڤەدانی، بۆ هەمی عێراقێ بێ جوداهى بێنه مسۆگهركرن.
هەرێما کوردستانێ يا فيدرالى پشکەکا گرنگا عێراقێيه. پاشەڕۆژا عێراقێ و يا ههرێما کوردستانێ پێکڤە گرێدایيە. سەرکەفتنا مە ئێکە، تهحهددى و چارهنڤيسێ مە ژى، هەڤپشکن. بهێزييا بهغدا، ئانكو بهێزييا ههرێما كوردستانێ، بهێزييا ههرێما كوردستانێ، هێزهكه بۆ بهغدا.
ژبهر هندێ کارێ هەڤپشک یێ لسەر بنەمایێ دەستووری و ڕێزگرتنا دولایەنە و ههڤپشكييا نيشتمانى، بتنێ ڕێكە بۆ ئاڤاکرنا عێراقەکا بهێز و تهنا کو خزمەتا هەمی وەلاتیێن خۆ بکەت. ئەم د ئیرادەیا خۆدا جددینە بۆ چارەسەریا ههمى كێشه و ناكۆكييا لسهر بنهمايێ دهستوورى.
دەرچوویێن خۆشتڤى،
ژبیر نەکەن: کۆلێژا سهربازى پەروەردەکرن و پێگەهاندنا هەوە، گرتیە سهر ملێ خۆ، داکو وەک فەرماندەیێن خودان شیان، ئهرك و بهرپرسياريهتييا خۆ بجى بينن. داكو دگهل پاراستنا کوردستانێ، بەرەڤانیێ ل دادپەروەریێ و مرۆڤایەتیێ بکەن. بنەما و بەهایێن بلندێن نيشتمانی و قوربانیدان و دیسپلین، بنەمایێن سەرەکینە؛ کو پێویستە هەردەم د هزر و دلێ هەوەدا بن.
هوين پێشمهرگه، سوپايێ ههمى كوردستانێنه ب ههمى پێكهاتێن خۆڤه. ڕۆلێ هەوە بتنێ د مەیدانێن شەڕیدا نیيە. ڕۆلێ ههوه نه بتنێ فێربوونا هونهر و تهكنيكێن سهربازييه، بەلکى دڤێت ئەرکێ هەوە بەرفرەهتر بيت بۆ ئاڤاکرنا جڤاکێ تهنا و ئارام. بۆ ڕهتكرنا تونڕهويێ، دهمارگيريێ و تيرۆرێ.
بەرپرسیاریەتييا پاراستنا بەهایێن ئازادى، ئاشتى، دیموکراسی، مافێن مرۆڤی و جڤاكا مهدهنى يا ڤهكرى، پێكڤهژيانێ و قهبوولكرنا ئێكودو، لسەر ملێن هەوەیە. ببنە سهركرده و ببنه نموونە، بۆ پاراستنا دادپەروەریێ و بەرەڤانیکرنێ ل مافێن هەمی وەلاتیێن هەرێما کوردستانێ و عێراقێ.
باوهرييا مه ههميا ب هەوە دهێت کو هوین دێ شێن بەرەنگاری تهحهدييا ببن و د ئەرکێن خۆدا سەرکەڤن، داکو ب باشترین شێوە خزمەتا وهلاتێ خۆ بکەن. ببنە هێزا نيشتمانی یا کوردستانێ د چارچۆڤێ وەزارەتا کاروبارێن پێشمەرگەيدا. چ جارا نەبنە بهشهك و لایەنەکێ کێشە و ململانێ یێن سیاسی.
ل دوماهیێ،
ب گهرمى سپاسى و دهستخۆشيێ پێشكێشى ڕێزداران ڕاگر و مامۆستا و بەرپرس و ڕێڤەبەرێن کۆلێژا سهربازى يا زاخۆ دکەم. کار و خزمەت و دلسۆزییا وان؛ جهێ پێزانینەکا مەزنە.
ئەرکێ وان؛ يێ پیرۆز و ڕۆڵێ وان گەلەکێ گرنگە بۆ باشترکرن و پێشڤهبرنا ئەرکێن پێشمەرگەی و پێگەهاندنا نڤشهكێ نوى ژ پارێزەرێن وهلاتى، کو لسەر زانستێن سهربازى و ڤيانا نيشتمانى پەروەردە بووینە. سپاسيا ههوه ههميا دكهم، دهستخۆشيێ ل ههوه ههميا دكهم، ل ڕاگرێ كۆڵێژێ و ههمى ئهفسهرێن وه.
سلاڤ و ڕێز بۆ گيانێ پاقژێ هەمی شەهیدێن كوردستانێ، یێن كو خەبات کرین و گیانێ خۆ بۆ کوردستانێ كريه قوربان دا ئهم ئهڤرۆ پێكڤه ڤێ ئاههنگێ بگێڕين. سلاڤ بۆ شەهیدێن زیندی، بۆ هەمی وا قههرەمانێن کو د ئەرکێ پاراستنا کوردستانێدا، بریندار بووین. ژ ڤێرێ، سلاڤ و ڕێزێن من قهبوول بكهن، دهسێ وان ماچى دكهم. هيڤييا ساخبوونێ ب ئانههييا خودێ بۆ وان ههميا دخوازم.
جارەکا دی ب گەرمی و ژ دل پیرۆزباهیێ ل هەوە ههميا دکەم دهرچوويێن هێژا. هیڤیا سەرکەفتن و سهرفرازيێ بۆ هەوە ههميا دخوازم. هيڤى دكهم خودێ هاريكارێ ههوه بيت دڤێ ژيانا وه دهستپێ كرى. ب ئانههييا خودێ ههوه ببينم ب خۆشى و سهلامهتى و سهركهفتن.
دڤێت سپاسييا ئيدارا سهربخۆ يا زاخۆ ژى بكهين كو هاريكاريا كۆلێژێ كريه و ئهم وان پێشكهفتنان ژى دبينين يێن كو ل باژێرێ زاخۆ ئهنجام داى. هيڤيا ئهمه ئهوه ههمى لا بهردهوام و سهرفراز و سهركهفتى بن. كوردستان ههر ئاڤهدان بيت و هوين ژى پارێزهرێن كوردستانێ سهرفراز و سهركهفتى بن.
زۆر سپاس.
ئێوارهى ئەمڕۆ پێنجشەممە ٢٠٢٦/٥/١٤، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، به سهردانێك دهگاته بهغدا.
سهردانى سهرۆك نێچيرڤان بارزانى بهمهبهستى بهشداريكردنه لە دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا بۆ متمانەدان بە کابینەی وهزاریی بەڕێز (عەلی فالح زەیدی).
لێژنە بۆ پارێزگاکان، قائیمقامیەت و ناحیەکان دادەمەزرێ و بە دەسەڵاتی تەواوەوە کاردەکات
بە فەرمانی ژمارە (١٣٩٣٣ لـه ١٣-٥-٢٠٢٦) بە واژووی بەڕێز ڕێبەر ئەحمەد وەزیری ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ڕێکارەکانی ڕێگری و لابردنی سەرپێچی زێدەڕۆیی لەسەر موڵک و ماڵی دەوڵەت و سەرچاوە و سامانە سروشتییەکان توند کران و بۆ ئاستی ناحییەکان شۆڕ کرانەوە. بە گوێرەی فەرمانێکی وزاری، دوا بەدوای گشتاندنی ژمارە (١٣٧٨٨ لە ١٢-٥-٢٠٢٦) و بۆ چالاکترکردنی هەوڵەکانی ڕێگریکردن لە سەرپێچی و زێدەڕۆیی لەسەر موڵک و ماڵی دەوڵەت، دارستان و پاوان، حەرەمی شەقام و بەنداو و پۆند و چەم و رووبارەکان، و دوای کۆبوونەوەی وەزارەتی ناوخۆ لەگەڵ بەڕێزان وەزیری کشتوکاڵ، پارێزگار و سەرپەرشتیاری ئیدارە سەربەخۆکان، نوێنەرانی دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە، بە پشت بەستن بە یاسای وەزارەتی ناوخۆ ژمارە (٦)ی ساڵی ٢٠٠٩ بڕیاردرا بە پێکهێنانی لێژنەی ڕێگریکردن و لابردنی سەرپێچی و زێدەڕۆیی، هاوشێوەی لێژنەی هەولێر، لە پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکانی دیکە و راستەوخۆ دەبەسترێنەوە بە پارێزگار/ سەرپەرشتیار، بەم جۆرەی خوارەوە: یەکەم: لێژنە پێک دێت بە سەرۆکایەتی ئەفسەرێکی چالاک لە بەڕێوەبەرایەتی پۆلیس و ئەندامێتی نوێنەری بەڕێوەبەرایەتی ئاسایش، پۆلیسی دارستان و ژینگە، بەرێوەبەرایەتی کاروباری ناوخۆ، نوێنەری وەزارەتی شارەوانی، نوێنەری وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، و نوێنەری هەر دەزگایەکی دیکە لە سنووری پارێزگا/ ئیدارەی سەربەخۆ کە بە پێویستی دەزانرێت. دووەم: پێکهێنانی لێژنەی لاوەکی لە دەرەوەی سنووری سەرۆکایەتی شارەوانی لە قائیمقامیەت و ناحیەکان بە سەرۆکایەتی ئەفسەرێکی پۆلیسی دارستان و ژینگە، و ئەندامێتی نوێنەری ئاسایش، نوێنەری وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، یەکێک لە موختاری سنوور. راستەوخۆ دەبەسترێتەوە بە قائیمقام یان بەڕێوەبەری ناحیە. سێیەم: پێدانی دەسەڵاتی تەواوی بەدواداچوون و ڕاگرتنی دەستبەجێی هەموو جۆرە سەرپێچی و زێدەڕۆییەک کە لە یاسای ژمارە (٣)ی ساڵی ٢٠١٨، یاسای ڕێگری لە زیادەڕۆیی و لابردنی لەسەر زەوی و زار و موڵکی دەوڵەت لە هەرێمی کوردستان و یاسا و ڕێنماییە بەرکارەکانی دیکە وەکو زێدەڕۆیی پێناسەکراوە. چوارەم: کەسی زێدەڕۆکار ئاگادار دەکرێتەوە بە ڕاگرتنی زێدەڕۆییەکە و لابردنی لە ماوەی (٢٤) کاتژمێر. ئەگەر سەرپێچی و زێدەڕۆییەکەی ڕانەگرت و لا نەبرد، دەستبەجێ کەیسی یاسایی لەسەر دەکرێتەوە و بە بڕیاری دادوەر دەستگیر دەکرێت و ئاماژە بە ماددەی (١٤)/ یەکەم لە یاسای ئاماژەبۆکراو لە بڕگەی دووەم، نابێت زێدەڕۆکار لە هەردوو قۆناغی لێکۆڵینەوەی سەرەتایی یان دادگایی کردن، ئازاد بکرێت تا زێدەڕۆییەکە لا دەبات. لێژنە و خانەوادەی زێدەڕۆکار، زێدەڕۆکە لەسەر خەرجی زێدەڕۆکار لادەبات بە پێی بڕگەی یەکەم لە ماددەی ١١ی یاسای ژمارە (٣)ی ساڵی ٢٠١٨. پێنجەم: پارێزگار و سەرپەرشتیار و قائیمقام و بەڕێوەبەری ناحیەکان بەرپرسن لە پێکهێنان و بەدواداچوونی کارەکانی ئەو لێژنانە و جێبەجێکردنی ڕێکاری یاسایی لەبەرامبەر سەرپێچیکار و زێدەڕۆکاران لە رێی ئەو لێژنانەی لەم فەرمانە هاتوون. شەشەم: هەر کەسێک لە یەکە ئیداری و فەرمانگە و دامەزراوەکانی حکومەت کەمتەرخەمی، ئاسانکاری یان چاوپۆشی بکات لە زێدەڕۆیی، بە پێی یاسا و ڕێسا بەرکارەکان ڕێکاری توندی بەرامبەر وەردەگیرێت.
ڕاگەیاندنی وەزارەتی ناوخۆ ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦
پێشوازی لە بڕیاری دادگا بۆ سزادانی تاوانبار (عەجاج تکریتی)، جەللادەکەی نوگرەسەلمان دهكهم. ئەم بڕیارە سەرکەوتن و جێبهجێبوونى دادپەروەری و لانى كهمى دڵدانهوهى کەسوکاری ئەنفالکراوانه. دەستخۆشی لە دادوەران، پارێزەران، شایەتحاڵە بوێرەکان و ههموو ئهوانه دهكهم كه هاوكار بوون له گهياندنى تاوانبار به سزاى ياسايى.
سزادانی ئەم تاوانبارە دوای چەندین ساڵ، پەیامێکی ڕوونە کە تاوانەکانی جینۆساید و دژی مرۆڤايهتى، دهرههق به گەلی کوردستان، هەرگیز کۆن نابن و دەستی دادپەروەری هەر دەگاتە تاوانباران. ئەمڕۆ جارێکی تر سەلمێنرا کە ئیرادەی ماف و ژیان، لە هەموو ستەم و دڕندەیيیەک بەهێزترە.
ههر بهم بۆنهيهوه جهخت دهكهينهوه كه پێويسته حكوومهتى عێراقى فيدراڵى ئهركى خۆى جێبهجێ بكات و قهرهبووى ماددى و مهعنهويى قوربانييانى ئهنفال بكاتهوه كه دادگاى باڵاى تاوانهكانى عێراق به جينۆسايد ناساندوويهتى.
یادی شەهیدانی ئەنفال و تەواوی شەهیدانی کوردستان هەمیشە بەرز و گيانيان شاد و ئاسووده بێت.
محمد کاروان
وەک شانۆیەکی گەورە و ڕازاوە کە تێیدا ئەکتەرەکان جلی پاشایەتییان پۆشیوە و بە دەنگی بەرز دیالۆگی نیشتمانپەروەری دەخوێننەوە، بەڵام لە دەرەوەی هۆڵەکە، بیناکە ئاگری گرتووە و بینەرەکانیش لەناو دووکەڵدا دەخنکێن بێ ئەوەی یەک ئەکتەر ئاوڕیان لێ بداتەوە؛ حوکمڕانیی هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە لە واقیعی گەلەکەی دابڕاوە. کاتێک حکومەتێک هەیە کە توانای دابینکردنی مووچە و کارەبای نییە بەڵام دەتوانێت لە چرکەیەکدا ئاسایشی شارێک کۆنترۆڵ بکات، و کاتێک پەرلەمانێک هەیە کە موچەی خەیاڵی وەردەگرێت بەڵام ناتوانێت یەک وەزیری تاڵانچی بانگهێشت بکات، ئەوە ئیتر ئێمە خاوەنی دەوڵەت نین. ئێمە خاوەنی هەیکەلێکی سیاسین کە تەنها بۆ وێنەگرتن و پێشوازییکردن لە شاندە بیانییەکان دروستکراوە، لە کاتێکدا ژیانی ڕاستەقینەی هاوڵاتییان لەناو زەلکاوێکی پڕ لە نەبوونی و بێیاساییدا نوقم بووە. ئەم بۆشاییە گەورەیەی نێوان دروشمەکانی سەرەوە و نەهامەتییەکانی خوارەوە، درزێکی ئاسایی نییە؛ ئەمە خەندەقێکە کە دەسەڵات بە ئەنقەست هەڵیکەندووە بۆ ئەوەی دەنگی خەڵک هەرگیز نەگاتە کۆشکەکانیان.
ئەم دابڕانە ئامانجدارە، دەرەنجامی نەشارەزایی نییە، بەڵکو ستراتیژی مانەوەی ئەو دەسەڵاتی بنەماڵەیەیە کە وڵات بەڕێوەدەبەن. لە فەرهەنگی ئەواندا، “حکومەت” دامەزراوەیەک نییە بۆ خزمەتکردن، بەڵکو کۆمپانیایەکە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئابووری سێبەر. کاتێک نەخۆشخانەکان بێ دەرمانن و گەنجان لە دەریای ئیجەدا دەخنکێن، وەزیرەکان لەسەر شاشەکان باسی “پێشکەوتنی ئابووری” و “کوردستانێکی بەهێز” دەکەن. ئەمە درۆکردن نییە لەگەڵ میللەت، ئەمە کوشتنی واقیعە. ئەوان جیهانێکی مەجازییان بۆ خۆیان دروستکردووە کە تێیدا هەموو شتێک گوڵاوە، چونکە ئەوان مووچەکانیان دواناکەوێت، کارەبایان نابڕێت، و منداڵەکانیان لە دادگای کارتۆنی ناترسن. ئەوان لەسەر هەسارەیەکی تر دەژین کە بە پارەی دزراوی ئێمە بونیادیان ناوە.
“کۆمەڵگە لە نێوان ئەو ئایدیاڵانەی کە ستایشیان دەکات و ئەو واقیعەی کە پراکتیزەی دەکات، پارچە پارچە بووە.” ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە فەڕەنسای پێش شۆڕشدا دەگوزەرێت، کاتێک ماری ئەنتوانێت لەناو کۆشکی ڤێرسایدا دەیگوت “با کێک بخۆن”، لە کاتێکدا خەڵکی پاریس لەسەر پارچەیەک نان یەکتریان دەگوشت. ئەو بۆشاییەی نێوان کۆشک و شەقام بووە هۆی ڕووخانی تەواوی سیستەمەکە. بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان، وەک ئەوەی کوێر بن لە ئاست مێژوودا، هەمان هەڵە دووبارە دەکەنەوە. ئەوان بە دروستکردنی گەڕەکی داخراو (VIP) و نەخۆشخانەی تایبەت و قوتابخانەی نێودەوڵەتی بۆ خۆیان، بەتەواوی لە ئازاری ئەو مامۆستایە دابڕاون کە پارەی کرێی پاسی پێ نییە بڕواتە دەوام. حکومەتەکەی ئەوان بۆ خەڵک کار ناکات، چونکە ئەوان خۆیان بە بەشێک لەم خەڵکە نازانن.
لەم تەماشاگەرییە مەدەنییەدا، هەر کاتێک پەرلەمان بێدەنگ دەبێت لە ئاست بڕینی قووتی خەڵک، و هەر کاتێک حکومەت دەبێتە تەنها دەرکەرێکی بەیاننامەی بێمانا، شەرعیەتی دەسەڵات نامێنێت و تەنها هێزی زەبروزەنگ جێگەی دەگرێتەوە. ئەو سیستەمەی کە پێکهاتەکەی هێندە قەبەیە بەڵام توانای چارەسەرکردنی بچووکترین کێشەی خەڵکەکەی نییە، وەک دایناسۆرێک وایە کە قەبارەکەی گەورەیە بەڵام مێشکی توانای مانەوەی لەدەستداوە.
لە نیشانەیەکدا بۆ یەکڕیزی و هاودەنگی ڕەوەندی کوردی لە ئەوروپا، ڕێکخراوی داکۆک کەمپینێکی ناڕەزایەتی مەدەنی و ئاشتیانەی ئەنجامدا کە لە ڕووی کاتەوە لە یەک چرکەدا دەستی پێکرد. ئەم چالاکییە بەبێ جیاوازی کات، لە هەریەک لە شارەکانی لەندەن، بێرمینگام، مانچستەر، لیدز، نیوکاسڵ، گلاسگۆ و کاردیف لە یەک کاتدا بەڕێوەچوو. هەموویان یەک ناونیشانیان هەڵگرتبوو: ‘لە سەردەشتەوە بۆ شێروان، مێژوویەکی ڕەش لە تیرۆر و زیندان’، بۆ ئەوەی پەیامەکەیان کاریگەرییەکی بەهێزتری هەبێت.
لە سەرجەم مەیدانەکانی ئەم حەوت شارەدا، پەیامێکی هاوبەش ئاراستەی هەرێمی کوردستان کرا کە تێیدا بە توندی هەردوو حیزبی دەسەڵاتدار (پارتی و یەکێتی) سەرکۆنە کران. ئەم ئیدانەکردنە بەهۆی درێژەدانە بە دەستگیرکردنی ڕۆژنامەنووسان و بە دیاریکراویش هێشتنەوەی ڕۆژنامەنووس شێروان شێروانی و چالاکوانانی بادینان لە زیندانەکاندا. لە هەمان کاتدا، گردبوونەوەکە بووە یادکردنەوەیەکی نیشتیمانی بۆ سەردەشت عوسمان، کە ئامادەبووان داوایان کرد دەسەڵاتداران بکەرانی تاوانی کوشتنەکەی ساڵی ٢٠١٠ی هەولێر ئاشکرا بکەن و سزایان بدەن.
لە کۆتایی چالاکییەکەدا، جەخت لەسەر سەربەخۆیی دادگاکان کرایەوە. خۆپیشاندەرانی هەموو شارەکان بە یەک دەنگ سیستەمی دادوەری و دادگاکانی هەرێمیان شەرمەزار کرد. ئامانجی ئەم هەڵوێستە دروستکردنی فشار بوو لەسەر دادگاکان تا جورئەت بکەن و لەژێر سێبەر و بڕیارە ئامادەکراوەکانی حیزب بێنە دەرەوە و کارەکانیان بە سەربەخۆیی ئەنجام بدەن.
ئەم وەرزە بۆ مارکۆس ڕاشفۆرد وەرزێکی سەخت بوو،دوای ئەوەی لە نیوەیدا بەخواستن لە مانچێستەر یونایتدەوە ڕوویکردە بارسێلۆنا،بەڵام ئاستی لەگەڵ یانە کەتەلۆنیەکە بەرچاو نەبووە،کە ئەمەش وایکردوە بۆ ئیمزا کردنی گرێبەستی هەمیشەیی لەگەڵ ئەستێرە ئینگلیزیەکە بکشێنەوە.
بەگوێرەی سەرچاوەکان بێت یانەی بارسێلۆنا نایەوێت گرێبەست لەگەڵ ڕاشفۆرد ئیمزا بکات ئەمەش بەهۆی ئەوەی یاریزانەکە ئاستی وەک پێویست نەبووە و پێدانی 30 ملیۆن یۆرۆش بە مان یونایتد قورس دەکەوێت لەسەر بلوگرانالەم کاتە بەهۆی قەیرانی داراییەوە،بۆیە یانەکە ئامادەیە دەستبەرداری بێت،کە ئەمە بابەتێکی تەواو چاوەڕوان کراوە.
شایەنی باسە دوای بارسێلۆنا ڕاشفۆرد دەگەڕێتەوە مان یونایتد و تۆتنهامیش لەسەر هێڵە بۆ گواستنەوەی یاریزانەکە بەهەمیشەیی،بەڵام تاکە ڕێگر لەبەردەم ئەو گرێبەستە دابەزینی تۆتنهامە لە پرێمەرلیگ،کە تاکو ئێستا ڕکابەری مانەوە دەکات و لەئەگەر مانەوەی ئەوا ڕاستەوخۆ مان یوو ئامادەیە ڕاشفۆرد بداتە تۆتنهام بە 30 ملیۆن یۆرۆ.
“سەرکار ڕێبوار”
دوای ئەوەی لەماوەی ڕابردوودا ڕۆژنامەکان پەردەیان لەسەر کێشەیەکی ژووری جل گۆڕینی ڕیاڵ مەدرید لادا و ئاشکرایان کرد شەڕ و دەمەقاڵێ لەنێوان کارێراس و ڕۆدیگێر ڕوویداوە تەنانەت گەیشتۆتە ئەو حاڵەتەی ڕۆدیگێر بۆکسێکی لە کارێراس داوە.
لەسەر ئەم بابەتە کارێراس بێدەنگی شکاند و باسی ڕووداوەکەی کرد و وتی؛ لەم چەند ڕۆژەی ڕابردوودا چەند ناوزڕاندن و ناڕاستیەک لەسەر من بڵاوکراوەتەوە،کە ئەمانە تەنها بەمەبەست کراون،من لێرە هەموو ئەمانە ڕەتدەکەمەوە و پابەندم بە یانەکەم و ڕاهێنەر و ستافی تیپەکەم،سەبارەت بەو کێشەیەی لەگەڵ یەکێک لە هاوتیمەکانم هەمبووە تەنها شتێکی بێمانایە و لەماوەی ڕابردوودا چارەسەر کراوە،من پەیوەندیم لەگەڵ سەرجەمیان باشە.
کارێراس لەسەرەتای وەرزدا ئاستێکی بەرزی پێشکەش دەکرد،بەڵام لەم ماوەی ڕابردوودا شوێنی خۆی لە پێکهاتەی سەرەکی لەدەستداوە،وە ئەم قسانەیشی سەلمێنەری کێشەی نێو ماڵی ڕیاڵ مەدریدن لە ئێستادا،بەڵام ئەوەش دەسەلمێنێت یانەکە توانای چارەسەری هەیە بۆ کێشەکان.
“سەرکار ڕێبوار”
دوێنێ لەقۆناغی پێش کۆتایی چامپیۆنزلیگ یانەی ئارسێناڵ بە تاکە گۆڵێکی خاوێن لە ئەتڵەتیکۆ مەدریدی بردەوە و گەیشتە یاری کۆتایی،بەڵام ئەوەی مایەوە داوای یاریەکە کۆمەڵێک مشتومڕی لێدانی سزا و هەڵەی ناوبژیوان بوو،کە لەسەر ئەم بابەتە هێرشی توند کراوە،
لای خۆیە ڕۆژنامەی ئاسی ئیسپانی نووسیوویەتی؛ ئەتڵەتیکۆ مەدرید یاریەکی زۆر نایابی کرد،بەڵام زوڵمی ناوبژیوان نەیهێشت بگاتە یاری کۆتایی،کە گریزمان شایەنی لێدانێکی سزا بوو،یاریەکە لەوە نەدەچوو تەکنەلۆژیای ڤاری تێدا هەبێت،بەڵکو بە پێش سەردەمی ڤار دەچوو،ئەتڵەتیکۆ مەدرید بووە قوربانی بڕیارەکانی ناوبژیوان.
لای خۆیانەوە تاکو ئێستا یانەی ئەتڵەتیکۆ مەدرید هیچ بەیاننامەیەکی فەرمیان بڵاو نەکردۆتەوە لەسەر ئەم بابەتە و قسەیان نەبووە،بەڵام قسەی ڕۆژنامە مەدرید و ئیسپانی و بەشێکی چاودێران دێڕێکیان نەهێشتۆتەوە تاکو یانە ئیسپانیەکە بیڵێت بۆ مافی خۆی.
“سەرکار ڕێبوار”
