سەرۆکی حکومەت پێشوازی لە فەرماندەی گشتیی هێزەکانی هاوپەیمانان لە عێراق و سووریا دەکات

ئەمڕۆ پينجشەممە 4/9، مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ، پێشوازی لە جەنەڕاڵ کێڤن لامبرت فەرماندەی گشتیی هێزەکانی هاوپەیمانان لە عێراق و سووریا کرد. لە دیدارەکەدا دۆخی گشتیی هەرێمی کوردستان و عێراق و ناوچەکە و هەوڵەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی هێرش و مەترسییەکان بۆ سەر کوردستان و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریستانی داعش تاوتوێ کرا. سەرۆکی حکومەت ، سوپاس و پێزانینی هەرێمی کوردستانی بۆ پشتیوانیی و هاریکاری هێزەکانی هاوپەیمانان دووپات کردەوە . فەرماندەی گشتیی هێزەکانی هاوپەیمانان لە عێراق و سووریا ، جەختی لە بەردەوامبوونی پشتیوانیی بۆ پێشمەرگە و هەرێمی کوردستان لە پێناو پاراستنی ئاسایش و سەقامگیریی و ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییەکان کردەوە.

یاسا لەژێر پێڵاوی حیزبدا

ريبوار ياسين فتاح

دۆسیەی ڕۆژنامەنووس شێروان شێروانی گەورەترین و ڕوونترین بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە لە هەرێمی کوردستان (بە دیاریکراویش لە زۆنی زەرد)، دەزگای دادوەری تەنها ئامرازێکە بەدەست دەزگا ئەمنییەکان و پارتی دیموکراتی کوردستانەوە بۆ تەسفیەکردنی ڕەخنەگران. لەبری ئەوەی یاسا پارێزەری مافی هاووڵاتییان بێت، بووەتە چەکێک بۆ سەرکوتکردنی ئازادیی ڕادەربڕین و تۆڵەسەندنەوەی سیاسی. چیرۆکی شێروانی نیشانی دەدات کاتێک دەسەڵاتێک شکست دەهێنێت لە بێدەنگکردنی قەڵەمێک بە پارە و هەڕەشە، پەنا دەباتە بەر سیناریۆی دروستکراو و دادگایەکی “پێشوەختە بڕیاردراو” بۆ ئەوەی بۆ هەمیشە لە زینداندا بیهێڵێتەوە.
سەرەتای ئەم شانۆگەرییە لە ئۆکتۆبەری ٢٠٢٠ دەستی پێکرد، کاتێک شێروانی و چەند چالاکوانێکی تری بادینان (کە کاریان لەسەر ئاشکراکردنی گەندەڵی دەکرد) دەستگیرکران و لە شوباتی ٢٠٢١دا بە تۆمەتی هەڵبەستراوی “تێکدانی ئاسایشی نەتەوەیی” سزای ٦ ساڵ زیندانییان بەسەردا سەپێنرا. ئەم دادگاییکردنە پڕ بوو لە پێشێلکاری، لەوانە بەکارهێنانی دانپێدانانی ژێر ئەشکەنجە و ڕێگریکردن لە پارێزەران. دوای ئەوەی بە بڕیارێکی سەرۆکایەتی ماوەی سزاکەی کەمکرایەوە و بڕیار بوو لە ئەیلوولی ٢٠٢٣ ئازاد بکرێت، دەسەڵات سیناریۆیەکی نوێی بۆ دروست کرد؛ لە تەممووزی ٢٠٢٣دا، بە تۆمەتی “ساختەکردنی پەنجەمۆری هاوڕێکەی (گوهدار زێباری)” بۆ داواکارییەکی ئازادکردنی مەرجدار، ٤ ساڵی تری بەسەردا سەپێندرا، سەرەڕای ئەوەی گوهدار خۆی ڕایگەیاندبوو کە ڕەزامەندیی پێشوەختەی دابوو. ئەمە سەلماندی کە دادگا تەنها بیانوو دەهێنێتەوە بۆ مانەوەی لە زیندان.
سیناریۆکان بەمەش کۆتاییان نەهات؛ لە مانگی ئابی ٢٠٢٥، تەنها چەند هەفتەیەک پێش ئەوەی شێروانی لە سزای دووەمی ئازاد بکرێت (کە بڕیار بوو لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ بێت)، دادگای کەتنی بنەسڵاوە بەپێی ماددەی ٢٢٩ی یاسای سزادانی عێراقی، سزای ٤ ساڵ و ٥ مانگی تری بەسەردا سەپاند، ئەمجارەیان بە تۆمەتی بێبنەمای “هەڕەشەکردن لە ئەفسەرێکی زیندان”. (ڕێکخراوی CPT و لێژنەی پاراستنی ڕۆژنامەنووسان CPJ دووپاتیان کردەوە کە ئەم دادگاییکردنە تەنها پشت بەستبوو بە شایەتیی خودی ئەفسەرەکە و پاسەوانەکان، و ژینگەی دادگاکە بە تەواوی سەربازی کرابوو بۆ تۆقاندنی پارێزەران و بنەماڵەکەی ). پارێزەرەکەی ئاشکرای کرد کە پێشتر هێزە ئەمنییەکان داوایان لە شێروانی کردووە کە لە بەرامبەر ئازادکردنیدا واز لە ڕەخنەگرتن بهێنێت، بەڵام کاتێک ڕەتی کردووەتەوە، ئەم سیناریۆ و سزایە “پێشوەختەیە”ی بۆ دەرکراوە.
مانەوەی شێروان شێروانی لە زیندان بەم شێوازە نایاسایی و مافیاییە، تەنها سزادانی کەسێک نییە، بەڵکو پەیامێکی تۆقێنەرە بۆ تەواوی کۆمەڵگەی کوردی کە “هەرکەسێک بڵێت نەخێر، یاسای بۆ دروست دەکەین تا بیڕزێنین”. ئەی ئەو گەلەی کە دەسەڵات یاسای کردووەتە قامچییەک بەسەر پشتتانەوە؛ بێدەنگبوون لە بەرامبەر زیندانیکردنی شێروانی، بە مانای قبوڵکردنی زیندانیکردنی ئازادیی خۆتان دێت. دادگایەک کە نەتوانێت سەربەخۆ بێت و بڕیارەکانی لە ژووری تاریکیی دەزگا ئەمنییەکانەوە بۆ بنووسرێت، شایەنی ئەوە نییە ڕێزی لێ بگیرێت. کاتی ئەوە هاتووە کۆتایی بەو دەسەڵاتە بهێنرێت کە بۆ شاردنەوەی تاوانەکانی، یاسا دەکاتە ژێر پێڵاوەکانییەوە!

دەسەڵاتێک کە هەموو شتێک حوکم دەکات جگە لە واقیع

تەحسین حوسێن موستەفا

دەرکەوتنی دەسەڵات لەسەر شاشەکان و هەیمەنەی چەکدارەکان لەسەر شەقامەکان، هەرگیز مانای ئەوە نییە کە وڵاتێک بەڕێوە دەچێت، بەڵکو تەنها مانای ئەوەیە کە کۆمەڵگەیەک بە دیل گیراوە! لە هەرێمی کوردستاندا، دوو حیزبە دەسەڵاتدارەکە (پارتی و یەکێتی) گەیشتوونەتە لوتکەی قۆرخکاری؛ ئەوان دەستیان بەسەر هەموو شتێکدا گرتووە، لە خاڵە سنوورییەکانەوە بگرە تا دەگاتە دادگاکان، زانکۆکان، بازاڕ، و تەنانەت ئاسمانی وڵاتەکەش. بەڵام کارەساتەکە لێرەدایە: ئەم کۆنترۆڵە ڕەهایە بۆ یەک چرکەش نەبووەتە هۆی باشترکردنی ژیانی ئەو هاووڵاتییەی کە لە نۆرەی مووچەدا دەبورێتەوە، یان ئەو گەنجەی کە لە بێئومێدیدا خۆی دەداتە دەست شەپۆلەکانی دەریای ئیجە. ئەوان خاوەنی هەموو شتێکن، بەڵام توانای بەڕێوەبردنی هیچ شتێکیان نییە

(وەک چۆن فەیلەسوفی یۆنانی، ئەرستۆ دەڵێت: “ئەو دەوڵەتەی کە تەنها بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی دەسەڵاتداران کار دەکات، دەوڵەت نییە، بەڵکو گەورەترین ڕێکخراوی چەتەگەرییە لە مێژوودا.”) ئەمڕۆش لە کوردستان، ئێمە لەبەردەم حکومەتێکدا نین کە خەمی خزمەتگوزاریی هەبێت، بەڵکو لەبەردەم دوو کارتێلی سیاسیداین کە تەواوی دامەزراوەکانیان کردووەتە ئامرازێک بۆ هەڵمژینی سامانی نەتەوەیەک. کاتێک نیوەی کۆمەڵگە لە چاوەڕوانیی گەڕانەوەی کارەبادا دەسوتێت و ئاوی خواردنەوەی نییە، بەرپرسە فەنتەڵۆسەکان لە کۆشکەکانیانەوە باسی “گەشەی ئابووری” و “کوردستانێکی بەهێز” دەکەن. ئەمە حوکمڕانی نییە، ئەمە پچڕانی تەواوەتیی دەسەڵاتە لەو واقیعە تاڵەی کە میللەت تێیدا دەناڵێنێت؛ ئەوان لە جیهانێکی خەیاڵی و دروستکراودا دەژین کە بە پارەی دزراوی نەوت ڕازێنراوەتەوە.

بۆ شاردنەوەی ئەم شکستە گەورەیە، دەسەڵاتداران پەنایان بردۆتە بەر تاکە چەکێک کە هەیانە: ترس! (وەک چۆن مارتن لوتەر کینگ جونیۆر دەڵێت: “گەورەترین کارەساتی ئەم سەردەمە، دەنگی بەرزی خراپەکاران نییە، بەڵکو بێدەنگیی ترسناکی مرۆڤە باشەکانە.”) کاتێک مامۆستایەک داوای مافی خۆی دەکات یان ڕۆژنامەنووسێک باسی گەندەڵی دەکات، یەکسەر بە زەبری هێزی ئەمنی و دادگا حیزبییەکان وەک “تێکدەری ئاسایشی نەتەوەیی” مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت. ئەم پڵنگە کاغەزییانە وایانزانیوە بە زیندانیکردنی دەنگی ناڕازی دەتوانن واقیعی بێمووچەیی و هەژاری بسڕنەوە، بێئاگا لەوەی کە برسیەتی بە زیندان چارەسەر ناکرێت و زەبری هێزیش ناتوانێت شەرعییەت بۆ سیستەمێکی ڕزیو بگەڕێنێتەوە.

سەرکردەی شاشەکان و ترسنۆکەکانی واقیع!

هاوڕێ فاتیح محمد

بانگەشەکردنی پاڵەوانێتی لە کاتی ئاشتیدا و خۆشاردنەوە لە کاتی جەنگدا، پیشەی هەمیشەیی سەرکردە کارتۆنییەکانی ئێمەیە! لە کاتێکدا میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و “مقاوەمەی ئیسلامی” بە سەدان درۆن و مووشەک ئاسمانی کوردستانیان کردووەتە دۆزەخ و خەڵکی سڤیل دەکوژن (وەک شەهیدکردنی ئەو دوو هاوسەرە، موسا و مژدە، لە ناو ماڵەکەی خۆیاندا لە هەولێر) ، یەکێتی و پارتی وەک نەعامە سەریان کردووەتە ژێر قورەکە و ناوێرن تەنانەت ناوی بکوژەکانیش بهێنن! مەسرور بارزانی، کە ڕۆژانە بە مۆنتاژ و کامێرای پێشکەوتوو خۆی وەک “پارێزەر و سوارچاکی کوردستان” نیشان دەدات، کاتێک درۆنەکان دەگەنە سەر ئاسمانی پایتەختەکەی، تەنها دەتوانێت بچێتە سەر شاشەکان و بپاڕێتەوە لە بەغدا کە “ئەرکی خۆی جێبەجێ بکات و هێرشەکان ڕابگرێت” ! ئایا پاڵەوانێتی ئەوەیە کە میللەتەکەت پارچە پارچە بکرێت و تۆش تەنها سکاڵا لای بکوژەکان خۆیان بکەیت؟
گەورەترین خیانەت ئەوە نییە دوژمن پەلامارت بدات، بەڵکو ئەوەیە سەرکردەکەت چەکی هەبێت بەڵام تەنها بۆ سەرکوتکردنی خۆت بەکاری بهێنێت نەک دوژمن! پارتی و یەکێتی خاوەنی زیاتر لە سەدان هەزار پێشمەرگە و دەزگای ئەمنیی زەبەلاح و چەکی پێشکەوتوون، کەچی ئەم هێزە تەنها بۆ لێدانی ڕۆژنامەنووسان، گرتنی گەنجانی ناڕازی، و پاراستنی کۆمپانیا حیزبییەکان و کۆشکەکانی سەری ڕەش و قەڵاچوالان بەکاردەهێنرێت. کاتێک حەشد لە مەخموور و دەشتی نەینەواوە مووشەک دەگرێتە هەولێر ، مەسرور بارزانی و قوباد تاڵەبانی لەبری وەڵامدانەوەی سەربازی یان پاراستنی ئاسمانی وڵات، خەریکی دەرهێنانی بەیاننامەی “ئیدانەکردنن” و پاساو دەهێننەوە کە گوایە “ئەمە کاری تێکدەرانە”. ئەوان لە بەردەم گەنجێکی بێچەکدا شێرن، بەڵام لە بەردەم میلیشیایەکدا کە مووچەکەیان لە بەغداوە بۆ دەنێرێت، ڕێک وەک ئاژەڵێکی ترسنۆک خۆیان حەشار دەدەن!
دروستکردنی وەهمی پاڵەوانێتی لەسەر لاشەی قوربانییەکان، ڕیسواترین جۆری حوکمڕانییە. (وەک چۆن فەیلەسوفی یۆنانی، پلاتۆ زۆر بەوردی دەڵێت: “ئەو سەرکردەیەی کە لە کاتی جەنگدا تەنها قسە دەکات و بەرگری ناکات، لە ڕاستیدا سەرکردە نییە، بەڵکو بازرگانێکە کە دەیەوێت بە کەمترین زیان بۆ سەروەتەکەی، کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت.”) ئەمڕۆ سەرکردایەتیی کورد ڕێک ئەم بازرگانانەن؛ مەسعود بارزانی و مەسرور بارزانی دەڵێن “ئیرادەی گەل ناشکێت و هێرشەکان نابامەردانەن” ، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە: ئەی ئیرادەی حکومەت و هێزە ئەمنییەکان بۆ شکاوە؟ بۆچی ئیرادەی گەل دەبێت قەڵغان بێت بۆ مووشەک، بەڵام ئیرادەی ئێوە تەنها خۆشاردنەوە بێت؟ ئەوان بوێری ئەوەیان نییە ڕووبەڕووی حەشد ببنەوە، چونکە دەزانن هەر گوللەیەک بتەقێنن، بەغدا بەشە بودجە و داهاتی کۆمپانیاکانیان دەبڕێت.
بێدەنگی لە ئاست سەرکردەیەک کە تەنها لە کاتی ئاشتیدا پڵنگە و لە کاتی جەنگدا کەروێشک، گەورەترین سوکایەتییە بە کەرامەتی مرۆڤ! ئەی ئەو گەلەی کە خوێنی منداڵەکانتان بووەتە باجی ترسنۆکیی ئەم دەسەڵاتە، ئیتر باوەڕ بە سیناریۆی “پاڵەوانی شاشەکان” مەکەن. هاوار بکەن بە ڕووی ئەو مافیایانەدا کە چەکیان هەیە بەڵام تەنها بۆ پاراستنی سامانی خۆیانە، نەک پاراستنی سەقفی ماڵەکانتان. ئەو مێزە بڕووخێنن کە تەنها بۆ خۆبەدەستەوەدان و فرۆشتنی سەروەریی ئەم نیشتمانە دروست بووە. دەسەڵاتێک کە نەتوانێت یەک درۆن لە ئاسمانی شارەکەی بخاتە خوارەوە، بەڵام ئازا بێت لە بڕینی مووچە و شکاندنی کەرامەتی خەڵکەکەی، تەنها شایەنی ئەوەیە لەسەر شەقامەکان ڕاماڵرێت و فڕێ بدرێتە ناو زبڵدانی مێژووەوە!

نەخۆشخانە ئەهلییەکان ئەو شوێنانەی تێیدا پارە لە ژیان پیرۆزترە “

بەرهەم خالید حەمە

لە وڵاتێکدا کە تەندروستی دەبێتە بازرگانی، ئیتر نابێت چاوەڕێی کەرامەتی مرۆڤ بکەین، ئەمڕۆ لە کوردستان نەخۆشخانە ئەهلییەکان وەک قارچک لە هەموو سووچێک سەریان هەڵداوە بەڵام کارەساتەکە لەوەدایە کە لەبری ئەوەی بنکەی ڕزگارکردنی ژیان بن بوونەتە کۆمپانیاکانی وەرگرتنی ‘پارە’ بە مەرجی مانەوە.

ئایا ئەمە سەیر نیە؟ زۆربەی بەرپرسان و دەسەڵاتداران خاوەنی نەخۆشخانەیەکی ئەهلیی گەورەن لە کاتێکدا نەخۆشخانە حکومییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز کراون ئەمە تەنها ڕووداوێکی ئاسایی نییە بەڵکو دیارە شێوەیەک لە سیاسەتی پەکخستنی کەرتی گشتییە بۆ ئەوەی هاوڵاتیی هەژار ناچار بێت قەرز بکات و ڕوو بکاتە ئەم دامەزراوانە.

لە ئەم نێوەندەدا ‘یەکێتی و پارتی’ وەک دوو هێزی سەرەکیی دەسەڵات ڕۆڵێکی گرنگیان هەبووە لە درووستبوونی سیاسەتی دابەشکردنی دەسەڵات و بەڕێوەبردنی دامەزراوەکان بە شێوەیەکی حیزبی وایکردووە کە کەرتی تەندروستیی گشتی لاواز ببێت و بەردەوام لە پشتگیریی سیستەمی تایبەتی کەمبکات، ئەم شێوازەی بەڕێوەبردنەش بۆتە هۆی ئەوەی زۆر لە بەرژەوەندییەکان بگوازنەوە بۆ کەرتی ئەهلی لە کاتێکدا هاوڵاتیی ئاسایی بێ پشتگیریی پێویست دەمێنێتەوە.

لە ئەم سیستەمەدان ئەگەر پارەت نەبێت یان دەبێت لە نۆرەیەکی درێژدا چاوەڕوان بیت یان بە ئازارەوە بگەڕێیتەوە ماڵەوە لە نەخۆشخانەی ئەهلی زۆرجار پێش ئەوەی بپرسن چیتە؟، دەپرسن چەند دەتوانیت بدەیت ئەمە ڕوونکردنەوەیەکی توندە لە بێویژدانییەکی مۆدێرن کە تێیدا هەندێک دکتۆر بوونەتە ژمێریار و نەخۆشەکانیش بوونەتە کڕیار.

کوردستانی ئەمڕۆ پێویستی بە بەهاکانی ئەخلاقی و پزیشکی هەیە نەک تەنها دیکۆری جوان و بریقەدار کاتێک دایەک بۆ نەشتەرگەریی منداڵەکەی دەبێت زێڕەکانی بفرۆشێت، یان گەنجێک بۆ چارەسەری باوکی قەرزی قورس بکات، ئەوە نیشانەیەکی ڕوونە کە کێشەکە قووڵترە لە خزمەتگوزارییەکان کێشەیەکی ئەخلاقی و سیستەمییە.

لێرە دەبێت بە ڕوونی دەمەوێت بڵێم کاتێک دەسەڵات ناتوانێت تەندروستیی گشتی بپارێزێت ئیتر باس لە کام دەستکەوت و گەشەپێدان دەکرێت ئەگەر ئەم دۆخە بەردەوام بێت، نەخۆشخانە ئەهلییەکان دەبنە بارێکی قورس لەسەر ژیانی خەڵک نەک سەرچاوەی ڕزگارکردنیان.

لە ئەم نێوەندەدا ناتوانرێت چاو لە ڕۆڵی یەکێتی و پارتی بپۆشرێت چونکە ئەم دوو هێزەی دەسەڵات هۆکاری سەرەکیی ئەم دۆخەن.

کوردستان لەژێر سێبەری دەسەڵاتی بنەماڵەیی و حیزبیدا…

ساڵح ڕەسوڵ ڕەشید

لە ماوەی چەندین ساڵدا، هەرێمی کوردستان لەژێر حوکمڕانی دوو بنەماڵەی سەرەکیدا بووە( پارتی  و یەکێتی)  ئەم دوو بنەماڵەییە بە شێوەیەکی سەرەکی دەسەڵاتی سیاسی، ئابووری و ئەمنییان لە دەستدایە و بەڕێوەبردنی هەرێم لە چوارچێوەی سیستەمێکی بنەماڵەیی و حیزبیدا ئەنجام دەدرێت. ئەم شێوازەی حوکمڕانییە بووەتە هۆی چەندین کێشە و ئاستەنگ کە کاریگەرییەکی نەرێنیان لەسەر ژیانی هاووڵاتییان و گەشەپێدانی هەرێم هەبووە.هەرێمی کوردستان لە نێوان هەولێر و دهۆک (لەژێر کۆنترۆڵی پارتی) و سلێمانی و ھەڵەبجە (لەژێر کۆنترۆڵی یەکێتی) دابەش بووە. ئەم دابەشبوونە بووەتە هۆی دروستبوونی دوو سیستەمی جیاواز، دوو ئیدارە و دوو هێزی ئەمنی. ئەم ناکۆکی و دووڕەگییە کاریگەرییەکی زۆر نەرێنی لەسەر یەکڕیزیی خەڵک و سەقامگیریی ئابووری و سیاسی هەیە  وەک بەربەستێک وایە لەبەردەم پێشکەوتن.لە ژێر سایەی ئەم  سیستەمەدا، ئازادی ڕادەربڕین، میدیا و خۆپیشاندان زۆرجار سنووردار کراون. میدیاکان زۆربەیان لە لایەن هەردوو حیزبەوە کۆنترۆڵ دەکرێن و ڕەخنەگرتن لەم سیستەمە یان بنەماڵە دەسەڵاتدارەکان تووشی هەڕەشە و سزاکردن دەبێتەوە.وە  لاوازبوونی یاسا: سیستەمی دادوەری سەربەخۆ نییە و زۆرجار کاریگەریی سیاسی لەسەرە، کەسانی بەهێز لە یاسا بەرپرس نابن.وە 
ئەم سیستەمە بووەتە هۆی تێکەڵبوونی دەوڵەت و حیزب. بۆ چارەسەرکردنیشی  پێویستە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی بکرێت بۆ سیستەمێکی دادپەروەر و شەفاف.

خاک فرۆشی لەژێر پەردەی سەرۆکایەتیدا

جواد عبدولرەحمان محمود

کاتێک باس لە سەرۆکایەتی لە کوردستان دەکەین، بەرەوڕووی وێنەیەکی تاڵ دەبینەوە؛ وێنەیەک کە تێیدا جیاوازییەکی زۆر هەیە لە نێوان ڕێبەرایەتیکردن و بازرگانیکردن بە خاکەوە. ئەوەی جێگەی داخی قووڵە، بەکارهێنانی پیرۆزییەکانی وەک شەهیدە بۆ مەرامی سیاسی و حزبی. چ شکۆ و حورمەتێک لەوەدا دەمێنێتەوە کە خوێنی گەشی پێشمەرگە بکرێتە کاڵایەک و بەوپەڕی بێباکییەوە باس لەوە بکرێت کە وڵاتێکی وەک ئێران قەرەبووی ئەو شەهیدانە دەکاتەوە؟ خوێنی مرۆڤی کورد بە هیچ قەرەبوویەکی دەرەکی ناشۆرێتەوە، جگە لە سەروەری و پاراستنی کەرامەتی نیشتمانی.

لە سەدەی بیست و یەکەمداین و هێشتا کوردستان وەک خاکێکی بێخاوەن دەردەکەوێت. ئەمە ئەنجامی ئەو سیاسەتە چەواشەکارانەیەیە کە تەنها بۆ خۆڵکردنە چاوی خەڵک بەکاردێن. لە کاتێکدا دەسەڵاتداران باس لە قەرەبووی دەرەکی دەکەن، خۆیان وەک گورگ کەوتوونەتە گیان و مافی ئەم خەڵکە و خەریکی تاڵانکردنی قووتی ڕۆژانەیانن. پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە: تا کەی دزینی مووچەی پێشمەرگە، مامۆستا و فەرمانبەر بەردەوام دەبێت؟ تا کەی سامانی نەوت و غازی ئەم نیشتمانە لەبری ئەوەی ببێتە هەوێنی ئاوەدانی، دەبێتە سووتەمەنی بۆ گیرفانی چەند کەسێکی خاکفرۆش؟

جێگەی شەرمەزارییە لە وڵاتێکدا بژین کە ژێرخانەکەی هەمووی سەروەت و سووتەمەنی بێت، کەچی تاکی کورد بەدەست هەژاری، بێکاری و بێدادییەوە بناڵێنێت. لە کاتێکدا وڵاتانی دراوسێ بەهۆی بێهەڵوێستی و پاشکۆیەتی سەرۆکەکانمانەوە دەستیان وەرداوەتە ناو وردەکاریی ژیانی ئێمە، گەنجی ئەم وڵاتە تەنها خەمی دۆزینەوەی بژێوی و قووتی ڕۆژانەیەتی. ئەم واقیعە پێمان دەڵێت کە کێشەی سەرەکی ئێمە نەبوونی دەرامەت نییە، بەڵکو هەبوونی دەسەڵاتێکی بێوەفایە کە بەرژەوەندییە تایبەتەکانی خۆی خستووەتە پێش شکۆی نیشتمان و ژیانی هاووڵاتییان.

مەترسییەکانی هێرشە درۆنیەکانى سەر کوردستان

لە هەنگاوێکی بوێرانەدا بۆ ئاشکراکردنی مەترسییەکانی سەر هەرێمی کوردستان، ڕێکخراوی داکۆک کەمپەین و چالاکییەکی بەرفراوانی لە حەوت شاری جیاواز ئەنجامدا. چالاکییەکە بە ڕوونی بۆ سەرکۆنەکردنی ئەو هێرشە توند و یەک لە دوای یەکانە بوو کە لەلایەن گروپە توندڕەوەکانی حەشدی شەعبی و هێزەکانی سەر بە بەرەی ئێرانییەوە ئەنجام دەدرێن. ئەم گروپانە بە شێوەیەکی سیستماتیک و لە ڕێگەی درۆنی خۆکوژ و موشەکەوە ئامانجە مەدەنییەکان و ژێرخانی هەرێمی کوردستان دەکەنە نیشانە، کە ئەمەش ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی تێکچوونی تەواوەتیی باری ئاسایش، دەروونی و ئابووری لە سایەی شەڕی ناوچەییدا. ڕێکخراوی داکۆک لە میانی ئەم چالاکییانەدا نیگەرانیی قووڵی خۆی دەربڕی لەو هەژموونە ڕەهایەی کە ئەم هێزە توندڕەوانە لەسەر عێراق هەیانە، بە جۆرێک کە حکومەتی ناوەندیی بەغدا بەتەواوی ئیفلیج بووە لە گرتنەبەری هەر هەنگاوێک بۆ پاراستنی سەروەریی خاکی خۆی و هاوڵاتیانی. لە هەمان کاتدا، چالاکوانانی داکۆک تیشکیان خستە سەر ڕۆڵی نەرێنی و خەمساردیی بەرپرسانی هەردوو ناوچەی سەوز و زەرد لە کوردستان. ئەو دەسەڵاتدارانە لە جیاتی یەکخستنی ڕیزەکان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم هەڕەشە دەرەکییانە و چاککردنی گوزەرانی خەڵک، لە ناو ململانێی بچووکی حزبی و بێباکیدا نوقم بوون. داکۆک داوا دەکات کە ئەم دۆخە نەخوازراوە بەخێرایی چارەسەر بکرێت، پێش ئەوەی درۆنەکان کوردستان بکەنە وێرانەیەک کە قەرەبوو نەکرێتەوە.

وێنەى بەشداربوان لەشارى کاردیف و گڵاسگۆ و لیدز و مانچستەر

هاوڵاتی لە سێبەری دەسەڵاتدا چی دەست دەکەوێت

ئاکام عومەر محمد

کاتێک زرێپۆشەکانی دەوڵەت تەنها بۆ پاراستنی کۆشکەکانی دەسەڵات دروست دەکرێن و سنگی هاوڵاتیش دەکرێتە قەڵغان بۆ ڕاگرتنی مووشەکی بێگانە، ئیتر وشەی “ئاسایش” تەنها گەورەترین نوکتەی سیاسییە! لە عێراق و هەرێمی کوردستان، دەسەڵاتداران بەردەوام شانازی بەوەوە دەکەن کە گوایە ئارامییان دابین کردووە، بەڵام ئەمە ئارامیی نییە، بەڵکو بێدەنگیی ناو گۆڕستانە. منداڵە لوسکەکان و فەنتەڵۆسەکانی دەسەڵات لەناو ڤێلا قایمەکانیاندا بە سەتان پاسەوان و سیستەمی بەرگریی پێشکەوتوو دەورەدراون، کەچی لە هەمان کاتدا درۆنەکان بەسەر سەری خەڵکی سڤیلدا دەسوڕێنەوە و دایکی کورد دەبێت بە دڵەڕاوکێوە منداڵەکەی بنێرێتە قوتابخانە. ئەم دەسەڵاتە تەنها یەک جۆر ئاسایشی هەیە: ئاسایشی مانەوەی خۆی لەسەر کورسییەکان و بەردەوامبوونی تاڵانکارییەکانی!
دەوڵەتێک کە خۆی لە هاوڵاتییەکەی دەترسێت، هەرگیز ناتوانێت بیپارێزێت! ئەو بودجە خەیاڵییەی کە دەبێت بۆ بنیاتنانی سیستەمێکی بەرگریی نیشتمانی خەرج بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە پێشێلکارییەکانی دەرەوە، ڕاستەوخۆ دەچێتە گیرفانی میلیشیاکان و کۆمپانیا ئەمنییەکانی خاڵۆژن و پورەکانی دەسەڵات بۆ سەرکوتکردنی دەنگی ناوخۆ. کاتێک کاسبکارێک یان ڕۆژنامەنووسێک لەسەر پۆستێکی فەیسبووک دەستگیر دەکرێت بە پاساوی “تێکدانی ئاسایشی گشتی”، بەڵام هەمان ئەو دەزگا ئەمنییە ناوێرێت تەنانەت ناوی ئەو گرووپە چەکدارانەش بهێنێت کە خاکی وڵاتەکەیان کردووەتە وێرانە، ئیتر دەبێت تێبگەین کە ئاسایش لێرەدا تەنها ئامرازێکە بۆ کۆیلەکردنی خەڵک، نەک پاراستنیان. هاوڵاتی لێرەدا هیچی دەست ناکەوێت جگە لەوەی باجی پاراستنی بکوژەکانی خۆی دەدات!
بەستنەوەی چارەنووسی گەلێک بە دەسەڵاتێکی ترسنۆکەوە، ڕێک وەک خۆحەشاردان وایە لەژێر سێبەری دارێکی وشکبوودا لە کاتی زریانێکی وێرانکەردا: ئەو کەسانەی ئامادەن دەستبەرداری ئازادییە بنەڕەتییەکانیان ببن تەنها بۆ ئەوەی کەمێک ئاسایشی کاتی بکڕن، ئەوا شایەنی هیچ کامیان نین؛ نە ئازادی و نە ئاسایش.
ئەمڕۆ دەسەڵاتدارانی ئێمە دەیانەوێت بە هەڕەشەی “تێکچوونی ئاسایش” میللەت بێدەنگ بکەن و ئازادییەکانیان زەوت بکەن، کەچی خۆشیان ناتوانن یەک دڵۆپ ئاسایش دابین بکەن. ئەوان ئاسایشیان کردووەتە کاڵایەک و دەیانەوێت پێمان بفرۆشنەوە، لە کاتێکدا سەروەریی خاکیان بە بەتاڵی هەڕاج کردووەتە سەر مێزی وڵاتانی هەرێمی.
ئیدی کاتی ئەوەیە ئەم گرێبەستە ساختەیە هەڵوەشێنینەوە کە ناویان ناوە پاراستنی ئاسایش! ئەی ئەو گەلەی کە کەرامەتتان بووەتە قەڵغانێک بۆ پاراستنی کۆشکەکانی ئەم مافیایانە، هاوار بکەن بە ڕووی ئەو سیستەمەدا کە باج و ئارەقەی ئێوە دەخوات تەنها بۆ ئەوەی چەکەکانی بکاتە ڕووی خۆتان. ئەو مێزە بڕووخێنن کە لەسەری بڕیار لەسەر فرۆشتنی ئاسمانی نیشتمان و کڕینی چەک بۆ سەرکوتکردنی ئێوە دەدرێت. دەوڵەتێک کە نەتوانێت هاوڵاتییەکەی لە هێرشی دەرەکی بپارێزێت، بەڵام شێر بێت بۆ زیندانیکردنی گەنجێکی ناڕازی، تەنها وێرانەیەکە کە دەبێت بە خێرایی بەسەر سەری ئەم فەنتەڵۆسانەدا بڕووخێنرێت تا کەرامەتی ئینسان سەوز ببێتەوە!

کوردستان لەوە وێرانترە کە دەبینرێت

دابان ئیبراهیم عەبدوڵا

فرۆشتنی وێنەی بەهەشتێک لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان، لە کاتێکدا ئاسمانی وڵاتەکە لەژێر بارانی ئاگردایە، گەورەترین بازرگانیی درۆزنەکانی سەدەی بیست و یەکە! دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان ساڵانێکە ملیۆنان دۆلاری پارەی دزراوی میللەت لە کۆمپانیاکانی پەیوەندییە گشتییەکان خەرج دەکەن بۆ ئەوەی بە جیهان بڵێن “ئێمە دوبەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و تاکە پەناگەی ئارامی عێراقین” ، بەڵام ئەم بڵقی سابوونە هەرکە بەر واقیع دەکەوێت، دەتەقێت. ڕاستییە تاڵەکە ئەوەیە کە ئەو “ئارامییەی” ئەوان باسی دەکەن، تەنها لەناو دیوارە بەرزەکانی کۆشک و ڤێلاکانی خۆیان و خاڵۆژن و پورەکانیاندا بوونی هەیە؛ لە دەرەوەی ئەو دیوارانە، ئاسمانی هەولێر و ناوچەکانی تر بووەتە تاقیگەی درۆن و مووشەکی میلیشیاکان و وڵاتانی دراوسێ، کە بەبێ هیچ بەرپەرچدانەوەیەک خەڵکی سڤیل و ژێرخانی ئابووری دەکەنە ئامانج. ئەم هەرێمە ئارام نییە، بەڵکو تەنها بێدەنگ کراوە!

پاراستنی سنوورەکان بە بەیاننامەی ترسنۆکانە، ڕێک وەک ئەوە وایە بە پەڕەی کاغەز قەڵغانێک بۆ گوللە دروست بکەیت! کاتێک هێرشەکان دەکرێنە سەر خاکەکەیان، ئەم سەرکردە فەنتەڵۆسانە لەبری نیشاندانی هێز و سەروەری، تەنها بەیاننامەی “ئیدانەکردنی توند” دەردەکەن و دەپاڕێنەوە. چۆن دەکرێت هەرێمێک ئارام بێت لە کاتێکدا لە ناوخۆدا هێندە داڕزاوە کە دەرگای پەرلەمانەکەی زیاتر لە ٥٠٠ ڕۆژە ژەنگی هێناوە و پەکخراوە ، حکومەتەکەی بەهۆی شەڕی مافیایانەی پارتی و یەکێتییەوە توانای یەکلاکردنەوەی کابینەی نییە ، و تەنانەت ناتوانێت پارووی نانی هێزەکانی پێشمەرگە و فەرمانبەرەکانی دابین بکات ؟ دەوڵەتێک کە لە ناوەوە سکی خەڵکەکەی برسی بکات و دامەزراوەکانی ئیفلیج بکات، خۆبەخۆ دەبێتە نێچیرێکی ئاسان بۆ هەر هێزێکی دەرەکی، و ئەو درۆیەی ناوی “ئاسایشە” تەنها بۆ خەڵەتاندنی وەبەرهێنەرانە، نەک پاراستنی هاوڵاتیان.

دروستکردنی وەهمی سەلامەتی بۆ کۆیلەکردنی هزرەکان، کۆنترین تەڵەی دیکتاتۆرەکانە بۆ شاردنەوەی بێتوانایی خۆیان. (وەک چۆن نووسەر و بیرمەندی گەورە، جۆرج ئۆروێڵ زۆر بەوردی لەسەر گێڕانەوەی دەسەڵات دەڵێت: “زمانی سیاسی بۆ ئەوە داڕێژراوە کە درۆکان وەک ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگر نیشان بدات، و وێرانکارییش وەک سەقامگیری و ئارامی بفڕۆشێتەوە.”) ئەمڕۆ دەسەڵاتی هەرێم ڕێک هەمان زمانی سیاسی بەکاردەهێنێت؛ ئەوان درۆی “سەقامگیری” دەکەنە دەمامکێک بۆ شاردنەوەی ئەو واقیعەی کە ناتوانن نەوتەکەیان بپارێزن، ناتوانن ئاسمانەکەیان کۆنترۆڵ بکەن، و ناتوانن ڕێگری لە داڕمانی ئابووری بکەن. ئەوان دەیانەوێت هاوڵاتی وا هەست بکات کە گوایە لە دەرەوەی ئەم دەسەڵاتە دۆزەخ هەیە، لە کاتێکدا خودی مانەوەی ئەم منداڵە لوسکانە لەسەر کورسی، گەورەترین دۆزەخ و سەرچاوەی ناسەقامگیرییە!