هەموو قەیرانێک بڕیاربوو کاتی بێت
ئەحمەد سەلام محمد
لە ئەدەبیاتی سیاسی و حوکمڕانیی هەرێمی کوردستاندا، هیچ دەستەواژەیەک هێندەی وشەی «کاتی» خراپ بەکارنەهێنراوە و نەبووەتە مایەی بەکەمڕاگرتنی هۆشیاریی گشتی. لەگەڵ سەرهەڵدانی هەر تەنگژەیەکی قووڵی کۆمەڵایەتی یان ئابووری، بەرپرسانی حکومەت بە هەمان نەغزەی ئارامکەرەوە هاتونەتە سەر شاشەکان: «ئەم دۆخە نەخوازراوە کاتییە»، «بارودۆخەکە ڕێگ خۆشکەرە بۆ چاکسازیی بنەڕەتی»، یان «تەنها بەسەربردنی قۆناغێکی کورتی سەختە». بەڵام دوای تێپەڕبوونی ساڵانێکی درێژ و گۆڕانی کابینەکان، خەڵک خۆیان لەبەردەم واقیعێکدا دەدۆزنەوە کە تێیدا هەموو تەنگژە کاتییەکان ڕەگیان داکوتاوە و بوونەتە ستوونی نەپچڕاوی ژیانی ڕۆژانەیان.
لیستی بەڵێنە «کاتییەکان» ئەوەندە درێژ بووەتەوە کە بووەتە ناسنامەی سەرەکیی مۆدێلی حوکمڕانیی ئێستا:
- پچڕانی کارەبا و پشتپەیوەستبوون بە مۆلیدەکان: بڕیاربوو بەدیلێکی کورتمەودا بن، کەچی دوای زیاتر لە ٣٠ ساڵ بوونەتە شادەماری ڕووناکی.
- پاشەکەوت، پچڕان و دواکەوتنی مووچە: بڕیاربوو ڕێکارێکی فریاگوزاریی کاتی بن بۆ شەڕی داعش و دابەزینی نرخی نەوت، کەچی بوونەتە سیاسەتێکی نەگۆڕی دارایی.
- بێکاریی گەنجان و داڕمانی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان: هەردەم وەک لێکەوتەی «تەنگژەی وەرزی یان ناوچەیی» پێناسە کراون، بێ ئەوەی هیچ پلانێکی ستراتیژی کۆتاییان پێ بهێنێت.
ئەم بەکارهێنانە بێسنوورەی چەمکی «کاتی» زیانێکی کوشندەی لە هۆشیاریی بەکۆمەڵ داوە. کاتێک دەسەڵاتێک تەواوی ناکارامەیییەکانی خۆی لە پشت پاشگری «کاتی» دەشارێتەوە، هاوڵاتییان مافی خۆیانە بپرسن: ئەم ماوە کاتییە کەی کۆتایی دێت؟ تا چەند دەیەی تر دەبێت خەڵک باجی بڕیارە درەنگوەختەکان و چاکسازییە دروشمییەکان بدەن؟ کاتێک تەمەنی «کاتییەکان» لە تەمەنی گەنجێتیی نەوەیەک درێژتر دەبێتەوە، مانای وایە ئێمە لەگەڵ بەڕێوەبردنی قەیراندا ڕووبەڕوو نین، بەڵکو لەگەڵ «حوکمڕانی بە قەیران»دا دەژین.
ئەم هەڵخەڵەتاندنە بەردەوامە وایکردووە کە جەماوەر چیتر باوەڕ بە بەیاننامە فریاگوزارییەکان نەکەن. کۆتایی ئەم نەریتە بێزارکەرە بە هەمان پرسیاری بێوەڵام دەگاتەوە: هەموو قەیرانێک بە ناوی «کاتی»یەوە درایە کۆڵ خەڵک، بەڵام بە جۆرێک لە جۆرەکان—یان بە پلانی دارێژراو یان بە بێتوانایی پەتی—ئەو کاتییانە هەموویان بوونەتە واقیعی نەگۆڕ و هەمیستیی ژیانمان.