قەڵەمەکان بوونەتە گەورەترین هەڕەشە بۆ سەر دەسەڵاتدارانی کوردستان

ئەریڤان بهاءالدین لطیف

وەک دزێک کە لە کاتی دزینی ماڵێکدا، لەبری شکاندنی کامێراکانی چاودێری، هەوڵدەدات چاوی خاوەن ماڵەکە دەربهێنێت تاوەکو نەتوانێت شاهێدی بدات؛ دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە مامەڵە لەگەڵ ڕۆژنامەنووسان و دەنگە ئازادەکاندا دەکەن. کاتێک ڕۆژنامەنووسێکی بنکۆڵکار وەک شێروان شێروانی یان چالاکوانانی دیکە پەنجە دەخەنە سەر برینەکانی گەندەڵی، لەبری ئەوەی لێپرسینەوە لە تاڵانکاران بکرێت، قەڵەمەکان کەلەپچە دەکرێن و بەپێی یاساکانی “ئاسایشی نیشتمانی” ڕاپێچی دادگاکان دەکرێن. ئەمە هەڵەیەکی کارگێڕی نییە، بەڵکو دانپێدانانێکی ڕوونی دەسەڵاتە بەوەی کە بنچینەی مانەوەیان لەسەر بێدەنگیی کۆمەڵگا وەستاوە، و هەر ڕووناکییەک کە بخرێتە سەر کارە تاریکەکانیان، وەک پەلامارێک بۆ سەر مانەوەی بنەماڵەکانیان سەیر دەکرێت.

کاتێک مامۆستایان و مووچەخۆران بۆ داواکردنی نانی منداڵەکانیان دەڕژێنە سەر شەقامەکان، دەزگا ئەمنییەکان نەک تەنها خۆپیشاندەران سەرکوت دەکەن، بەڵکو لە پێشوەختەدا هێرش دەبەنە سەر کامێراکان و دەیان ڕۆژنامەنووس دەڕفێنن. ئەمە ئیدارەدانی قەیران نییە، بەڵکو خولقاندنی زیندانێکی گەورەیە کە تێیدا حیزب دادگاکانی کردووەتە چەکێک بۆ تۆڵەسەندنەوە لەو کەسانەی کە ئامادە نین ببنە بەشێک لەم تاڵانکارییە سیستماتیكە.

سامناکترین شت لە دیکتاتۆریەتەکاندا ئەوە نییە کە خەڵک بە زۆر بێدەنگ دەکەن، بەڵکو ئەوەیە کە وا لە خەڵک دەکەن باوەڕ بەو درۆیانە بکەن کە خۆیان بۆیان دروست دەکەن  ئەمەش هەمان ئەو مۆدێلەیە کە لە مەکسیک دەگوزەرێت، کاتێک کارتێلەکانی ماددە هۆشبەرەکان و بەرپرسە گەندەڵەکان تێکەڵ بەیەکتر بوون و هەموو ڕۆژنامەنووسێکی مەیدانییان کردە ئامانج، تا ڕادەیەک کە کوشتن و ڕفاندنی میدیاکاران بووە هەواڵێکی ئاسایی. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، لەو کارتێلانەش دووڕووترن؛ ئەوان لە لایەکەوە لەبەردەم باڵیۆزخانەکاندا باسی پاراستنی مافی مرۆڤ دەکەن و یاسای ڕۆژنامەگەری دەردەکەن، بەڵام لە لایەکی ترەوە، لە نیوەشەودا هێزی چەکدار دەنێرنە سەر ماڵی چالاکوانان و بەزۆر پەڕاوی دانپێدانانیان پێ واژۆ دەکەن.

ئەم کارتێلە سیاسییە، کە خاوەنی دەیان کەناڵی ئاسمانی و سوپایەکن لە میدیای سێبەر، لە ڕاستیدا هێندە لەرزۆکن کە بەرگەی یەک پرسیاری بێ فلتەر یان یەک ڕاپۆرتی مەیدانی ناگرن. ئەوان دەیانەوێت ئەو وێنە ساختەیە بەسەر جیهاندا بفرۆشن کە گوایە کوردستان پەناگەی دیموکراسییە، بەڵام لە واقیعدا وڵاتیان کردووەتە گۆڕستانی وشەکان، کە تێیدا تەنها ئەو قەڵەمانە ئازادن کە خەریکی ستایشکردنی ستەمکارەکان و پاساوهێنانەوەن بۆ بڕینی نانی خەڵک.

زەنگی مەترسی بۆ مافە دیجیتاڵییەکان: داکۆک پرسی سانسۆری سۆشیال میدیا دەخاتە ڕوو

لە تەوەرێکی جیاواز و گرنگی چالاکییەکەی ڕێکخراوی داکۆکدا کە بۆ یادی ڕۆژنامەگەری کوردی لە بریتانیا ڕێکخرابوو، پرسی ئاسایشی دیجیتاڵی و مەترسییەکانی سەر سۆشیال میدیا گفتوگۆی چڕی لەسەر کرا. بەپێی ڕاپۆرتی هەواڵی چالاکییەکە، ئەندامانی داکۆک و ئەو چالاکوانانەی لە مانچێستەر و لەندەنەوە ئامادەبوون، زەنگی مەترسییان لێدا سەبارەت بەو فەزای ترس و تۆقاندنەی کە دەسەڵاتی هەرێم خستوویەتە سەر بەکارهێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.

لە میانەی گردبوونەوەکەدا باس لەوە کرا کە هاوڵاتیانی ئاسایی لە باشووری کوردستان لەسەر دەربڕینی ڕایەکی سادە یان کۆمێنتێک ڕووبەڕووی ڕفاندن و زیندانیکردن دەبنەوە، ئەمەش سەلمێنەری نەبوونی تەواوەتی ئازادی ڕادەربڕینە لە دەرەوەی بازنەی میدیای فەرمیشدا. داکۆک ئەم دۆخەی وەک تیرۆرێکی دەروونی وەسف کرد کە ئامانج لێی کۆنترۆڵکردنی تەواوەتی بیری تاکەکانە و بێدەنگکردنی کۆمەڵگایە بە گشتی. کوردانی تاراوگە کە لەم چالاکییەدا بەشداربوون، نیگەرانی قووڵی خۆیان دەربڕی بۆ کەسوکاریان لە ناوخۆی وڵات کە تەنانەت ناتوانن لە ڕێگەی شاشەی مۆبایلەکانیشیانەوە گوزارشت لە ئازارەکانیان بکەن. بۆ ئەم مەبەستەش، ڕێکخراوەکە بەڵێنیدا کە دۆکۆمێنتکردنی ئەم سەرپێچییە ئەلیکترۆنیانە وەک بەشێک لە کارنامەی سەرەکی خۆی لە داهاتوودا بمێنێتەوە و ڕووبەڕووی ئەم پێشێلکارییانە ببێتەوە.

تاڵانکاریی ڕەش، گیرفانی بەتاڵ

ئەریڤان بهاءالدین لطیف

وەک ڕووبارێکی گەورە کە بەناو گوندێکی تینوودا تێدەپەڕێت، بەڵام ئاوەکەی لەلایەن چەند کەسێکەوە قۆرخ کراوە و گوندنشینەکان تەنها بۆیان هەیە سەیری شەپۆلەکانی بکەن لە کاتێکدا لێوەکانیان لە تینوێتییدا قڵیشاوە؛ نەوتی کوردستانیش بەمجۆرە بەسەر جەستەی ئەم نیشتمانەدا دەڕوات. کاتێک شۆفێرێکی تەکسی لە ڕیزی درێژی بەنزینخانەکاندا کاتژمێرەکان دەژمێرێت، یان ماڵێک لە زستانی سارددا توانای کڕینی بەرمیلێک نەوتی نییە، لە هەمان ئەو چرکەساتەدا، سەدان تانکەری پڕ لە نەوتی قاچاخ لە خاڵە سنوورییەکانەوە بە قازانجی بەرپرسانی حیزب دەپەڕنەوە ناو تاریکی. ئەمە قەیرانی وزە نییە، ئەمە دزینی ڕۆژی ڕووناکی میللەتێکە کە لەسەر دەریایەک زێڕی ڕەش خەوتووە، کەچی بە گیرفانی بەتاڵەوە بەسەریدا پیاسە دەکات.

ئەم دەسەڵاتە کە بەردەوام بەغدا بە بڕینی بودجە تۆمەتبار دەکات، خۆی گەورەترین قاچاخچیی سەروەت و سامانی خەڵکەکەیەتی. ئەوان پرۆسەی دەرهێنان و فرۆشتنی نەوتیان هێندە تاریک و لێڵ کردووە، کە تەنانەت پەرلەمانتار و وەزیرەکانیشیان نازانن داهاتەکەی لە کام بانکی ئەوروپی یان کام کۆمپانیای سێبەردا دەنیشێتەوە. کاتێک بەغدا و ڕاپۆرتەکانی میدیای ئازاد بە ئاشکرا پەنجە دەخەنە سەر قاچاخچێتیی نەوت و ونبوونی ملیاران دۆلار لە داهاتی ناوخۆ، حکومەتی هەرێم لەبری وەڵامێکی شەفاف، تەنها بێدەنگیی هەڵدەبژێرێت یان بە دروشمی سواوی “پاراستنی قەوارەی هەرێم” خۆی لە پرسیارەکان دەدزێتەوە و ڕەخنەگران سەرکوت دەکات.

(وەک چۆن جۆرج ئۆروێڵ دەڵێت: “هەموو ئاژەڵەکان یەکسانن، بەڵام هەندێکیان یەکسانترن لەوانی تر”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە نێجیریای پڕ لە نەوتدا ڕوودەدات؛ کاتێک کۆمپانیا بیانییەکان و جەنەڕاڵە گەندەڵەکان ڕۆژانە ملیۆنان بەرمیل نەوت بە قاچاخ دەبەن و سامانێکی خەیاڵی پێکدەهێنن، لە کاتێکدا خەڵکی وڵاتەکە لەسەر زەوییەکی پیسبوو بە پاشماوەی نەوت، لەژێر هێڵی هەژاریدا دەمرن. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، لە جەنەڕاڵەکانی ئەوێش بێباکترن؛ ئەوان نەوتیان کردووەتە موڵکی تاپۆکراوی دوو بنەماڵە، و بە ناوی ئابووریی سەربەخۆوە، وڵاتیان خستووەتە ژێر قەرزێکی قورسی واوە کە نەوەکانی داهاتووش ناتوانن بیدەنەوە.

لەم واقیعە تاڵەدا، هەرێمی کوردستان بووەتە مەیدانێک بۆ بازاڕ بکردنی دەسەڵات؛ بازاڕێک کە تێیدا بیرە نەوتەکان، پاڵاوگەکان و خاڵە سنوورییەکان وەک کاڵای شەخسی دەفرۆشرێن و بەش دەکرێن. ئەم چەتەگەرییە سیستماتیکە، وایکردووە کە تەنها کاری دەزگاکانی حکومەت بریتی بێت لە پاسەوانیکردنی ئۆتۆمبێلە بارهەڵگرەکانی حیزب. ئەوان دەیانەوێت خەڵک بەردەوام لە خەمی مووچە و ڕیزی بەنزیندا سەرقاڵ بکەن، بۆ ئەوەی کەس کاتی ئەوەی نەبێت بیر لەوە بکاتەوە کە چۆن داهاتی ئەم وڵاتە دەچێتە گیرفانی چەند کەسێکی دیاریکراوەوە.

ئەگەر ئەوان لە مانەوەی خۆیان دڵنیابوونایە، نەیاندەویست بەم پەلەپەلە و لە تاریکیدا سامانی ئەم زەوییە هەڕاج بکەن بۆ پڕکردنی قاصەکانیان لە دەرەوەی وڵات. سیستەمێک کە لەسەر دزینی نەوتی وڵاتەکەی خۆی بژی و خەڵکەکەی لە سەرمادا بڕەقێنێتەوە، پێشتر شەرعیەتی حوکمڕانی دۆڕاندووە — و تەنها هەستانەوەی وێرانکەری ئێوەیە کە دەتوانێت دەستی ئەم قاچاخچییانە لە گەرووی نیشتمان بکاتەوە!

سیمیۆنی؛ئێمە قوربانی نین

دوای شکستەکەیان بەرامبەر ڕیاڵ سۆسیداد لەیاری کۆتایی جامی شای ئیسپانیا بۆ یەکەمین جار دیێگو سیمیۆنی ڕاهێنەری یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید بێدەنگی خۆی شکاند و باسی لە بارودۆخی تیپەکەی کرد،ڕاشیگەیاند ئەوان بە هیچ شێوەیەک قوربانی نین،تاکە چارەش بەردەوام بوونیانە.

لە لێوووانێکیدا سیمیۆنی وتی؛ئێمە قوربانی نین،تاکە چارەش بەردەوام بوونمانە،ئاستی تیپەکەمان بەراورد بە وەرزی ڕابردوو زۆر باشترە،بەڵام ئێمە نازناوێکمان لەدەستدا،لەگەڵ ئەوەشدا دەبێ ئامادەکاری بکەین بۆ یاریەکانی داهاتوو،بەتایبەت چامپیۆنزلیگ،کە نزیک دەبێتەوە.

سیمیۆنی زیاتر دوا دەربارەی تیپەکەی و وتی؛متمانەی تەواوم بە یاریزانەکان هەیە بتوانن باشترین ئاستی خۆیان پێشکەش بکەن،وە زۆر سوپاسی هاندەرانیش دەکەم بۆ ئەو پاڵپشتی و دڵسۆزیە جوانەیان بەرامبەر تیپەکەمان،بەڵێنی باشترین ئاستیان پێدەدەم.

“سەرکار ڕێبوار”

پاریس سان جێرمان بووە باشترین یانەی ساڵی ٢٠٢٦

لە رێکخراوی لۆریۆس بۆ باشترین یانەی وەرزشی لە جیهاندا پاریس سان جێرمان فەرەنسی دیاریکرا هۆکاری پێدانی خەڵاتەکە بە پاریس بۆ ئەوە دەگەرێتەوە کە وەرزی رابردوو توانیان بۆ یەکەمینجار لە مێژوودا نازناوی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا ببنەوە.

یانە فەرەنسییەکە یەکەمین جارێتی لەلایەن رێکخراوی لۆریۆسەوە وەک باشترین یانەی ساڵ دیاری بکرێت،هەموو ئەو هەولانەی کە داویەتی سەرکەوتوبون.

هەروەها یانەی ریاڵ مەدرید و بایرن میونشن لە تۆپی پێدا زۆرترین جار بوونەتە براوەی ئەم خەڵاتە کە دووجارە بەڵام یانەی میرسیدز لە فۆرمولاوەن لەمێژوودا خاوەنی زۆرترین خەڵاتە باشترین یانەی ساڵە کە حەوت جارە.

ئابڕووچوونێکی گەورە سێریا ئەی دەهەژێنێـت

ئەمڕۆ پۆلیسی ئیتاڵیا کەیسێکی هەستیار هەڵدەداتەوە دەربارەی لەشفرۆشی و بەکارهێنانی گازی پێکەنین بۆ بەسەر بردنی کات،وە لێکۆڵینەوەی لەگەڵ زیاتر لە 50 یاریزانی سێریا ئەی دەستپێکردوە،کە یاریزانی یانەکانی ئینتەر میلان و ئەی سی میلانیش تێوەگلاون.

بەپێی زانیاریەکان بێت یاریزانەکان لەڕێگەی سایتێکەوە هۆتێل و خوانی شاهانە و ئافرەتیان داوا کردوە،کە ئەمە کارێکی لەیاسا لادەرە و گازی پێکەنینیان بەکارهێناوە بۆ بێ هۆشی و بەسەر بردنی کات لە ئاهەنگ و ڕابواردنی شەوانە.

بەپێی زانیاریەکان بێت،چەند کەسێکی ئەو سایتە دەستگیر کراون،جگە لەیاریزانی تۆپی پێ یاریزانی فۆڕمولا وەنیش لەم کەیسە تێوەگلاوە،کە ڕەنگە ئەم بابەتە چەندان کەیسی دیکەی هەستیار هەڵبداتەوە.

“سەرکار ڕێبوار”

فلیک؛ زۆر شانازی بە تیپەکەمەوە دەکەم

فلێکی راهێنەری بەرشەلۆنە پێش یاریەکەی سێڵتا ڤیگۆ رایگەیاند، زۆر سەیری یارییەکانی ڕکابەرەکەمانم کردووە و هەمیشە رووبەرووبوونەوەیان سەختە.

هەروەها رایگەیاند زۆر شانازی بە تیپەکەمەوە دەکەم چونکە هەموو شتێکیان بەخشیوە لە پێناو یانەکە، ئێستا دەبێت سەرنجمان لەسەر لالیگا بێت، وە دەمانەوێت خولەکە بەدەستبهێنین، بەڵام هێشتا یەکلایی نەکراوەتەوە.

تیمێکی گەنجمان هەیە کرانە دەرەوەشمان لە چامپیۆنز لیگ ئازاری زۆری هەبوو، بەڵام پێویستە لە یارییەکانی داهاتوودا باشتر بین و وەرزی داهاتوو وردەکارییەکان چارەسەر بکەین و دووبارە هەوڵ بدەینەوە.

جەختیشیکردەوە، ئەزموونێکی نایابی لەگەڵ هەڵبژاردە و یانەکان هەبووە، بەڵام خێزانەکەی لە بەرشەلۆنە دڵخۆشن و خۆشی چێژ لە هەموو شتێک دەبینێت، بۆیە گرێبەستەکەی نوێدەکاتەوە.

لیستەر سیتی دووچاری وێرانیەکی مێژوویی دەبێتەوە

دوێنێ شەو یانەی لیستەر سیتی لە چامپۆنشیپی ئینگلتەرا دووچاری وێرانیەکی گەورە بوویەوە و یانەکە پێش دوو هەفتە لەکۆتایی وەرزەکە بەفەرمی دابەزیە لیگ وەنی ئینگلتەرا،کە سێیەم ڕیزبەندی ڕکابەری خولەکانی ئەو وڵاتەیە.

لیستەر ستی ساڵی 2016 توانی بە هەیبەتێکی ناوازە و شێوەیەکی دراماتیکی ببێتە پاڵەوانی ئینگلتەرا،کە ئەو کات کڵاودیۆ ڕانێری ڕاهێنەری یانەکە بوو لەگەڵ یاری کردنی جیمی ڤاردی و ڕیاز مەحرز لیستەر سیتی مێژووێکی پڕ سەروەری نووسیەوە و یەکەمین پرێمەرلیگی بردەوە،بەڵام 10 دوای ئەو ڕووداوە یانەکە دابەزیە لیگ وەنی ئینگلتەرا.

لیستەر سیتی ساڵی 2024 گەڕانەوە پرێمەرلیگ،بەڵام جارێکی دیکە شکستیان هێنا لەمانەوە و دابەزینەوە چامپیۆنشیپ،ئەمساڵیش بە قەیرانێکی گەوری ئاست تێپەڕین و لەپلەی 23ی ڕیزبەندی خولەکە دێن.

“سەرکار ڕێبوار”

لیڤەرپوڵ بڕیاری نوێ لەسەر سڵۆت دەدات

دوای ماڵئاواییکردنی لە چامپیۆنزلیگ بەردەوام باس لەوە کراوە کە یانەی لیڤەرپوڵ بەنیازن سڵۆت لە راهێنەرایەتی یانەکەیان دووربخەنەوە و چابی ئەلۆنسۆ بکەن بە شوێنگرەوەی.

لە نوێترین هەواڵ دا تۆڕی سکای سپۆرت رەتیکردەوە کە هیچ بیرۆکەیەک لەناو یانە ئینگلیزیەکەدا بوونی هەبێت کە لە کۆتایی ئەم وەرزەدا راهێنەرە هۆڵەندیەکە لە ئەرکەکەی دووربخرێتەوە.

سکای رایگەیاند بەرپرسانی یانەی لیڤەرپوڵ متمانەی تەواویان بە سڵۆت هەیە و بۆ وەرزی داهاتووش لە راهێنەرایەتی یانەکەیان دەیهڵێنەوە و دووری ناخەنەوە.

تەنانەت یانە ئینگلیزیەکە بڕیاریانداوە لە مێرکاتۆی هاوینەی ئەمساڵدا چەند گرێبەستێکی نوێ بۆ راهێنەرەکەیان بکەن لەپێناو بەهێزکردنی پێکهاتەکەیان بۆ وەرزی داهاتوو.

ڕۆناڵدۆ و کوڕەکەی بەیەکەوە یاری دەکەن

ئەمڕۆ ڕۆژنامەکانی سعودیا ئاماژەیان بە هەنگاوێکی نوێی یانەی نەسڕ کرد،ئەویش ئیمزا کردنی گرێبەستە لەگەڵ جۆنیۆری کوڕی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ،کە بۆ ساڵی وواهاتوو دەیانەوێت لەگەڵ باوکی بەیەکەوە لە تیپی یەکەمی یانەی نەسڕ یاری بکەن.

شایەنی باسە ئێستە جۆنیۆر تەمەنی 15 ساڵە و لەگەڵ تیپی خوار 16 ساڵانی یانەی نەسر یاری دەکات،وە هەڵبژاردەی پورتوگالیش بانگهێشت کراوە بەهۆی ئاستە بەرزەکەیەوە،یانەی نەسڕیش چاوی لەوەیە لەم هاوینەدا گرێبەستێک لەگەڵ کوڕەکەی ڕۆناڵدۆ ئیمزا بکات و بۆ وەرزی داهاتوو لەتیمی یەکەم بەیەکەوە یاری بکەن.

شایەنی باسە پێشتر ڕۆناڵدۆ ڕاگەیاند بوو یەکێک لە ئاواتەکانم ئەوەیە لەگەڵ کوڕەکەم لەیەک تیپ یاری بکەین،وە خەریکە دەگاتە ئاواتەکەی و بۆ ساڵی داهاتوو ڕەنگە بەیەکەوە لەیاریگا ببیندرێن.

“سەرکار ڕێبوار”