کوانێ کارەبای ٢٤ کاتژمێرییەکەی مەسرور بارزانی؟

هەستیار بورهان محمد

لە دەستپێکی ڕاگەیاندنی پڕۆژەکانی ڕووناککردنەوە و چاکسازیی کەرتی وزەدا، دابینکردنی کارەبای بەردەوام و بێپچڕان وەک بەڵگەیەکی بێپێشینە پێشکەشی رای گشتی کرا؛ بەڵگەیەک لەسەر ئەوەی کە هەرێمی کوردستان پێ ناوەتە قۆناغێکی نوێی گەشەپێدان، هاوچەرخبوون و ئاوەدانیی . گوتاری فەرمیی دەسەڵات وا وێنەی دۆخەکەی دەکێشا کە کۆتایی بە سەردەمی تاریکی و مۆلیدە ئەهلییەکان هاتووە و هاوڵاتیان چیتر پێویست ناکات نائارام بن بۆ ڕووناککردنەوەی ماڵەکانیان. بەڵام کاتێک تەمومژی ڕیکلامە سیاسییەکان دەڕەوێتەوە، واقیعی تاڵی ژیانی ڕۆژانەی خەڵک سەر هەڵدەبڕێتەوە: کوژانەوە بەردەوامەکان گەڕاونەتەوە و خێزانەکان هێشتا ناچارن مانگانە بڕێکی زۆر لە پارەی ماندووبوونیان بۆ کرێى مۆلیدە تایبەتەکان تەرخان بکەن.

پرسیاری جەوهەری لەم کاتەدا ئەوە نییە کە ئایا هیچ پێشکەوتنێکی تەکنیکی یان جوڵەیەک لە وێستگەکاندا ڕوویداوە یان نا؛ چونکە هیچ حکومەتێک ناتوانێت بە تەواوی بێکردار بێت. بەڵکو پرسیارە ڕاستەقینەکە ئەوەیە: ئایا ئەو پێشکەوتنەی ئیدعای بۆ دەکرا، هێندە تۆکمە، بەردەوام و ڕیشەیی بوو کە بتوانێت ئەو چاوەڕوانییە گەورانە بشکێنێت کە بۆ شەقام دروستکرابوون؟ کاتێک سەرۆکی حکومەت بەڵێنێکی وا ستراتیژی دەدات و دەیکاتە ناسنامەی کابینەکەی، خەڵک چاوەڕێی چارەسەری نەبڕاوە دەکەن، نەک دەستکەوتی وەرزیی کاتی کە لەگەڵ یەکەم ڕەشەبا یان گوشارێکی وەرزیی گەرما و سەرمادا تووشی داڕمان ببێتەوە. ئەم درزە قووڵەی نێوان بەڵێنە سیاسییەکان و ئەزموونی ڕاستەقینەی ناو ماڵەکان، زیانێکی کوشندە لە باوڕی گشتی دەدات. لە ڕوانگەی هاوڵاتییەکەوە کە هەموو مانگێک دەبێت دوو جۆر کرێى کارەبا بدات یەکێکیان بۆ دەوڵەت و ئەوی تریان بۆ خاوەن مۆلیدەی گەڕەک هەڵسەنگاندن بۆ سیاسەتی گشتی بە وتار بەمشێ,ەیە ناکرێت. لە لۆژیکی سادەی شەقامدا، پێوەرەکانی سەرکەوتن زۆر ڕوون و یەکلاکەرەوەن:

ئەگەر کرێى مۆلیدە هێشتا بۆ ژیانی ڕۆژانە پێویست و حەتمی بێت، مانای وایە کە قەیرانی کارەبا هێشتا چارەسەر نەکراوە. تا ئەو کاتەی دەنگی مۆلیدەکان خامۆش نەبن، کارەبای ٢٤ کاتژمێری تەنیا وەک دروشمێکی بریقەداری تری دەفتەری بەڵێنە جێبەجێ نەکراوەکان دەمێنێتەوە.

خەونی سەربەخۆیی لە بەردەم واقیعی داڕماندا

محمد جەبار ئەحمەد

ئەگەر بڕوانینە کارنامەی دە ساڵی ڕابردووی هەرێمی کوردستان (٢٠١٦–٢٠٢٦)، ڕاستییەکی تاڵ ڕووبەڕوومان دەبێتەوە: ئەم دەیەیە تەنها قۆناغێکی ئاسایی تێنەپەڕیوە، بەڵکو شاهیدی شکستی پڕۆژەیەکی سیاسی و ئابووری بووە کە باجەکەی ڕاستەوخۆ لەسەر پشتی هاووڵاتییان بار کراوە. زنجیرەیەک بڕیاری هەڵەی ستراتیژی، وەک ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بە بێ ئامادەکاری و لێکەوتە دڵتەزێنەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧، نەک هەر نیوەی خاکی هەرێم و سەرچاوە نەوتییە بنەڕەتییەکانی دەستبەسەردا گیرا، بەڵکو بڕبڕەی پشتی خەونی “سەربەخۆیی ئابووری”شی شکاند. سیاسەتی شکستخواردووی دارایی و پەیڕەوکردنی سیستەمی بێبەزەییانەی پاشەکەوت، ژیانی ملیۆنێک و نیو مووچەخۆری کردە قوربانی ململانێیە سیاسییەکان؛ شکستێک کە لە ساڵی ٢٠٢٣ بە بڕیارەکەی دادگای پاریس گەیشتە کۆتایی ڕێگاکە و هەرێمەکەی سەرلەنوێ خستەوە ژێر وابەستەیی تەواوەتی بەغدا.

ئەوەی دۆخەکەی زیاتر قەیراناوی کردووە، ڕادەی بێ باکیی دەسەڵاتدارانی ناوخۆیی بووە لە بەرامبەر بێهیوایی گەنجاندا؛ کاتێک کۆچی بەکۆمەڵ لە سنوورەکانی بیلاڕووس و خنکانی گەنجان لە دەریاکاندا بووە دوا پەناگەی نەوەی نوێ، ڕوونترین بەڵگە بوو بۆ ئەوەی کۆمەڵگای کوردی لە رووی دەروونی و جەستەیییەوە تووشی داڕمانی بەکۆمەڵ بووە. لەلایەکی ترەوە، دابەشبوونی کارگێڕی، پەککەوتنی دامەزراوە دیموکراتییەکان، و بوونی کوردستان بە گۆڕەپانی تەقینەوەی موشەکەکانی ئێران و لەشکرکێشییەکانی تورکیا، سەلماندییان کە حوکمڕانیی ناوخۆیی تەنانەت لە پاراستنی سەروەری و ئاسایشی سەرەتایی هاووڵاتییانیشی ناکام بووە. ئەمڕۆ، لە سایەی بەرزبوونەوەی ترسناکی ڕێژەی تاوانکار و ژنکوژیدا، بە ئاشکرا دەبینین چۆن دەسەڵاتێک کە بەڵێنی دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆی دەدا، کوردستانێکی وێرانکراو و خەڵکێکی هێندە بێئومێدی بەجێهێشتووە کە گەورەترین خەونی ڕۆژانەی تەنها وەرگرتنی مووچەیەک بێت لە کاتی خۆیدا.

ئەنجامى عینادى ململانێى دەسەڵاتداران

سۆران غەفار

لە یەکێک لە گەورەترین و کۆمیدیترین شانۆگەرییەکانی مێژووی حوکمڕانیی هەرێمی کوردستاندا، چەندین مانگ شەقام و میدیاکان بە ململانێیەکی وەهمی و ژاوەژاوێکی سیاسیی بێزارکەرەوە سەرقاڵ کران؛ لە لایەکەوە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە دەنگێکی بەرز و حەماسییەوە گوتی “نەخێر” و وەها خۆی نمایش دەکرد کە گوایە فریادڕەسی میللەتە و ڕێگری لە قۆرخکاری دەکات، لە لایەکی تریشەوە پارتی دیموکراتی کوردستان بەوپەڕی شانازی و لووتبەرزییەوە گوتی “بەڵێ” و بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە بەبێ گوێدانە هیچ ئاستەنگێک کاروانی ئاوەدانی و چاکسازی بەرەو پێشەوە دەبات . بەڵام دوای تێپەڕبوونی مانگەها لەم شەڕە بەیاننامە و هەڕەشە ئاگرینانەی سەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان، کاتێک تۆزوخۆڵی ئەم زۆرانبازییە سیاسییە نیشتەوە و هاوڵاتیی داماو سەیری واقیعی ژیانی خۆی کرد، بۆی دەرکەوت کە ئەنجامی یەکگرتنی ئەم “بەڵێ” و “نەخێر”ە، تەنیا سفرێکی گەورە و “هیچ”ێکی ڕەها بووە .

ئەمە لوتکەی گاڵتەجاڕییە کە دوو هێزی دەسەڵاتدار، نیشتمانێکی تەواویان کردووەتە بارمتەی ململانێیەکی بێمانا، لە کاتێکدا نە “نەخێر”ەکەی یەکێتی توانی سکی منداڵێکی برسی تێر بکات یان دادپەروەری بهێنێتە کایەوە، نە “بەڵێ”کەی پارتیش توانی گڵۆپی ماڵە تاریکەکان ڕووناک بکاتەوە یان مووچەیەک لە کاتی خۆیدا دابەش بکات . ئەگەر سەیرێکی ئەو بەڵێنانە بکەین کە دەدرا، بڕیار بوو ئەم وڵاتە ببێتە دوبەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئابوورییەکی وەها سەربەخۆمان هەبێت کە کەس پێویستی بە بەغدا نەبێت، کەچی ئەمڕۆ گەورەترین کێشەی خەڵک ئەوەیە کە کەی مۆەلیدەی گەڕەک کارەبا دەداتەوە یان کەی پارە دەگاتە بانکەکان بۆ ئەوەی فەرمانبەران دوای چەندین مانگ چاوەڕوانی نیوە مووچەیەک وەربگرن . ئەمە ڕێک وەک ئەو یارییە دەروونییە وایە کە تێیدا پەرلەمان دادەخرێت، دامەزراوەکان سڕ دەکرێن، و یاساکان پێشێل دەکرێن، تەنیا لەبەر ئەوەی دوو لایەنی سیاسی نەیانتوانیوە لەسەر پشکی خۆیان ڕێکبکەون، کەچی بە بێشەرمیشەوە داوا لە خەڵک دەکەن چەپڵە بۆ ئەم بێتواناییە لێبدەن . لەبری ئەوەی ئەم دوو حزبە کێبڕکێ لەسەر پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان بکەن، کێبڕکێ لەسەر ئەوە دەکەن کە کامیان دەتوانێت باشتر پرۆسەی سیاسی ئیفلیج بکات و ژیانی خەڵک زیاتر بخاتە ناو گێژاوەوە، تا لە کۆتاییدا هەردووکیان لە پشتی پەردەوە پێکەوە دابنیشن و کێکەکە بەش بکەن .

بۆ هاوڵاتییەکی ماندوو کە ڕۆژانە شەڕی مانەوە دەکات، هیچ جیاوازییەک نییە لە نێوان دروشمی ڕەتکردنەوە و بەڵێنی جێبەجێکردندا، چونکە لە هەر دوو حاڵەتەکەدا ئەوەی دەدۆڕێت تەنیا گیرفان و کەرامەتی میللەتە . باوکێک کە ناتوانێت کرێی خانووەکەی بدات، یان گەنجێک کە بەهۆی بێکارییەوە بیر لە ڕێگەی مەرگ و کۆچکردن دەکاتەوە، زۆر باش تێگەیشتووە کە ئەم ڕووبەڕووبوونەوە سیاسییە تەنیا یارییەکە بۆ کات کوشتن و سەرقاڵکردنی شەقام، نەک بۆ چارەسەرکردنی بنەڕەتیی قەیرانەکان . لەم وڵاتەدا، کاتێک سەرکردەکان شەڕ دەکەن، میللەت باجەکەی دەدات، و کاتێکیش ئاشت دەبنەوە، دیسان هەر میللەت باجەکەی دەدات؛ چونکە ئامانجی سەرەکیی ئەم سیستەمە دروستکردنی قەیران و شاردنەوەی شکستە یەک لە دوای یەکەکانیانە لەژێر پەردەی ململانێی حزبییدا . لە کۆتاییدا، هەرێمی کوردستان بووەتە گەورەترین قوربانیی ئەم “بەڵێ” و “نەخێر”ە گاڵتەجاڕییە، کە تێیدا تەنیا شتێک کە ڕاستەقینەیە، نەهامەتی و بێهیوایی خەڵکە کە ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر دەبێت