جەوهەر و مانای حکومەتە!
هێمن محمد ساڵح
کاتێک حکومەتێک بەردەوام و بێبڕانەوە پرسیارە جەوهەرییەکانی سەروەری، جێبەجێکردنی یاسا و کۆنترۆڵکردنی چەک لە ڕێگەی دانوستانی درێژخایەن و سازشکردن لەگەڵ فاکتەرە چەکدارەکاندا یەکلا دەکاتەوە، گەورەترین زەرەرمەند لەم هاوکێشەیەدا تەنها ئاسایش یان سەقامگیری نییە، بەڵکو گواستنەوە و لەناوچوونی چەمک و مانای ڕاستەقینەی «حکومەت»ە لە بیری جەماوەردا. هەر بڕیارێکی دواخراو،
هەر مۆڵەتێکی درێژکراوە و هەر سازشێکی سیاسی، وانەیەکی مەترسیدار بە هاوڵاتییان دەوتێتەوە لەسەر ئەوەی کە دەوڵەت چیتر سەرچاوەی ڕەها و باڵادەستی ڕەوای دەسەڵات نیست، بەڵکو تەنها لایەنێکی لاواز و بێدەمارە لە بازاڕی دانوستاندنێکی کراوەدا کە لەگەڵ میلیشیاکان و قۆرخکاراندا هاوتایە. ئەم پاشەکشە سیستماتیکییە وا لە جەماوەر دەکات دامەزراوە فەرمییەکانی حکومەت—لە وەزارەت، پەرلەمان و دادگاکان—
نەک وەک مەرجەعی یاسایی و پارێزەری مافەکان، بەڵکو وەک یەکێک لە یاریزانە دەستکۆتاکانی ناو کێبڕکێی هێز تەماشا بڕکەن کە دەبێت بۆ هەموو هەنگاوێک ڕەزامەندیی ئەو هێزانە بەدەست بهێنێت کە چەکەکەیان بەدەستەوەیە. کاتێک هاوڵاتی دەبینێت کە یاسا تەنها بەسەر بێدەسەڵاتەکاندا جێبەجێ دەکرێت و دەسەڵاتدارانیش لەبەردەم فەرماندە چەکدارەکاندا تەنها ڕۆڵی نێوەندگیر و پاڕانەوەکار دەگێڕن، ئیدی چەمکی «دەوڵەتداری» و «سەروەریی یاسا» مانای خۆیان لەدەست دەدەن و دەبنە دەستەواژەی بێناوەڕۆکی ناو کتێبەکان. لە کۆتاییدا، ئەم دۆخە پڕ لە داڕمانە کۆمەڵایەتی و سیاسییە، تەنها یەک حەقیقەتی تاڵمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە: قوربانیی ڕاستەقینەی ئەم دانوستانە بێبڕانەوانە تەنها یاسا یان باڵادەستیی دەوڵەت نیست، بەڵکو کۆتاییهاتنی تەواوەتیی ئیمان و ڕێزی هاوڵاتییانە بە خودی چەمک و مانای حکومەت!
