بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ و پاشەکشەی زیو لە بۆرسەی جیهانیدا

ئەمڕۆ سێشەممە، ١٦ـی حوزەیرانی ٢٠٢٦، بازاڕەکانی کانزا گرانبەهاکان جووڵەیەکی جیاوازیان بەخۆوە بینی؛ نرخی زێڕ لەسەر ئاستی جیهانی و بازاڕەکانی ناوخۆدا بەردەوامیی بە ئاڕاستە بەرزەکەی دوێنێدا و بەهایەکی زیاتری تۆمارکرد، لە کاتێکدا بازاڕی زیو کەمێک ڕووی لە دابەزینی ڕێژەیی کردووەتەوە.

​لە بازاڕە جیهانییەکاندا، نرخی یەک ئۆنسە زێڕ زیاتر سەرکەوت بۆ 4,314.6 دۆلار، یەک کیلۆگرام بە 138,717.61 دۆلار و یەک گرامیش بە 138.72 دۆلار مامەڵەی پێوە دەکرێت.

​هاوکات لە بازاڕەکانی ناوخۆشدا و بەپێی نوێترین نرخی فەرمی سەندیکای زێڕنگران، عەیارەکان ئەو پێگە بەرزەی دوێنێیان پاراستووە و بە جێگیری ماونەتەوە؛ عەیارەی ٢٢ بە 995,786 دینار، عەیارەی ٢١ بە 950,523 دینار و عەیارەی ١٨ بە 814,734 دینار مامەڵەی پێوە دەکرێت.

​لەلایەکی دیکەوە، بازاڕی زیو کەمێک هێوربوونەوەی بەخۆوە بینی و نرخەکەی دابەزی، بە جۆرێک لە ئێستادا نرخی هەر ئۆنسەیەک زیو هاتووەتە خوارەوە بۆ 69.47 دۆلار، هەر کیلۆگرامێک بە 2,233.54 دۆلار مامەڵەی پێوە دەکرێت و نرخی هەر گرامێکیش لەسەر 2.23 دۆلار جێگیر بووە.

​شارەزایانی دارایی ئاماژە بەوە دەکەن کە بازاڕەکان هێشتا لەژێر کاریگەریی ئەرێنی ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنەکەی نێوان ئەمریکا و ئێراندان، بەڵام هاوکات جۆرێک لە وریایی و چاوەڕوانی لە نێوان وەبەرهێنەراندا هەیە بۆ ئەو بڕیار و لێدوانانەی کە بڕیارە سبەینێ چوارشەممە لەلایەن بانکی ناوەندی ئەمریکا (Federal Reserve) بڵاوبکرێنەوە.

‎یەکەمین ناوەندی هەناردەکردنی نەوتی ئێران دوای دوو مانگ دەستپێکردەوە

بەپێی زانیارییەکانی ماڵپەڕی چاودێریکردنی هاتووچۆی کەشتییەکان «تانکر تراکرز»، لە ڕۆژی چوارشەممەدا چەند کەشتیێکی نەوتی گەورەی ئێران توانییان ناوچەی گەمارۆی دەریایی ئەمریکا لە دەوروبەری بەندەرەکانی ئێران ببڕن و بارە نەوتییەکانیان بگوازنەوە.

ماڵپەڕەکە لەسەر تۆڕی «ئێکس» ڕایگەیاند کە دوو کەشتیی گەورەی گواستنەوەی نەوت بە ناوەکانی «دیۆنا» و «هێرۆ 2» سەر بە کۆمپانیای نیشتمانی گواستنەوەی نەوتی ئێران، لە گەمارۆکە تێپەڕیوون و بە یەکەوە نزیکەی 3.8 ملیۆن بەرمیل نەوتی خامی ئێرانیان هەڵگرتووە. دواتریش ئاماژەی بە تێپەڕینی کەشتییەکی سێهەم کرد.

بەپێی «تانکر تراکرز»، ئەمانە یەکەمین هەناردەکردنی نەوتی خامی ئێرانن لە ماوەی دوو مانگی ڕابردوودا.

ماڵپەڕەکە وتی، بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەم زانیارییانە، ئاماژەکانی سیستەمی ناسینەوەی ئۆتۆماتیکی کەشتییەکانی شیکردۆتەوە و لەگەڵ وێنەکانی وەرگیراو لە مانگی دەستکردی زەوی (ساتەلایت) بەراوردی کردووە.

لە هەمان کاتدا، حکومەتی ئێران ڕۆژی سێشەممە ڕایگەیاند کە گەمارۆی ئەمریکا لەسەر بەندەرەکانی ئێران، کە نزیکەی دوو مانگ بەردەوام بوو، هەڵگیراوە.

هەروەها چاوەڕوان دەکرێت ڕۆژی هەینی، لە سوویسرا، ئێران و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یادداشتێکی تێگەیشتن واژۆ بکەن کە ئامانجی کۆتاییهێنان بە شەڕ و کردنەوەی تەواوی کەنداوی هۆرمزە. ئەو ڕێککەوتنەش وەک دەستپێکی ماوەیەکی دوو مانگەی گفتوگۆ و دانوستان پێناسە دەکرێت.

کەنداوی هۆرمز یەکێکە لە گرنگترین ڕێگا دەریاییەکانی جیهان، چونکە نزیکەی پێنجەک یەک لە بەرهەمی نەوتی جیهان بە شێوەی ئاسایی لە ڕێگەی ئەم مەرەوەیە دەگوازرێتەوە. ئێران ئەم ڕێگایەی داخستبوو دوای ئەوەی یەکەم هێرشی هاوبەشی ئیسرائیل و ئەمریکا لە کۆتایی مانگی شوباتەوە دەستی پێکرد.

یەدەگی بانکی ناوەندیی عێراق لە چارەکی دووەمی ئەمساڵدا کەم بۆتەوه

داتا فەرمییە نوێیەکانی بانکی ناوەندی نیشانی دەدەن کە ئاستی یەدەگی دراوی بیانی لەلایەن بانکی ناوەندییەوە لە چارەکی دووەمی ئەمساڵدا کەم بۆەتەوه. دابەزینی هەفتانە لە مانگی ئایاردا: لە ٢٨ی ئایاردا قەبارەی یەدەگ گەیشتووەتە نزیکەی ١١٨.٩٤٧ تریلیۆن دینار، لە کاتێکدا لە ٢١ی ئایاردا ١٢٠.٦٧٥ تریلیۆن دینار بووە. واته بە بڕی ١.٧٢٨ تریلیۆن دینار (بە ڕێژەی 1.43%) کەمی کردووه. بەراوردکاریی مانگانە: پاشەکشەی یەدەگەکە لەسەر بنەمای مانگانەش بەردەوام بووە؛ لە مانگی نیساندا یەدەگەکە ١٢٧.١٥٢ تریلیۆن دینار بووە، دوای ئەوەی لە مانگی ئازاردا ١٣٠.٤٤٣ تریلیۆن دینار بوو. ئەمەش نیشانەی دابەزینێکی قۆناغ بە قۆناغە لە نێوان ئازار تا کۆتایی ئایار. یەدەگی زێڕ: بەپێی داتاکان، بەهای ئەو زێڕەی کە لەناو یەدەگە فەرمییەکاندایە گەیشتووەتە نزیکەی ٣٢.٩٧٣ تریلیۆن دینار، کە یەکێکە لە توخمە هەرە گرنگەکانی پاراستنی هاوسەنگیی دارایی. هۆکارەکان: ئەم گۆڕانکاری و داڕمانە لە ئاستی یەدەگە فەرمییەکاندا بەستراوەتەوە بە چەندین هۆکارەوە، لەوانە: جوڵەی داهاتە دەرەکییەکان، چۆنیەتی بەڕێوەبردنی نەختینە و ناجێگیریی بازاڕە جیهانییەکان لەم ماوەیەدا.

نوێترین نرخی زێڕ و زیو لە بازاڕدا

ئەمڕۆ پێنجشەممە، ١٨ـی حوزەیرانی ٢٠٢٦، بازاڕەکانی کانزا گرانبەهاکان لەژێر کاریگەریی ڕاستەوخۆی بڕیارە نوێیەکانی بانکی ناوەندی ئەمریکادا جۆرێک لە ڕاستکردنەوەی نرخ و هێوربوونەوەیان بەخۆوە بینی، بە جۆرێک نرخەکان لەسەر ئاستی جیهانی و بازاڕەکانی ناوخۆدا کەمێک پاشەکشەیان کردووە بەراورد بە لوتکەی دوێنێ.

​لە بازاڕە جیهانییەکاندا، نرخی یەک ئۆنسە زێڕ هاتووەتە سەر 4,304.74 دۆلار، یەک کیلۆگرام بە 138,400.77 دۆلار و یەک گرامیش بە 138.4 دۆلار مامەڵەی پێوە دەکرێت.

​هاوکات لە بازاڕەکانی ناوخۆشدا و بەپێی نرخی فەرمی سەندیکای زێڕنگران، عەیارەکان کەمێک دابەزینیان بەخۆوە بینی و بەم شێوەیە جێگیر بوون؛ عەیارەی ٢٢ بە 993,863 دینار، عەیارەی ٢١ بە 948,687 دینار و عەیارەی ١٨ بە 813,160 دینار مامەڵەی پێوە دەکرێت.

​لەلایەکی دیکەوە، بازاڕی زیویش هاوشێوەی زێڕ کەمێک پاشەکشەی کرد، بە جۆرێک لە ئێستادا نرخی هەر ئۆنسەیەک زیو هاتووەتە خوارەوە بۆ 68.93 دۆلار، هەر کیلۆگرامێک بە 2,216.15 دۆلار مامەڵەی پێوە دەکرێت و نرخی هەر گرامێکیش لەسەر 2.22 دۆلار جێگیر بووە.

​شارەزایانی دارایی ئاماژە بەوە دەکەن کە دابەزینی نرخی نەوت بەهۆی ڕێککەوتنی کاتیی نێوان ئەمریکا و ئێران، مەترسییەکانی هەڵاوسانی کەمکردووەتەوە و ئەوەش بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی خواست لەسەر زێڕ.

​هاوکات ڕۆژی چوارشەممە، بانکی ناوەندی ئەمریکا (Federal Reserve) بڕیاریدا ڕێژەی سوود لە ئاستی 3.50% بۆ 3.75% جێگیر بکات، بەڵام زۆرینەی بەرپرسانی بانکەکە کە ٩ لە کۆی ١٩ بەرپرسن، پێیان وایە دەبێت ئەمساڵ سوودی بانکی بەرز بکرێتەوە. بەپێی ڕاپرسییەکان، ئێستا ئەگەری بەرزکردنەوەی سوودی بانکی لە مانگی کانوونی یەکەمدا بۆ 85% بەرزبووەتەوە، لەکاتێکدا پێشتر تەنیا 61% بوو.

نرخی نەوت لەگەڵ کردنەوەی بازاڕەکاندا پاشەکشەی زیاتری بەخۆوە بینی

ئەمڕۆ دووشەممە، ٢٥ـی ئایاری 2026، لەگەڵ کردنەوەی بازاڕەکانی جیهان لە یەکەم ڕۆژی مامەڵەکانی هەفتەدا، نرخی نەوت درێژەی بە ئاراستەی دابەزینەکەی دا و نزمبوونەوەی زیاتری بەخۆوە بینی.

​بەپێی دواین نوێکردنەوەکانی بازاڕ لە کاتی کردنەوەدا، نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت گەیشتووەتە 98.49 دۆلار، کە بەراورد بە نرخی داخستنی کۆتایی هەفتە (103.5 دۆلار) بە بڕی 5.01 دۆلار بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە. هاوكات، نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی سووکی تەکساسی ئەمریکیش زیاتر پاشەکشەی کرد و گەیشتە 91.41 دۆلار، کە ئەمەش بەراورد بە کاتی داخستنی بازاڕەکان (96.60 دۆلار) دابەزینێکی تری 5.19 دۆلاری نیشان دەدات.

​ئەم بەردەوامییەی دابەزینی نرخەکان لە یەکەم ساتەکانی دەستپێکردنی مامەڵەکانی هەفتەدا، ڕەنگدانەوەی بەردەوامیی ئەو کەشە گەشبینەیە کە بەهۆی لێدوانەکانی تایبەت بە نزیکبوونەوەی تاران و واشنتن لە ڕێککەوتنی کۆتایی دروستبووە. بازاڕەکان بە ئارامییەوە پێشوازی لەم پێشھاتە سیاسییە دەکەن، چونکە مەترسییەکانی داخرانی گەرووی هورمز کەمتر بوونەتەوە و ئاسۆی دابینکردنی وزە لە جیهاندا بەرەو سەقامگیری دەچێت.

ڕاگەیەندراوێک لە وەزارەتی دارایی و ئابورییەوە

دوای ناردنی لیستی مووچەی مانگی ئایارو ڕاپۆرتی تەرازووی پێداچونەوەی مانگی نیسان بۆ وەزارەتی دارایی عێراق لەکۆتایی هەفتەی ڕابردوو، لە پێناو ئەوەی هەرچی زووە مووچەی مانگی ئایار بنێردرێت و بەرلەجەژن دابەش بکرێت، سەرلەبەیانی ڕۆژی دوو شەممە ( ٢٥ ئایاری ٢٠٢٦ ) وەک وەزارەتی دارایی و ئابووری بڕی ( ٥٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠ ) پەنجا ملیار دینارمان وەک نیوەی داهاتی نانەوتی بۆ مانگی ئایار بەنوسراوی ژمارە ( ٥٤٧٧،٤،٧ ) کە لەڕۆژی (٢٤ ی ئایاری ٢٠٢٦ ) واژۆ کراوە خستە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ بە ژمارە ( ٧٠٠١٨ ) لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عێراق.

کەئەوەش لە هیچ سیستەمێکی ژمێریاری دنیادا نەبووە هێشتا مانگەکە شەش ڕۆژی ماوە بۆ کۆتایی بەڵام وەزارەتی دارایی فیدراڵ داوای نیوەی داهاتی ئەو مانگە بکات، لەبەرامبەریشدا وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان بۆ نەهێشتنی هیچ بیانویەک ئامادەبوو ئەو بڕە داهاتە پێش وادەی خۆی ڕەوانە بکات.

سەرەڕای هەموو ئەو ڕێوشوێن و ڕێکارانە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ لە کۆی بڕی ( ٩٧٠،٧٤١،٥١٤،٩١٤ ) نۆسەدو حەفتا ملیارو حەوت سەدو چل و یەک ملیۆن و پێنج سەدو چواردە هەزارو نۆسەدو چواردە دینار، لەکاتی کۆتایهاتنی دەوامی فەڕمی بانکی ناوەندی عێراق و لە کاتژمێر سێ ی دوانیوەڕۆ بڕی تەنها ( ٨٩٠،٥٠٢،٠٠٠،٠٠٠ ) هەشت سەدو نەوەد ملیارو پێنج سەدو دوو ملیۆن دینار لەلایەن وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵەوە گەیشتۆتە سەر هەژماری بانکی وەزارەتمان لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عێراق، بەوەش دەردەکەوێت کە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ زیاتر لە ( ٨٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠ ) هەشتا ملیار دینار کەمتری لەکۆی تەمویلی مووچەی مانگی ئایاری فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان ناردووە.

سەرەڕای نەبونی دەوامی فەرمی و پشوو لە عێراق و هەرێمی کوردستان لەپێناو هەرچی زوو دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، وەزارەتی دارایی سەرجەم بانک و گەنجینەو بەڕێوبەرایەتیەکانی ڕاسپاردووە کە دوای وەرگرتنی پارەکە بەشێوەی کاش لەلقی هەولێری بانکی ناوەندی عێراق و گواستنەوە بۆ بانکە ئەهلیەکانی ناو پرۆژەی هەژماری من و پارێزگاو ئیدارە سەربەخۆکان هەر ئەمڕۆ دوای نیوەڕۆ دەست بەدابەشکردنی مووچە دەکرێت.

دوای ڕاگەیاندنی لیستی مووچە کە هەر ئەمڕۆ بڵاو دەکرێتەوە و دەست بە دابەش کردنی مووچە دەکرێت، لە ڕۆژانی جەژنیشدا دابەشکردنی مووچە لەدوای کاتژمێر ( ١٠ ) ی بەیانیەوە بەشێوەی کاش و لە ڕێگای هەژماری من بەردەوام دەبێت.

بەهۆی ئەوەی گواستنەوەی پارە لە هەولێرەوە بۆ پارێزگاو ئیدارە سەربەخۆکان و شارو قەزاکان پێویستی باکەتە، بۆیە داوا لە سەرجەم ئەو مووچەخۆرانە دەکەین کە لە خشتەی مووچەدا مووچەکانیان دەکەوێتە ئەمرۆ کە بەشێوەی کاش مووچە وەردەگرن لەکاتژمێر پێنجی ئێوارە بەدواوە سەردانی بانکەکان بکەن و ئەو مووچەخۆرانەشی لە ڕێی هەژماری منەوە مووچە وەردەگرن لە کاتژمێر سێ بەدواوە دەتوانن سەردانی ئامێرەکانی ڕاکێشانی پارە ( ATM ) ەکان بکەن و مووچەکانیان ڕابکێشن، هەر فەرمانبەرو مووچەخۆرێکیش نەتوانێت لەماوەی ئەو سێ ڕۆژە مووچەکەی وەربگرێت دەتوانێت سەرەتای هەفتەی داهاتوو لەگەڵ دەستپێکردنەوەی دەوام مووچەکەی وەربگرێت.

تێبینی/ لە پێناو ئەوەی بەرە جەژنانەو تا سەرجەم مووچەخۆران بتوانن شایستەکانیان لەکاتی خۆیدا وەربگرن و هیچ مووچە خۆرێک بێبەش نەبێت لەوەرگرتن و دواکەوتنی مووچەکەی، وەک وەزارەتی دارایی بڕیارماندا ئەو کورتهێنانەی بۆ مووچە دروست بووە لەڕێی وەرگرتنی قەرزەوە پڕ بکەینەوە.

هاوپێچ نوسراوی ژمارە ( ٥٤٧٧،٤،٧ ).

ڕاگەیاندنی وەزارەتی دارایی و ئابووری ٢٦ ی ئایاری ٢٠٢٦

خشتەی مووچەی مانگی ئایار بڵاوکرایەوە

وەزارەتی دارایی خشتەی مووچەی مانگی ئایاری فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بڵاوکردەوە .

بەپێی خشتەکە ، ڕۆژی سێ شەممە ڕێکەوتی ( ٢٦ ئایاری ٢٠٢٦ ) دەست بەدابەشکردنی مووچەی مانگی ئایاری فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دەکرێت و ڕۆژی پێنج شەممە ( ٢٨ ی ئایاری ٢٠٢٦ ) کۆتایی بەدابەشکردنی مووچە دێت.

تێبینی؛ ئەو مووچەخۆرانەی بەپێی خشتەکە ئەمڕۆ سێ شەممە مووچە وەردەگرن، لەدوای کاتژمێر پێنجی ئێوارە سەردانی بانکەکان بکەن بەمەبەستی وەرگرتنی مووچەکانیان.

هاوکات لەڕۆژانی جەژنیشیدا دابەشکردنی مووچە لە کاتژمێر ١٠ ی بەیانی بەدواوە لە بانکەکان بەردەوام دەبێت بە پێی خشتەی ڕاگەیەنراو.

ڕاگەیاندنی وەزارەتی دارایی و ئابووری ٢٦ ی ئایاری ٢٠٢٦

‎نرخی نەوت دووبارە پاشەکشەی کرد

ئەمڕۆ چوارشەممە، ٢٧ـی ئایاری ٢٠٢٦، لەگەڵ بەردەوامیی مامەڵەکان لە بازاڕەکانی وزەدا، نرخی نەوت ئەو بەرزبوونەوە کاتییەی دوێنێی جێهێشت و دووبارە ڕووی لە دابەزین کردەوە.

​بەپێی دواین نوێکردنەوەکانی بازاڕ، نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت گەیشتووەتە 97.41 دۆلار، کە بەراورد بە ئامارەکانی دوێنێ (99.15 دۆلار) بە بڕی 1.74 دۆلار دابەزیوە. هاوكات، نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی سووکی تەکساسی ئەمریکیش ڕووی لە پاشەکشە کرد و گەیشتە 91.34 دۆلار، کە ئەمەش بەراورد بە کاتی پێشوو (92.65 دۆلار) دابەزینێکی 1.31 دۆلاری نیشان دەدات.

ئەم شەپۆلە نوێیەی دابەزینی نرخەکان نیشانەی ئەوەیە کە بازاڕەکان هێشتا لە نێوان ترس و ئومێدی پێشهاتە سیاسییەکانی نێوان واشنتن و تاراندا دێن و دەچن. سەرەڕای ئەو گرژییە کاتییانەی کە جارجارە سەرهەڵدەدەنەوە، بەڵام وەبەرهێنەران هێشتا چاوەڕوانی ئاسۆیەکی ڕوونتر دەکەن بۆ دۆخی گەرووی هورمز و سەقامگیربوونی دابینکردنی وزە لەسەر ئاستی جیهاندا.

دامەزراوەی S&P: عێراق و وڵاتانی ناوچەکە پێویستیان بە ٤ مانگە بۆ گەڕاندنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت

دامەزراوەی داتا و لێکۆڵینەوەی “S&P Global”ی ئەمریکی ڕایگەیاند، عێراق و چەند وڵاتێکی تری بەرهەمهێنەری نەوت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پێویستیان بە نزیکەی چوار مانگ دەبێت بۆ گەڕاندنەوەی ٨٠٪ی ئەو ئاستی بەرهەمهێنانەی کە لە شوباتی ٢٠٢٦دا تۆماریان کردبوو؛ ئەمەش بەهۆی ئەو پشێوییانەی کە شەڕ لە ناوچەکەدا دروستی کردووە و بووەتە هۆی پەککەوتنی هەناردەکردن لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە. ​کێشە لۆجیستییەکان و سیستمی کێڵگە نەوتییەکان ​دامەزراوەکە لە ڕاپۆرتێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، عێراق یەکێک بووە لەو وڵاتانەی لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ململانێکاندا بەهۆی سنوورداریی شوێنی کۆگا و زەحمەتیی هەناردەکردنەوە، ئاستی بەرهەمهێنانی کەمکردووەتەوە. ڕاپۆرتەکە ڕوونکردنەوەی داوە کە گەڕانەوەی ئاستی بەرهەمهێنان خێرا نابێت، چونکە زۆربەی کێڵگەکانی ناوچەکە (لەوانەش کێڵگەکانی عێراق) پشت بە سیستمی دەرزی لێدانی ئاو و غاز دەبەستن بۆ پاراستنی پەستانی کۆگا نەوتییەکان (المكامن النفطية). ​هەروەها ئەوەش هاتووە کە داخرانی کێڵگە نەوتییەکان بۆ ماوەیەکی درێژ، پرۆسەی دووبارە کارپێکردنەوەیان ئاڵۆزتر دەکات؛ چونکە بووژانەوەی بەرهەمهێنان بە چەند قۆناغێکدا تێپەڕدەبێت کە خۆی لە دووبارە ڕێکخستنەوەی خزمەتگوزارییە لۆجیستییەکان و کەمکردنەوەی کۆگاکانی نەوت پێش گەڕانەوەی قۆناغ بە قۆناغ بۆ ئاستی پێشوو دەبینێتەوە. ​بەرزبوونەوەی تێچووی بەرهەمهێنان و پاشەکشەی وەبەرهێنان ​دامەزراوەی “S&P” پێشبینی دەکات کە چاکبوونەوەی تەواوەتی سێکتەری نەوت زیاتر لە چوار مانگ بخایەنێت، لە هەمان کاتدا هۆشداری داوە لە بەرزبوونەوەی تێچووی بەرهەمهێنان لە کەرتی نەوت و غازدا بە ڕێژەی نێوان ٤٪ بۆ ٦٪ ئەگەر ململانێکان کورتخایەن بن، بەڵام ئەگەر شەڕ و ئاڵۆزییەکان بەردەوام بن، ڕەنگە ئەم تێچووە بگاتە ١٥٪. ​لە کۆتایی ڕاپۆرتەکەدا ئاماژە بەوە کراوە کە بەردەوامیی گرژییەکان کارتێکەری نەرێنی دەکاتە سەر پرۆسەی وەبەرهێنان و گرێبەستەکانی یەکگرتن و کڕینی کۆمپانیاکان (الاندماج والاستحواذ) لە کەرتی وزەدا تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٦.

دادگای عێراق بڕیارێکی “کۆتایی” دا: باجی 20٪ـی سەر کارتەکانی مۆبایل و ئینتەرنێت هەڵوەشێندرایەوە

ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی عێراق بڕیارێکی یەکلاکەرەوەی دەرکرد و تێیدا بڕیاری پێشووی حکومەت بۆ سەپاندنی باجی 20٪ بەسەر کارتەکانی پڕکردنەوەی باڵانسی مۆبایل و ئینتەرنێت هەڵوەشاندەوە، ئەمەش دوای ئەوەی بڕیارەکە وەک “نایاسایی” و “پێچەوانەی دەستوور” لەقەڵەم درا.

ئەمڕۆ چوارشەممە، 20ی ئایاری 2026، ئەنجوومەنی باڵای دادوەریی رایگەیاند، ئەنجوومەنی تانەلێدان (مجلس الطعن) کە تایبەتە بە بڕیارەکانی دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەکان، حوکمێکی کۆتایی دەرکردووە بۆ پووچەڵکردنەوەی ئەو بڕیارەی کە باجی 20٪ی خستبووە سەر خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندی و ئینتەرنێت.

بەپێی راگەیەندراوەکەی دادگا، ئەو بڕەی کە بە ناوی “کرێی خزمەتگوزاری” وەردەگیرا، لە راستیدا “باجی فرۆشتن” بووە. دادگا جەختی کردووەتەوە کە بەپێی ماددەی (28/ یەکەم) لە دەستووری عێراق، هیچ باج و رسووماتێک ناسەپێندرێت مەگەر بە “یاسایەک” نەبێت کە لەلایەن پەرلەمانەوە دەربچێت، نەک بە بڕیاری حکومەت یان دەستەی راگەیاندن.

دادگا ئاماژەی بەوەش کردووە، حکومەتی کاربەڕێکەر یان دەستە جێبەجێکارەکان دەسەڵاتی ئەوەیان نییە بارگرانیی دارایی نوێ بخەنە سەر شانی هاووڵاتییان بەبێ گەڕانەوە بۆ دەسەڵاتی یاسادانان، هەر بۆیە بڕیارەکە هەموو شوێنەوارە یاساییەکانی لەدەستداوە و دەبێت جێبەجێ بکرێت.

ئەم بڕیارەی دادگا دوای ئەوە هات کە بەڕێوەبەری رێپێدراوی کۆمپانیای “ئەسیەر” (زەین عێراق) تانەی یاسایی لە بڕیارەکەی دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەکان دابوو، دادگاش تانەکەی قبووڵ کرد و بڕیارەکەی هەڵوەشاندەوە.

حکومەتی عێراق لە سەرەتای ساڵی 2026دا، لە چوارچێوەی هەوڵەکانی بۆ زیادکردنی داهاتی نانەوتی، بڕیاری دابوو باجی 20٪ (کە پێشتر لە ساڵی 2022 لادرابوو) جارێکی دیکە بخاتەوە سەر کارتەکانی مۆبایل و ئینتەرنێت، ئەمەش ناڕەزایەتییەکی زۆری لە ناوخۆی عێراق و هەرێمی کوردستان لێکەوتبووەوە.

بەپێی ئەم بڕیارە نوێیەی دادگا، پێشبینی دەکرێت لە رۆژانی داهاتوودا نرخی کارتەکانی مۆبایل و ئینتەرنێت بۆ نرخی پێشووی خۆیان دابەزنەوە و ئەو باجە زیادەیە لەسەر هاووڵاتییان هەڵبگیرێت.