ئەریڤان بهاءالدین لطیف
وەک ڕووبارێکی گەورە کە بەناو گوندێکی تینوودا تێدەپەڕێت، بەڵام ئاوەکەی لەلایەن چەند کەسێکەوە قۆرخ کراوە و گوندنشینەکان تەنها بۆیان هەیە سەیری شەپۆلەکانی بکەن لە کاتێکدا لێوەکانیان لە تینوێتییدا قڵیشاوە؛ نەوتی کوردستانیش بەمجۆرە بەسەر جەستەی ئەم نیشتمانەدا دەڕوات. کاتێک شۆفێرێکی تەکسی لە ڕیزی درێژی بەنزینخانەکاندا کاتژمێرەکان دەژمێرێت، یان ماڵێک لە زستانی سارددا توانای کڕینی بەرمیلێک نەوتی نییە، لە هەمان ئەو چرکەساتەدا، سەدان تانکەری پڕ لە نەوتی قاچاخ لە خاڵە سنوورییەکانەوە بە قازانجی بەرپرسانی حیزب دەپەڕنەوە ناو تاریکی. ئەمە قەیرانی وزە نییە، ئەمە دزینی ڕۆژی ڕووناکی میللەتێکە کە لەسەر دەریایەک زێڕی ڕەش خەوتووە، کەچی بە گیرفانی بەتاڵەوە بەسەریدا پیاسە دەکات.
ئەم دەسەڵاتە کە بەردەوام بەغدا بە بڕینی بودجە تۆمەتبار دەکات، خۆی گەورەترین قاچاخچیی سەروەت و سامانی خەڵکەکەیەتی. ئەوان پرۆسەی دەرهێنان و فرۆشتنی نەوتیان هێندە تاریک و لێڵ کردووە، کە تەنانەت پەرلەمانتار و وەزیرەکانیشیان نازانن داهاتەکەی لە کام بانکی ئەوروپی یان کام کۆمپانیای سێبەردا دەنیشێتەوە. کاتێک بەغدا و ڕاپۆرتەکانی میدیای ئازاد بە ئاشکرا پەنجە دەخەنە سەر قاچاخچێتیی نەوت و ونبوونی ملیاران دۆلار لە داهاتی ناوخۆ، حکومەتی هەرێم لەبری وەڵامێکی شەفاف، تەنها بێدەنگیی هەڵدەبژێرێت یان بە دروشمی سواوی “پاراستنی قەوارەی هەرێم” خۆی لە پرسیارەکان دەدزێتەوە و ڕەخنەگران سەرکوت دەکات.
(وەک چۆن جۆرج ئۆروێڵ دەڵێت: “هەموو ئاژەڵەکان یەکسانن، بەڵام هەندێکیان یەکسانترن لەوانی تر”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە نێجیریای پڕ لە نەوتدا ڕوودەدات؛ کاتێک کۆمپانیا بیانییەکان و جەنەڕاڵە گەندەڵەکان ڕۆژانە ملیۆنان بەرمیل نەوت بە قاچاخ دەبەن و سامانێکی خەیاڵی پێکدەهێنن، لە کاتێکدا خەڵکی وڵاتەکە لەسەر زەوییەکی پیسبوو بە پاشماوەی نەوت، لەژێر هێڵی هەژاریدا دەمرن. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، لە جەنەڕاڵەکانی ئەوێش بێباکترن؛ ئەوان نەوتیان کردووەتە موڵکی تاپۆکراوی دوو بنەماڵە، و بە ناوی ئابووریی سەربەخۆوە، وڵاتیان خستووەتە ژێر قەرزێکی قورسی واوە کە نەوەکانی داهاتووش ناتوانن بیدەنەوە.
لەم واقیعە تاڵەدا، هەرێمی کوردستان بووەتە مەیدانێک بۆ بازاڕ بکردنی دەسەڵات؛ بازاڕێک کە تێیدا بیرە نەوتەکان، پاڵاوگەکان و خاڵە سنوورییەکان وەک کاڵای شەخسی دەفرۆشرێن و بەش دەکرێن. ئەم چەتەگەرییە سیستماتیکە، وایکردووە کە تەنها کاری دەزگاکانی حکومەت بریتی بێت لە پاسەوانیکردنی ئۆتۆمبێلە بارهەڵگرەکانی حیزب. ئەوان دەیانەوێت خەڵک بەردەوام لە خەمی مووچە و ڕیزی بەنزیندا سەرقاڵ بکەن، بۆ ئەوەی کەس کاتی ئەوەی نەبێت بیر لەوە بکاتەوە کە چۆن داهاتی ئەم وڵاتە دەچێتە گیرفانی چەند کەسێکی دیاریکراوەوە.
ئەگەر ئەوان لە مانەوەی خۆیان دڵنیابوونایە، نەیاندەویست بەم پەلەپەلە و لە تاریکیدا سامانی ئەم زەوییە هەڕاج بکەن بۆ پڕکردنی قاصەکانیان لە دەرەوەی وڵات. سیستەمێک کە لەسەر دزینی نەوتی وڵاتەکەی خۆی بژی و خەڵکەکەی لە سەرمادا بڕەقێنێتەوە، پێشتر شەرعیەتی حوکمڕانی دۆڕاندووە — و تەنها هەستانەوەی وێرانکەری ئێوەیە کە دەتوانێت دەستی ئەم قاچاخچییانە لە گەرووی نیشتمان بکاتەوە!