بەغدا پارە دەداتە میلیشیاکان و مووچەی کورد دەبڕێت!

هێمن غەریب ڕەحمان

ئەگەر سەیری سیستەمی دارایی و حوکمڕانیی عێراق بکەیت، دەبینیت کە وشەی “فیدراڵیزم” تەنها گاڵتەجاڕییەکە بۆ شاردنەوەی سیاسەتێکی شۆڤێنیانە و تائیفی. حکومەتی عێراق، کە خۆی بە نوێنەری تەواوی عێراقییەکان دەزانێت، بودجەی دەوڵەت وەک چەکێک بەکاردەهێنێت: بە لایەکدا ملیاران دۆلار دەڕێژێتە سەر حەشدی شەعبی و میلیشیا چەکدارەکان بۆ بەهێزکردنی هەژموونی تایەفەگەری، و لە لایەکی تریشەوە بەردەوامە لە بڕین و ڕاگرتنی مووچەی فەرمانبەرانی سادەی هەرێمی کوردستان بە بیانووی جۆراوجۆر. ئەمە کێشەیەکی تەکنیکی نییە، بەڵکو سزایەکی بەکۆمەڵ و برسییکردنێکی ڕێکخراوە بۆ ملکەچپێکردنی قەوارەی هەرێم. تەنها لە ساڵی ٢٠٢٥دا، فەرمانبەرانی کورد تەنها ١٠ مووچەیان وەرگرت، و مووچەکانی مانگی ١١ و ١٢ تا ئێستاش (لە ساڵی ٢٠٢٦دا) چارەنووسیان نادیارە.

حکومەتی بەغدا هەمیشە دادگای فیدراڵی و یاسای بودجە دەکاتە قەڵغان بۆ پەردەپۆشکردنی ئەم تاوانە مرۆییە. وەزارەتی دارایی عێراق بانگەشەی ئەوە دەکات کە ناردنی پارە بۆ هەرێم ڕادەگرێت چونکە حکومەتی هەرێم (KRG) “داهاتی نەوتی و نانەوتی ڕادەستی خەزێنەی فیدراڵی نەکردووە” یان “پشکی خۆی لە بودجەی ٢٠٢٥ تێپەڕاندووە”. بەڵام با بپرسین: ئایا مامۆستایەک لە سلێمانی یان پەرستارێک لە هەولێر بەرپرسیارە لە گرێبەستە نەوتییە ژێربەژێرەکانی پارتی و یەکێتی یان قاچاخچێتیی مەرزەکان؟ خودی بڕیارەکەی دادگای فیدراڵیش دەڵێت دەبێت مووچەی فەرمانبەرانی کورد جیابکرێتەوە لە کێشە سیاسییەکان و نابێت وەک کارتی فشار بەکاربهێنرێت، بەڵام بەغدا هەرگیز پابەندی ئەم بڕیارە نەبووە و بەردەوام قووتی خەڵک دەکاتە ئامرازی تۆڵەسەندنەوە.

هەرچەندە سیاسەتەکانی بەغدا دڕندانەن، بەڵام ناکرێت دەسەڵاتدارانی کورد (پارتی و یەکێتی) لەم کارەساتە بێبەری بکرێن. بەرپرسانی هەرێم بەردەوام گلەیی لە عێراق دەکەن و بڕینی مووچە بە “پێشێلکاریی دەستووری” ناودەبن ، بەڵام لە هەمان کاتدا ئامادە نین داهاتی ناوخۆ و خاڵە سنوورییەکانی خۆیان بە شەفافی ڕادەست بکەن تا بیانوو لە دەست بەغدا دەربهێنن. کاتێک بەغدا نیوەی پشکی بودجەی هەرێم (نزیکەی ١٨ تریلیۆن دینار) دەبڕێت لە بری ئەو داهاتەی کە دەبوو هەرێم ڕادەستی بکات، ئەوەی باجەکەی دەدات تەنها هاوڵاتیی هەژارە، نەک ئەو ئۆلیگارشییانەی کە خاوەنی کۆمپانیا زەبەلاحەکان و بانکەکانن (وەک پڕۆژەی “هەژماری من” کە خەڵک ناچار دەکرێت پارەکانی تێدا دابنێت).

ئەمە ئەو وێرانەیەیە کە کورد تێیکەوتووە؛ لەلایەک شۆڤێنیزمی بەغدا بە پارەی دەوڵەت میلیشیاکان قەڵەو دەکات بۆ لێدان لە هەرێم، و لەلایەکی تریشەوە مافیاکانی ناوخۆ داهاتی نیشتمان دەدزن و خەڵکەکەیان لە ژێر ڕەحمەتی بەغدادا جێدەهێڵن.

پارەی خەڵک بۆ کوێ دەچێت؟

بەڵێن جەمال بابەکر

لە وڵاتێکدا کە زۆرینەی خەڵکەکەی بەدەست بێکاری و نەبوونی خزمەتگوزارییەوە دەناڵێنن، گەورەترین پرسیاری بێ وەڵام ئەوەیە: “ئەو هەموو ملیارەها دۆلارەی بودجەی گشتی بۆ کوێ دەچێت؟” کاتێک سەیری میکانیزمەکانی پارەدارکردنی حەشدی شەعبی لە عێراق دەکەین، تێدەگەین کە چۆن دەوڵەت پارەی باجدەران و داهاتی نەوت بەکاردەهێنێت بۆ بەخێوکردنی ئیمپراتۆریەتێکی سەربازیی بێ چاودێر، کە بودجەکەی دەگاتە زیاتر لە ٢.٧ ملیار دۆلار لە ساڵێکدا ! ئەم پارە خەیاڵییە لە خەزێنەی دەوڵەتەوە دەڕژێتە گیرفانی میلیشیاکان، لە کاتێکدا مووچەی مامۆستایەک یان پزیشکێک بە مانگ دوادەکەوێت.

کێشە گەورەکە لە قەبارەی پارەکەدا نییە بەتەنها، بەڵکو لە “نەبوونی تەواوەتیی شەفافیەتی دارایی” و لاوازیی بەرپرسیارێتیی گشتییدایە. بەپێچەوانەی وەزارەتەکانی تری وەک بەرگری و ناوخۆ کە تا ڕادەیەک وردبینی لە خەرجییەکانیاندا دەکرێت، بودجەی حەشدی شەعبی هیچ جۆرە وردبینی و چاودێرییەکی کاریگەری لەسەر نییە. وەزارەتی دارایی عێراق مانگانە ڕاپۆرتی خەرجیی دامەزراوەکانی دەوڵەت بڵاودەکاتەوە، بەڵام خەرجییەکانی حەشد بە شێوەیەکی گوماناوی تێیدا ونە. تەنانەت ژمارەی ڕاستەقینەی چەکدارەکانیشیان نادیارە؛ حکومەت بە فەرمی نزیکەی ٢٣٨ هەزار مووچە دەداتە حەشد ، لە کاتێکدا داتای دروست نییە کە ئەو ژمارەیە ڕاست بێت یان تەنها “مووچەخۆری بن دیوار” و ناوی ساختە بن بۆ دزینی پارەی زیاتر. ئەم تاریکستانە داراییە ڕێگە بە سەرکردە میلیشیاکان دەدات کە پارەی گشتی بۆ کڕینی چەک، دروستکردنی تۆڕی بازرگانیی تایبەت، و کۆنترۆڵکردنی ئەنجامەکانی هەڵبژاردن بەکاربهێنن.

لەولاشەوە، ئەم پاشاگەردانییە داراییە خەریکە تەواوی سیستەمی ئابووریی عێراق دەخاتە مەترسییەوە. بەهۆی گەندەڵی و تێکەڵبوونی پارەی ئەم میلیشیایانە بە سیستەمی بانکیی عێراق (وەک بانکی ڕافیدەین)، زۆرجار سزاکانی گەنجینەی ئەمریکا دەبنە هۆی ڕاگرتنی حەواڵە و دواکەوتنی پارەکان. واتە تاڵانکارییەکانی حەشد نەک هەر قوتی خەڵکیان دزیوە، بەڵکو دەتوانن لە هەر ساتێکدا ئابووریی وڵات ئیفلیج بکەن. ئەی لێرەدا دەسەڵاتی کوردی (پارتی و یەکێتی) چی دەکەن؟ لەبری داواکردنی شەفافیەت و ڕێگریکردن لەم دزییە گەورەیە، ئەوان بەردەوامن لە کێشە لەسەر پشکی خۆیان و کڕنۆشبردن بۆ هەمان ئەو هێزانە، تەنها بۆ ئەوەی کۆمپانیاکانیان لەم “کێکی گەندەڵی”یەدا بێبەش نەبن!

بیرمەندی ئابووری فرێدریک هایک دەڵێت: “کاتێک حکومەت کۆنترۆڵی پارە دەکات بەبێ ئەوەی خەڵک بزانێت چۆن خەرج دەکرێت، ئەوە سەرەتای دروستبوونی کۆیلایەتییەکی مۆدێرنە.” ئەمڕۆ لە عێراقدا، خەڵک کۆیلەی سیستەمێکە کە پارەکەی خۆی لێ دەستێنێت و بە نادیاری دەیداتە دەست ئەو چەکدارانەی کە شەقامەکانیان پێ تۆقاندووە.

ئەو ڕۆژە متمانەی گشتی وێران بوو، کە گیرفانی دەوڵەت بووە قاسەی تایبەتی میلیشیاکان. تا ئەو کاتەی نەزانرێت پارەی باجدەران و نەوتی ئەم وڵاتە لە کام ژووری تاریکدا و بەسەر چ چەکدارێکدا دابەش دەکرێت، هەرگیز ناتوانین باس لە بوونی دەوڵەت، خزمەتگوزاری، یان مووچەیەکی دادپەروەرانە بکەین بۆ هاوڵاتیی ڕەشۆکی!

داهاتی کوردستان لە نێوان مەزادی تیکساس و مێزی قومار

عەبدوباست عومەر حەمە

کاتێک باس لە داهاتی کوردستان دەکرێت، یەکسەر وێنەی مێزە ساردەکانی بانک و چاوەڕوانییە درێژخایەنەکانی فەرمانبەران بۆ مووچە و شۆستە نیوەچڵەکانی شارەکان دێتە بەرچاو، کەچی لەولاوە و لەوپەڕی دنیاوە، هەواڵی بەشداریی سەرکردەیەکی وەک بافڵ تاڵەبانی لە مەزادە گرانبەهاکانی ویلایەتی تیکساس بۆ کڕینی چەکی دەگمەن بە نرخێکی وەک دە هەزار دۆلار، دەبێتە مەتەڵێکی ئاڵۆز لە زەینی تاکەکانی کۆمەڵگەدا. ئەم دیمەنە ناوازەیە گوزارشت لە پارادۆکسێکی قووڵ دەکات، کە تێیدا داهاتی نیشتمان لە ململانێیەکی سەختدایە بۆ دابینکردنی بژێوی، بەڵام لە هەمان کاتدا خولیا تایبەتییەکانی دەسەڵات سنوورەکان دەبڕن و دەگەنە هۆڵە پڕ لە شکۆکانی ئەمریکا. تیکساس کە بە ناوەندی جیهانیی چەک و مەزادە مێژووییەکان دەناسرێت، تەنیا شوێنی کڕینی ئامێرێکی جەنگی نییە، بەڵکو بەپێی دەنگۆ و زانیارییەکان، دەبێتە گۆڕەپانی جۆرەها خولیای تری وەک قومار کە تێیدا پارەی گشتی وەک گرەو لەسەر مێزی کات بەسەربردنی گرانبەها بەکار دەهێنرێت. لە ڕاستیدا، کاتێک داهاتی کوردستان لەبری ئاوەدانی، دەچێتە ناو بازنەی مەزادە نێودەوڵەتییەکان و سەرکێشییەکانی سەر مێزی قومار، ئەو پرسیارە جەوهەرییە لای هاووڵاتی دروست دەبێت کە چۆن دەکرێت سەرمایەیەک هەبێت بۆ راوکردنی پارچە چەکی “کۆلێکتەر” و دۆڕاندنی هەزاران دۆلار لە کایە تایبەتەکاندا، بەڵام هەمان ئەو سەرمایەیە لە خەزێنەکانی وڵاتدا وون بێت و نەتوانێت برینی پڕۆژەکان سارێژ بکات. ئەمە وێنەیەکە کە تێیدا حەزە تایبەتییەکان و ئارەزووی قومارکردن بە داهاتی گشتی، برینێکی قووڵ لە دڵی خەڵکدا دروست دەکەن و داهاتی کوردستان تەنیا لەسەر مێزە تاقانەکانی ئەمریکا و دوور لە دەستی هەژاران دەدرەوشێتەوە.

‎نرخی نەوت 114 دۆلاری تێپەڕاند

19ی ئاداری 2026 — بازاڕەکانی وزە لە جیهاندا شۆکێکی گەورەیان بەرکەوت و نرخی نەوت بازدانێکی مێژوویی بەخۆوە بینی، ئەمەش دوای پەرەسەندنی مەترسیداری گرژییە سەربازییەکان لە ناوچەی کەنداو.

​

هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل زنجیرەیەک هێرشی ئاسمانیی هاوبەشیان کردە سەر کێڵگە ستراتیژییەکانی غازی ئێران لە ناوچەی کەنداو. ئەم هێرشانە بوونە هۆی تێکچوونی باری تەناهی و دروستبوونی ترسێکی زۆر لای وەبەرهێنەرانی کەرتی وزە.

​

تاران هەڕەشەی تۆڵەسەندنەوەی کرد و داوای هێرشکردنە سەر ژێرخانە وزەییەکانی ناوچەکەی کرد. دواتر، ناوچەی رەس لافان لە قەتەر کرایە ئامانج و کۆمپانیای (QatarEnergy) پشتڕاستی کردەوە کە ئاگرێکی گەورە لە دامەزراوەکانیاندا کەوتووەتەوە و زیانی زۆری لێکەوتووەتەوە، ئەم رووداوە وایکرد حکومەتی قەتەر فەرمان بە ژمارەیەک دیپلۆماتی ئێرانی بکات خاکی وڵاتەکەی جێبهێڵن.

​ئەم ئاڵۆزییانە ڕاستەوخۆ رەنگی دایەوە لەسەر نرخەکانی نەوت لە جیهاندا و نرخی نەوتی برێنت بە رێژەیەکی بەرچاو بەرزبووەوە و گەیشتە 114.07 دۆلار. هەروەها نرخی تەکساسی ئەمریکیش گەیشتە دەوروبەری 96.46 دۆلار.

​شارەزایان پێیان وایە ئەم هەڵچوونە خێرایەی نرخەکان تەنها سەرەتایەکە و ئەگەر دۆخەکە هێور نەبێتەوە، بازاڕە داراییەکانی جیهان رووبەڕووی قەیرانێکی قووڵتر دەبنەوە.

‎هاتوچۆی هەولێر: لە ڕۆژانی جەژن هاتوچۆی ئۆتۆمبێلی بارهەڵگر و ماتۆرسكیڵ قەدەغەیە

هاتوچۆی هەولێر پێنج ڕۆژ قەدەغەی هاتوچۆی بۆ ئۆتۆمبێلی بارهەڵگر و ماتۆرسیكیڵ ڕادەگەیەنێ و دەڵێ: ئەم بڕیارە لەپێناو بەرژەوەندیی گشتییە، بۆ ئەوەی جەنجاڵی و ئاستەنگی هاتوچۆ بۆ گەشتیاران دروست نەبێ.

بەڕێوەبەرایەتیی هاتوچۆی هەولێر ئاگادارییەكی شۆفێرانی بارهەڵگر و ماتۆڕسیکیڵ بڵاو كردەوە و ڕایگەیاند: “لە یەکەم ڕۆژی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆزەوە بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ لە 20ـی 3ـی 2026 تاوەكوو 5ـی 3ـی 2026، هاتوچۆی ئۆتۆمبێلی بارهەڵگر و ماتۆرسیکیڵ قەدەغەیە.”

ئەو قەدەغەیەش، له کاتژمێر 7ـی بەیانی تا 12ـی شەو لەو ڕێگایانەی کە دەکەونە سەر شوێنە گەشتیاری و سەیرانگاکان دەبێت.

هاتوچۆی هەولێر دەڵێ: “ئەم بڕیارە لەپێناو بەرژەوەندیی گشتی و دروستنەبوونی جەنجاڵی و ئاستەنگی هاتوچۆ و سەلامەتی گەشتیارانە لەم ڕێگایانە.”

‎کاروان ستونی وادەی کۆتاییهاتنی وەرزی عومرە و دەستپێکی حەجی ٢٠٢٦ ڕادەگەیەنێت

سبەی ڤیزای عومڕە ڕادەگیرێت.

کاروان ستونی، گوتەبێژی فەرمی حەج و عومرەی کوردستان، ڕایگەیاند کە وادەی دەرچوونی ڤیزای عومرە بۆ ئەم وەرزە دیاریکراوە و ئاماژەی بەوە کرد کە ڕۆژی ١ی شەوال (٢٠/٣/٢٠٢٦)، دواین ڕۆژی دەرچوونی ڤیزا دەبێت .

هەروەها کاروان ستونی ڕایگەیاند، ئەو کەسانەی کە ڤیزایان وەرگرتووە و گەشتیان نەکردووە دواین وادە بۆ چوونە ناو خاکی عەرەبستانی سعوودیە لەلایەن عومرەکارانەوە، ڕۆژی ١٥ی شەوال (٣/٤/٢٠٢٦) دەبێت .

لە درێژەی لێدوانەکەیدا، کاروان ستونی ئاشکرای کرد، کە ڕۆژی ١ی ذو القعدە (١٨/٤/٢٠٢٦)، بە کۆتا ڕۆژی وەرزی عومرە لە سعوودیە دادەنرێت و جەختی کردەوە کە نابێت لەو ڕێکەوتە بەدواوە هیچ عومرەکارێک لە سعوودیە مابێتەوە و پێویستە هەمووان گەڕابێتنەوە.

سەبارەت بە ئامادەکارییەکانی حەج، کاروان ستونی ئاماژەی بەوە کرد، کە زۆربەی ئامادەکارییەکان بۆ حەجی ئەمساڵی ٢٠٢٦ تەواو کراون، بەڵام بەهۆی شەڕ و ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە، تاوەکو ئێستا هیچ بڕیارێکی نوێ یان گۆڕانکاری بۆ وەرزی حەجی ٢٠٢٦ نەدراوە و کارەکان وەک خۆیان بە ڕێکوپێکی بەڕێوەدەچن.

لە کۆتاییشدا، کاروان ستونی ئاماژەی بەوە کرد، کە هەر لە ڕێکەوتی ١٨/٤/٢٠٢٦، یەکەم ڕۆژی چالاککردنی ڤیزای حەجی ئەمساڵ دەبێت و بەمەش قۆناغی کردەیی گەشتی حاجی ئەمساڵ ٢٠٢٦ دەستپێدەکات.

هاریکاریی ئەمنی یان پاشکۆیەتیی ستراتیژی؟

سەرکەوت رەمەزان علی

لە دوای ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ و گەڕانەوەی سوپای عێراق و حەشدی شەعبی بۆ کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان، پرسی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم هێزانە بووەتە یەکێک لە گەرمترین بابەتەکانی ململانێی سیاسی و میدیایی لە هەرێمی کوردستان. ئامادەیی بەهێزی حەشدی شەعبی لە کەرکوک و ناوچەکانی دەوروبەری، وای کردووە کە میدیای کوردی و چاودێرانی سیاسی بەردەوام لەبەردەم دوو بۆچوونی دژبەیەکی “پارتی و یەکێتی”دا بن سەبارەت بە سروشتی ئەم پەیوەندییە: ئایا ئەمە هاریکارییەکی ئەمنییە بۆ سەقامگیری، یان تەسلیمبوون و لاوازکردنی ئۆتۆنۆمیی کوردە؟بۆ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ، کە خۆی بە خاوەنی مێژوویی و جەماوەریی کەرکوک دەزانێت، مامەڵەکردن لەگەڵ حەشدی شەعبی و هێزە فیدراڵییەکاندا وەک پێویستییەکی واقیعی بۆ پاراستنی سەقامگیریی شارەکە و ڕێگریکردن لە خوێنڕشتن سەیر دەکرێت. یەکێتی پێی وایە کە دوای شکستی ڕیفراندۆم و گەڕانەوەی هێزەکانی بەغدا، تاکە ڕێگا بۆ مانەوەی کورد لە کەرکوک و بەشداریکردن لە ئیدارەدانی شارەکەدا. لە بەرامبەردا، پارتی دیموکراتی کوردستان و میدیاکانی نزیک لێی، ئەم جۆرە هاریکارییەی یەکێتی و حەشدی شەعبی وەک “پاشکۆیەتیی ستراتیژی” و هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر ئۆتۆنۆمیی هەرێمی کوردستان وەسف دەکەن. بەپێی گێڕانەوەی پارتی، ڕێککەوتنی نهێنیی باڵێکی یەکێتی لەگەڵ حەشدی شەعبی (کە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرێت) لە ساڵی ٢٠١٧دا، هۆکاری سەرەکیی لەدەستدانی کەرکوک و سەرچاوە نەوتییەکانی بوو. میدیاکانی پارتی بەردەوام تۆمەتی ئەوە دەخەنە پاڵ یەکێتی کە بەهۆی ئەم نزیکبوونەوەیەوە، ڕێگەی داوە حەشدی شەعبی کۆنترۆڵی ئابووری (وەک قاچاخیی نەوت بۆ ئێران) و ئەمنیی کەرکوک بکات، کە ئەمەش بووەتە هۆی پەراوێزخستنی هێزە کوردییەکان و ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی پێشمەرگە بۆ پاراستنی ناوچەکە.

یەکێک لەو پێشهاتە مەترسیدارانەی کە ئەنجامی ئەم پەیوەندییە تێکشکاوەی کورد و بەغدایە، هەوڵەکانی حەشدی شەعبییە بۆ دامەزراندنی فەوجی کوردی لە کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان. بۆ نموونە، حەشدی شەعبی دەستی کردووە بە دامەزراندنی گەنجانی کورد و تەنانەت فەرماندەی پێشووی پێشمەرگە لە ڕیزەکانیدا، بە سوودوەرگرتن لەو بۆشاییە ئەمنی و ئابوورییەی کە بەهۆی ململانێی حیزبە کوردییەکان و بێکارییەوە دروست بووە. چاودێران هۆشداری دەدەن کە ئەم ستراتیژییەی حەشد، ئامانج لێی دروستکردنی جێگرەوەیەکە بۆ پێشمەرگە، کە لە درێژخایەندا ئینتیمای نەتەوەیی گەنجانی کورد لاواز دەکات و دەیانباتە ژێر ڕکێفی هێزەکانی نزیک لە ئێران. ئەمەش دەریدەخات کە نەبوونی یەکدەنگی لە نێوان پارتی و یەکێتیدا بۆ ئیدارەدانی کەرکوک، هەلیک بۆ هێزە فیدراڵییەکان ڕەخساندووە کە دەسەڵاتی خۆیان لەسەر حیسابی ئۆتۆنۆمیی کورد فراوانتر بکەن

کاتێک بەغدا دەبێتە پاشکۆی شەڕە سەگەکەی پارتی و یەکێتی!

سەربەست حوسێن مەحموود

“کاتێک پایتەخت دەبێتە بارمتەی چەتەکانی باکوور، ئیتر ناوی دەنێین چ دەوڵەتێک؟” ئەمە ئەو پرسیارە گاڵتەجاڕییەیە کە ئێستا عێراقییەکان لێی دەپرسن. دوای هەڵبژاردنە گشتییەکانی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، عێراق بەتەواوی لە بۆشاییەکی سیاسی و ئیداریی کوشندەدا دەژی و پرۆسەی پێکهێنانی حکومەتی فیدراڵی وەستاوە. هۆکارەکەشی تەنها ناکۆکیی نێوان شیعەکان نییە لەسەر کاندیدکردنی نوری مالیکی یان محەمەد شیاع سودانی، بەڵکو کارەساتە گەورەکە ئەوەیە کە بەغدا دەبێت چاوەڕێی مۆڵەتی دوو بنەماڵەی مافیایی بکات لە هەرێمی کوردستان (پارتی و یەکێتی) کە تەنانەت ناتوانن لەسەر دابەشکردنی داهاتی قاچاخچێتی و پۆستەکانی خۆشیان ڕێکبکەون!

پارتی و یەکێتی کە لە دوای هەڵبژاردنەکانی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ەوە نەیانتوانیوە حکومەتی هەرێم پێکبهێنن و پەرلەمانی کوردستانیان ئیفلیج کردووە، ئێستا هەمان ڤایرۆسی ئیفلیجیان گواستووەتەوە بۆ بەغدا. لەکاتێکدا سووننەکان توانییان سەرۆکی پەرلەمان هەڵبژێرن، دەسەڵاتدارانی کورد چارەنووسی پۆستی سەرۆک کۆماری عێراقیان خستووەتە ناو بازاڕی سەودا و مامەڵەی شەخسییەوە. یەکێتی بە ئاشکرا پێکهێنانی حکومەتی هەرێم ڕەتدەکاتەوە و دەیبەستێتەوە بەوەی کە دەبێت پارتی جارێکی تر پشتگیری بکات بۆ وەرگرتنەوەی پۆستی سەرۆک کۆمار لە بەغدا، پۆستێک کە بۆ کورد هیچ نییە جگە لە ڕەمزێکی بێمانا، بەڵام بۆ سەرکردەکانی حیزب ئامرازێکە بۆ کۆکردنەوەی سامان و پەیوەندی بەستن لەگەڵ میلیشیاکان. ئەم گرێدانەی قەیرانی هەولێر بە بەغداوە، بووەتە هۆی ئەوەی کە پەرلەمانی عێراق ناچار بێت دانیشتنەکانی تایبەت بە هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار دوابخات، تەنها لەبەر ئەوەی دوو ئاغاکەی کورد نەیانتوانیوە پشکی یەکتر لە تاڵانییەکاندا یەکلایی بکەنەوە.

ئەمە ترۆپکی بێشەرمییە کاتێک دوو حیزب کە خۆیان بە “نوێنەری کورد” دەزانن، نەک تەنها میللەتی خۆیان لەسەر خاکی خۆیان برسی و بێماف کردووە، بەڵکو ئێستا بوونەتە هۆکاری ناسەقامگیری بۆ تەواوی عێراقیش. لەکاتێکدا عێراق و ناوچەکە بەدەست هەڕەشەی شەڕی هەرێمایەتی و کێشەی ئابوورییەوە دەناڵێنن، ئەم بازرگانە سیاسییانە تەنها خەمی ئەوەیانە کە کام وەزارەتی ناوخۆ، دژەتیرۆر، یان دەروازەی سنووری دەکەوێتە ژێر کۆنترۆڵیان بۆ ئەوەی داهاتەکەی بدزن. بۆ ئەوان، نە عێراق و نە کوردستان هیچ بەهایەکی نیشتمانییان نییە؛ تەنها شتێک کە گرنگە، مسۆگەرکردنی بەردەوامیی ئەو سیستەمە پاتڕۆناژ و تاڵانکارییەیە کە خۆیان و میلیشیا شیعەکانیش پێی قەڵەو دەبن.

ئایا دەوڵەتێک کە بەهۆی دوو بنەماڵەی چەتەی شاخەکانەوە نەتوانێت سەرۆکی خۆی هەڵبژێرێت، دەکرێت ناوی بنرێت دەوڵەت؟ یان تەنها کۆمپانیایەکی هاوبەشە بۆ دابەشکردنی داهاتی نەوت بەسەر ئۆلیگارشییەکاندا؟

نەوتی کوردستان: سامانێک بۆ حیزب، نەفرەتێک بۆ میللەت!

مارف خدر نوری

کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤دا هەرێمی کوردستان دەستی کرد بە فرۆشتنی سەربەخۆی نەوت، بەڵێنی دروستکردنی “دوبەی دووەم” و ئابوورییەکی سەربەخۆ درا بە خەڵک. بەڵام ئەمڕۆ، دوای زیاتر لە دە ساڵ لە هەناردەکردنی سەدان ملیۆن بەرمیل نەوت، واقیعی تاڵی کوردستان بریتییە لە: مامۆستا و فەرمانبەری بێ مووچە، گەنجی بێکار کە لە ڕێگەی قاچاخدا لە دەریای ئیجەدا دەخنکێن، و ژێرخانێکی وێران کە ناتوانێت کارەبا و ئاوی خواردنەوەی سەرەتایی دابین بکات. پرسیارە گەورەکەی کە هەر هاوڵاتییەک دەیکات ئەمەیە: پارەی ئەو هەموو نەوتە بۆ کوێ چوو؟ وەڵامەکە سادەیە: لە جیاتی ئەوەی ببێتە مایەی گەشەسەندنی نیشتمان، بووەتە سووتەمەنییەک بۆ قەڵەوکردنی کۆمپانیاکانی سەر بە پارتی و یەکێتی و دروستکردنی چینێکی ئۆلیگارشی کە لەسەر حیسابی برسیێتیی خەڵک دەژین.​

ئیدارەدانی کەرتی نەوت لە هەرێمی کوردستان لە سەرەتاوە لەناو ژوورە تاریکەکان و دوور لە چاوی پەرلەمان و شەفافیەت بەڕێوەچووە. ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان و لێکۆڵینەوەکان ئاشکرایان کردووە کە بەشێکی زۆری گرێبەستە نەوتییەکان پڕن لە پارەی پێشەکیی شاراوە کە ڕاستەوخۆ دەچنە گیرفانی کەسایەتییە باڵاکانی دەسەڵاتەوە لەبری خەزێنەی گشتی. ئەم پارە زەبەلاحانە، کە بە ملیاران دۆلار دەخەمڵێنرێن، لە جیاتی وەبەرهێنان لە کەرتی تەندروستی یان دروستکردنی کارگەی نیشتمانی، گواستراونەتەوە بۆ هەژمارە بانکییە تایبەتەکانی دەرەوەی وڵات، کڕینی موڵک و خانوو لە ئەوروپا و ئەمریکا، و بەهێزکردنی تۆڕەکانی  (خزمخزمێنە) بۆ کڕینی دەنگی هەڵبژاردن و سەرکوتکردنی ئۆپۆزسیۆن.

ئەوەی دۆخەکە کارەساتبارتر دەکات ئەوەیە کە ئەم گەندەڵییە تەنها سامانی گشتیی بەفیڕۆ نەداوە، بەڵکو هەرێمی کوردستانی لە ڕووی ئابوورییەوە تەواو ناسەقامگیر و ئیفلیج کردووە. بەهۆی نەبوونی متمانە و شەفافیەت، بەغدا توانی بە ئاسانی ئەم دۆسیەیە لە دادگای فیدراڵی لە دژی هەرێم بەکاربهێنێت و لە ساڵی ٢٠٢٣دا هەناردەی نەوت لە ڕێگەی تورکیاوە ڕابگرێت. ئێستا کە دەسەڵاتدارانی کورد بۆ مووچە دەپاڕێنەوە لای بەغدا، دەرکەوت کە هیچ یەدەگێکی داراییاندروست نەکردووە بۆ ڕۆژە سەختەکان. کاتێک پرسیار لە شەفافیەت دەکرێت، دەسەڵاتداران پاساوی “ڕێگریکردن لە دەستتێوەردانی بەغدا” دەهێننەوە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەم ناڕوونییە تەنها بۆ شاردنەوەی ئەو تاڵانییەیە کە خۆیان دەیکەن

کوردانی تاراوگە هۆشداری دەدەن: میلیشیاکان عێراق پەلکێشی جەنگی ئەمریکا و ئێران دەکەن

لە چالاکییەکی نوێدا، ڕێکخراوی داکۆک لە هەردوو شاری لەندەن و مانچستەر گردبوونەوەی جەماوەرییان ئەنجامدا دژی هەژموونی هێزەکانی حەشدی شەعبی لە عێراق. پەیامی سەرەکی خۆپیشاندانەکە ئیدانەکردنی ئەو مەترسییانە بوو کە ئەم میلیشیایانە دروستی دەکەن لەسەر ئاسایشی هەرێمی کوردستان و عێراق بەگشتی. ڕێکخەرانی خۆپیشاندانەکە ئاماژەیان بەوە کرد کە ململانێکانی حەشدی شەعبی، مەترسییەکی گەورەیە و خاکی عێراق دەکاتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ململانێکانی ئەمریکا و ئێران. ڕێکخراوی داکۆک داوای هەڵوێستی جدی لە وڵاتانی ئەوروپا و بەریتانیا کرد بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتی ئەم گروپە چەکدارانە کە هەڕەشەن بۆ سەر ئاشتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست

وێنەکان