حکومەتی هەرێمی کوردستان و شکستەکانى لە بەغداد
شاد جەزا
لە هەموو کۆبوونەوە، ناونیشانی سیاسی، و گفتوگۆیەکی میدیاییدا، بەردەوام هەمان دروشم و بانگەوازی باو دەبیستین کە «بەغدا پارەکەی هەرێمی نەداوە» و هەموو قەیرانە دارایییەکان بە ئەنجامی ئەم ناکۆکییە ناوەندییە ڕوونکراونەتەوە؛ بەڵام کاتێک بە چاوێکی ڕەخنەگرانە و وردبین سەیری ئامارە فەرمییە بڵاوکراوەکانی خودی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکەین بۆ ساڵانی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٥، پرسیارێکی هەرە گرنگ، بنەڕەتی، چارەنووسساز، و ژەهراویی سەرهەڵدەدات: تەنانەت کاتێک بەغدا نەتوانێت تەواوی ئەو بەشەی هەرێم داوای دەکات بگوازێتەوە، حکومەتی هەرێم چ چاکسازییەکی دارایی، کارگێڕی، و بەڕێوەبردنییەکی بە کردار جێبەجێ کردووە بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن و لاوازییەکانی؟
لە ڕوانگەی منەوە، بەغدا دەبێت وەڵامی هەر پابەندییەکی یاسایی و دەستووری بداتەوە کە پێی نەداوە و هەر تاوانێکی لەم بوارەدا هەبێت بپێکێت؛ بەڵام لە هەمان کاتدا حکومەتی هەرێمیش دەبێت وەڵامی ئەوە بداتەوە کە چۆن داهاتە بەردەستەکانی بەڕێوە دەبات، چ پابەندییەکان دروست دەکات، و چ مەترسی داراییەک بۆ نەوەکانی داهاتوو بەجێدەهێڵێت. ئامارە فەرمییەکان دەریدەخەن کە کۆی داهات لە ساڵانی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٥ نزیکەی ٥١.٤ ترلیۆن دینار بووە، گواستنەوەی فیدراڵی ٣٣.٤ ترلیۆن دینار بووە، و خەرجییە ڕاستەقینەکان ٨٧.٦ ترلیۆن دینار بووە؛ ئەم ژمارانە تەنیا لە سەرچاوەی خۆیانەوە هاتوون و پێویستییان بە وردبینییەکی سەربەخۆ هەیە لە پاڵ ئەوەی کە حکومەتی فیدراڵی هەژمارەکانی خۆی بڵاو بکاتەوە بۆ شەفافیەتی تەواو. کێشە سەرەکییەکان لەوێدایە کە شەفافیەتی داهات، لیستی مووچەی گشتی، ئەولەویەتەکانی خەرجی، پشتبەستن بە گواستنەوە و داهاتی نەوت، و بڵاوکردنەوەی قەرزەکان هێشتا بە شێوەیەکی تەواو ڕوون نەکراونەتەوە.
کاتی ئەوە هاتووە کە جیاکردنەوەی نێوان بانگەوازە سیاسییەکان و دەرئەنجامە وردبینیکراوەکان بکرێت بۆ ئەوەی خەڵک بزانێت کێ بەرپرسیارە لە چی و چۆن دەبێت لە داهاتوودا ئابوورییەکی تۆکمەتر بنیاد بنێین بۆ نەوەکانی داهاتوو.
