حکومەتی هەرێمی کوردستان و شکستەکانى لە بەغداد

شاد جەزا


لە هەموو کۆبوونەوە، ناونیشانی سیاسی، و گفتوگۆیەکی میدیاییدا، بەردەوام هەمان دروشم و بانگەوازی باو دەبیستین کە «بەغدا پارەکەی هەرێمی نەداوە» و هەموو قەیرانە دارایییەکان بە ئەنجامی ئەم ناکۆکییە ناوەندییە ڕوونکراونەتەوە؛ بەڵام کاتێک بە چاوێکی ڕەخنەگرانە و وردبین سەیری ئامارە فەرمییە بڵاوکراوەکانی خودی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکەین بۆ ساڵانی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٥، پرسیارێکی هەرە گرنگ، بنەڕەتی، چارەنووسساز، و ژەهراویی سەرهەڵدەدات: تەنانەت کاتێک بەغدا نەتوانێت تەواوی ئەو بەشەی هەرێم داوای دەکات بگوازێتەوە، حکومەتی هەرێم چ چاکسازییەکی دارایی، کارگێڕی، و بەڕێوەبردنییەکی بە کردار جێبەجێ کردووە بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن و لاوازییەکانی؟
لە ڕوانگەی منەوە، بەغدا دەبێت وەڵامی هەر پابەندییەکی یاسایی و دەستووری بداتەوە کە پێی نەداوە و هەر تاوانێکی لەم بوارەدا هەبێت بپێکێت؛ بەڵام لە هەمان کاتدا حکومەتی هەرێمیش دەبێت وەڵامی ئەوە بداتەوە کە چۆن داهاتە بەردەستەکانی بەڕێوە دەبات، چ پابەندییەکان دروست دەکات، و چ مەترسی داراییەک بۆ نەوەکانی داهاتوو بەجێدەهێڵێت. ئامارە فەرمییەکان دەریدەخەن کە کۆی داهات لە ساڵانی ٢٠١٩ تا ٢٠٢٥ نزیکەی ٥١.٤ ترلیۆن دینار بووە، گواستنەوەی فیدراڵی ٣٣.٤ ترلیۆن دینار بووە، و خەرجییە ڕاستەقینەکان ٨٧.٦ ترلیۆن دینار بووە؛ ئەم ژمارانە تەنیا لە سەرچاوەی خۆیانەوە هاتوون و پێویستییان بە وردبینییەکی سەربەخۆ هەیە لە پاڵ ئەوەی کە حکومەتی فیدراڵی هەژمارەکانی خۆی بڵاو بکاتەوە بۆ شەفافیەتی تەواو. کێشە سەرەکییەکان لەوێدایە کە شەفافیەتی داهات، لیستی مووچەی گشتی، ئەولەویەتەکانی خەرجی، پشتبەستن بە گواستنەوە و داهاتی نەوت، و بڵاوکردنەوەی قەرزەکان هێشتا بە شێوەیەکی تەواو ڕوون نەکراونەتەوە.
کاتی ئەوە هاتووە کە جیاکردنەوەی نێوان بانگەوازە سیاسییەکان و دەرئەنجامە وردبینیکراوەکان بکرێت بۆ ئەوەی خەڵک بزانێت کێ بەرپرسیارە لە چی و چۆن دەبێت لە داهاتوودا ئابوورییەکی تۆکمەتر بنیاد بنێین بۆ نەوەکانی داهاتوو.

مووچەی فەرمانبەران بووەتە پێوەری شکستی سیاسی!

محمد قاسم

کاتێک فەرمانبەرێکی کەرتی گشتی لە هەرێمی کوردستان ناتوانێت هیچ بەرنامەڕێژییەکی سەقامگیر بۆ خەرجییەکانی ماڵەوەی بکات چونکە بەرواری وەرگرتنی مووچەکەی بە تەواوەتی نادیارە، ئەم دڵەڕاوکێیە لە سنووری فەرمانگەی دارایی دەردەچێت و کاریگەریی ڕاستەوخۆ دەکاتە سەر تەواوی پێکهاتەی ئابووریی کۆمەڵگە؛ چونکە لە واقیعی ئەمرۆدا مووچەی مانگانە تەنها ژمارەیەک نییە لەسەر کاغەز، بەڵکو شادەماری سەرەکییە بۆ دابینکردنی کرێی خانوو، کڕینی خۆراک و دەرمان، دانەوەی قەرزەکان و خەرجیی پەروەردەی منداڵان.

 کاتێک دابەشکردنی مووچە دوادەکەوێت یان دەفەوتێت، خێزانەکان ناچار دەکرێن تا بە شێوەیەکی ناڕەوا باج و بارگرانیی قەیرانی نەقدیی حکومەت لە کۆڵ بگرن، کە ئەمەش دەبێتە هۆی دابەزینی توندی توانای کڕینی هاوڵاتییان، دروستبوونی گوشاری کوشندە لەسەر بازاڕ و کاسپکارانی کەرتی تایبەت، و ناچارکردنی خێزانەکان بۆ قەرزکردن یان دواخستنی خەرجییە سەرەتایی و پێویستەکان. لە ڕووی داراییەوە، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراویکی کانوونی دووەمی ۲۰۲٦ دا ئاماژەی بەوە کرد کە لە نێوان ساڵانی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲٥دا، ناردنی شایستە داراییەکان لەلایەن حکومەتی فیدراڵییەوە زۆر کەمتر بووە لەوەی کە هەرێم بە مافی یاسایی خۆی زانیوە، و بەم هۆیەوە تەرخانکراوی مووچە بۆ تەواوی ۱۲ مانگی بەردەوام لەو ساڵانەدا بە تەواوەتی دابین نەکراوە—کە بێگومان ئەم ئامارانە گێڕانەوە و ئاماری ڕەسمیی ئیدارەی هەرێمن و دەبێت وەک پێگەی لایەنێک ببردرێن، نەک وەک جیاکارییەکی ژمێریاریی یەکلاکراوەی بێلایەن.

لە ڕوانگەی منەوە، نادیاری و پچڕپچڕیی مووچە دەبێت وەک قەیرانێکی نیشتمانیی زۆر جدی لە بواری دارایی گشتیدا مامەڵەی لەگەڵدا بڕکرێت، نەک وەک ئاستەنگێکی سیاسیی ڕۆژانە و ئاسایی کە بە ئاسانی تێپەڕێنرێت؛ چونکە کاتێک حکومەتێک ناتوانێت بە شێوەیەکی ڕوون بڕیار لەسەر بەرواری شایستەی دارایی فەرمانبەرانی خۆی بدات، لێکەوتە و داڕمانەکانی بە تەواوی ئابووریی وڵاتدا بڵاو دەبنەوە. لەم هاوکێشەیەدا، هەردوو حکومەت بەرپرسیاریەتیی تەواویان لەسەرە: بەغدا دەبێت بە ڕوونی ژمێریاری بۆ شایستە فیدراڵی و ئیلتزامە یاساییەکانی بڕکات، و حکومەتی هەرێمی کوردستانیش پابەند بێت بە بڵاوکردنەوەی شەفافی داهاتە ناوخۆییەکانی، خەرجییەکان، پابەندبوونی مووچەخۆران و پلانی نائاسایی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانەکان. لە کۆتاییدا، هیچ بەیاننامە و لێدوانێکی سیاسی لایەنەکان ناتوانێت ببێتە جێگرەوەی تۆمارە داراییە ڕوون و سەربەخۆکان، چونکە حکومەتێک کە مووچەی هاوڵاتییانی بکاتە کارتی گوشار، ڕەوایەتیی کارگێڕیی خۆی لەدەست دەدات!

👤
Live: 8 Today: 25 📊 Click Here