دەستبەسەرداگرتنی سەرمایە و سامانی گشتی

ڕزگار کانابى

لە عێراق و هەرێمی کوردستاندا، شەڕە گەورەکەی دەسەڵات تەنیا بە دەستبەسەرداگرتنی سەرمایە و سامانی گشتییەوە نەوەستاوەتەوە، بەڵکو گەیشتووەتە ڕادەی بەدەستهێنانی تاپۆکردنی تەواوەتیی ئاگایی جەماوەر. لوتکەی سەرکەوتنی ئەم ئیمپراتۆریەتەی نمایش لەوەدا نییە کە خەڵک بە بەردەوامی قسە و بەڵێنی بێپشت بەستن دەبیستن، بەڵکو لەوەدایە کە ژینگەیەکی فکری و کۆمەڵایەتیی وەهایان خولقاندووە کە تێیدا لە بنەڕەتدا هیچ کەسێک داوای وەسڵی حسابات و بەڵگەی بەکۆمەڵ ناکات! هەموو کابینەیەکی حکومەت بەڵێنی زەبەلاح دەدات، هەموو لایەنێکی سیاسی بەرهەمهێنانی دەستکەوتی خەیاڵی دەگەیەنێتە جەماوەر، و هەموو ڕێوڕەسمێکی فەرمی سەدان وێنەی کوالێتی بەرز و سەرنجڕاکێش دروست دەکات… بەڵام حسابات و بەڵگەی کرداری لە کوێدا شاردراونەتەوە؟

پرسیارە ڕەق و بکوژەکان لێرەدا ئەوانەن: بە وردی چەند سەرمایە و پارە لەسەر ئەم پڕۆژانە خەرج کراوە؟ چی لەسەر زەمینی واقیع بۆ هاووڵاتییان دابین کراوە؟ کێ لە پشت پەردەوە قازانجی ڕاستەقینەی لەم ڕێککەوتنانە بینیوە؟ و بە تەواوەتی چی لە ژیانی ڕۆژانەی مرۆڤی ئاساییدا بەرەو باشتر گۆڕاوە؟ دەوڵەتێ لە ناو لافاوی وێنە، ڤیدیۆ و بانگەشەکاندا نوقم بووە، لە کاتێکدا لە سەختترین برسیێتیدایە بۆ دەستکەوتنی بەڵگەی زانستی و ژمارەیی! لەم واقیبە تاڵ و تەنزئامێزەدا، مرۆڤ ناچارە زمانی حاڵی دەستەبژێری دەسەڵات بەم شێوەیە دەرببرێت: “ئێمە ئەوەندە وێنەی جوان و نمایشی گەورەتان بۆ بەرهەم دەهێنین، تاوەکو شەرم بوبکەن داوای ژمارەکان و وەسڵی حساباتی خەرجییەکانمان لێ بوبکەن!”

ئەم سیاسەتە بێپێوەرە نیشانەی ئەوەیە کە دەسەڵاتداریەتی توانیویەتی دەستکەوتی وەهمی بوبکاتە جێگرەوەی حسابدانی کارگێڕی، تا لە غیابی بەڵگەکاندا هیچ کەسێک ڕووبەڕووی بەرپرسیارێتیی یاسایی نەبێتەوە. کاتێک وڵاتێک بەبێ ئامار، بەبێ پێوەر و بەبێ لێپرسینەوە بەڕێوە بچێت، ئیتر تەواوی پرۆسەی حوکمڕانی دەگۆڕێت بۆ بازرگانییەکی نادیار کە تێیدا هاووڵاتییان باجەکەی دەدەن و دەستەبژێریش سودەکەی وەردەگرن. لە کۆتاییدا، تا ئەو کاتەی کۆمەڵگە فێری ئەوە نەبێت لەبری تەماشاکردنی وێنە ڕازێنراوەکان داوای وەسڵی ڕاستەقینەی خەرجییەکان و بەڵگەی زانستی بوبکات، ئەم لوتکەی سەرکەوتنەی نمایشە بەردەوام دەبێت و دەسەڵاتدارانیش لە پشت وێنەکانەوە بە ئارامی سەرمایەی نیشتمانەکەیان تاڵان دەکەن.

سەروەتێک کە بووە نەفرەتى

ئاکام عەبدوڵا سدیق

کێشەی سەرەکی لەوەدا خۆی دەبینێتەوە که‌ جوگرافیا وەک سەروەتێکی مەزن سەیر ناکرێت، بەڵکو وەک واقعێکی تێپەڕ مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت. چیا بڵندەکان، دۆڵە بەپیتەکان، ناوچە کشتوکاڵییە بەرفراوانەکان، سنوورە ستراتیژییەکان، و نزیکیی جوگرافی لە بازاڕە گەورەکانی ناوچەکەدا، هەموویان دەتوانیت ببنە بنەمایەکی پتەو بۆ گەشەپێدانی کەرتی گەشتیاری، کشتوکاڵ، لۆجۆستیک، وزەی نوێبووەوە، و بازرگانیی هەرێمی. کەچی لە بەرامبەردا، کێشەی بنەڕەتی لەوەدا بووە که‌ سیاسەتی هەڵە و نەبوونی دیدگای کارگێڕی نەیتوانیوە ئەم جوگرافیا دەوڵەمەندە بگۆڕێت بۆ دەرفەتێکی ڕاستەقینەی ئابووری و پێشکەوتنی نیشتمانی.

کاتێک دەسەڵاتێک پشت بە پلانڕێژیی ستراتیژی نەبەستێت، جوگرافیا لەبری ئەوەی ببێتە مایەی خۆشگوزەرانی، تەنیا دەبێتە سنوورێک بۆ گەمارۆدانی خۆی. لە هەناوی ئەم فەشەلە کارگێڕییەدا، تاڵترین تەنز لەوەدا بەرجەستە دەبێت کە دەبینین: “لە هەرێمدا دەسەڵاتداران لەسەر جوانترین چیاکان و لە ناوەڕاستی دەوڵەمەندترین دۆڵەکاندا دەژین، کەچی بۆ گواستنەوەی کاڵا و دروستکردنی ڕێڕەوی بازرگانیی نێودەوڵەتی، هەمیشە دەستەوستان و چاوەڕێی کۆتوبەندی سیاسی و جوگرافیی دەرەکی دەبن!” ئەمە نیشانەی ڕوونی دەوڵەتێکە کە نەیتوانیوە سوود لە پێگە سروشتییەکەی خۆی وەربگرێت.

گۆڕینی ئەم ئاراستە پەککەوتووە، پێویستی بە تێڕوانینێکی نوێ و زانستی بۆ بەکارهێنانی سەروەتەکان هەیە. چاکسازیی ڕاستەقینە کاتێک دەست پێ دەکات کە کۆمەڵگە ڕەتینەکاتەوە قایل بێت بەم بەستێنە بێپلانییە، و بە یەکدەنگی داوای داڕشتنی نەخشەیەکی نیشتمانی بوبکات کە جوگرافیا بگۆڕێت بۆ پردی پەیوەندی، پیشەسازیی گەشتیاری، و سەروەریی ئابووری، تا داهاتووی وڵات لەسەر بنەمای توانا سروشتییەکان بونیاد بنرێت.

نەریتی سیاسیەکانى عێراق لەبیرچوونەوە

مەولود حەسەن مەحموود

مەترسیدارترین ئامرازێک کە دەستەبژێری دەسەڵاتدار بۆ مانەوەی خۆی لە سزادان بەکاری دەهێنێت، بریتییە لە سڕینەوەی بەئەنقەست و لاوازکردنی یادگەی دامەزراوەیی. دیاردەکە هەمیشە بە هەمان زنجیرەی دووبارەدا تێدەپەڕێت؛ دزینی ملیارەها دۆلار تەقینەوە لە میدیاکاندا دروست دەکات، شەقام و هاووڵاتییان تووڕە دەبن، حکومەت بەپەلە لیژنەی لێکۆڵینەوە پێکدەهێنێت،

سیاسییەکان لەسەر شاشەکان بەڵێنی لێپرسینەوەی توند دەدەن، بەڵام ڕێک کاتێک خولی هەواڵەکان دەگۆڕێت و سکانداڵێکی نوێی داڕزاو سەر هەڵدەدات، دۆسیەی پێشوو بە تەواوەتی لە ئاگایی گشتی و جەمەوەردا دەسڕدرێتەوە و بە بێدەنگی دادەخرێت! ئەم بازنە بێزارکەرە بێبەزەییانە دووبارە و دووبارە دەسوڕێتەوە، وەک ئەوەی هەرگیز هیچ نەبووبێت. لەم واقیبە تاڵەدا، مرۆڤ ناچارە بڵێت: “لە عێراقدا، سکانداڵەکانی گەندەڵی تەمەنیان ڕێک بەقەد تەمەنی ڕیکلامێکی تەلەڤزیۆنییە!” ئەم کلتوری لەبیرچوونەوەیە نیشانی دەدات کە دەسەڵاتداران پێشبینیی بێزاربوونی خەڵک دەکەن و کات وەک باشترین پەناگە بەکاردەهێنن بۆ پەرپێدانی بێباکی. کاتێک دامەزراوەکان نەتوانن وانەکان بپارێزن، بەدواداچوونی ڕاستەقینە بۆ دۆسیەکان بوبکەن و ئاکامەکان بۆ رای گشتی ئاشکرا بوبکەن،

ئیتر پرۆسەی لێپرسینەوە دەگۆڕێت بۆ شانۆگەرییەک. ڕسواییە گەورەکە تەنیا لە ئێنتاجی گەندەڵیدا نییە، بەڵکو لەوەدایە کە ئەگەر دامەزراوەکان یادگەی مێژوویی خۆیان بپووکێننەوە، ئەوا هەر حکومەتێکی نوێ کە دێتە سەر کار، بە ڕەهایی ئەم مافە بۆ خۆی دەبینێت کە وەها هەڵسوکەوت بوبکات وەک ئەوەی گەندەڵی تەنیا دوێنێ لەدایکبووبێت و هیچ مێژوویەکی لەم مەملەکەتەدا نەبووبێت.

👤
Live: 70 Today: 901 📊 Click Here