یارییەکى نوێى موچە
محمد ئەحمەد قادر
لە بەدکاری و داهێنانی کارگێڕیی کابینەکەی مەسرور بارزانی و دەسەڵاتدارانی هەرێمدا، هیچ دیاردەیەک ئەوەندەی مامەڵەکردن بە مووچەی فەرمانبەرانەوە سووکایەتیپێکەر و کارەساتبار نییە. لە کاتێکدا سەدان هەزار فەرمانبەر و کارمەندی کەرتی گشتی دەبێت هەفتە دوای هەفتە و مانگ دوای مانگ لە ناو دڵڕواکێ و چاوەڕوانیی بێبڕانەوەدا ببنە قوربانیی ناڕوونی و پاشەکەوتکردنی بێپسانەوە، دەسەڵاتداران پێشوەختە بەرنامەی تەواویان بۆ دزینی هەمان ئەو پاره کەمەش داڕشتووە! بەرلەوەی مووچەخۆر تەنانەت دەستی بە دینارێک لە شایستەداراییەکانی بگات، ڕێژەیەک لە باجی ناڕەوا، فاتورەی بەرزبووەوەی کارەبا، کرێی ئاو، و لیستی قەرزی دووکاندارەکان—کە بەهۆی دواکەوتنی مووچەوە بەسەریدا کەڵەکە بوون—پێشوەختە لە سەرجەم حساباتەکاندا دەستبەسەردا گیراون.
ئەم مۆدێلە ئابوورییە نەخۆشە، تاڵانییەکی سیستماتیک و ڕێکخراوە لە شانی توێژی ماندووی کۆمەڵگە. کاتێک مووچە دوا دەخەرێت، هاوڵاتی ناچار دەکرێت بۆ دابینکردنی نان و دەرمان پەنا بباتە بەر قەرزکردن یان بەکارهێنانی کارتەکانی قەرز؛ و کاتێکیش لە کۆتاییدا ئەو ڕمکی مووچەیە پاش هەزاران منەت دەگاتە دەستی، لە هەمان چركەدا لەلایەن سیستمی باج و گرانیی دروستکراوی حکومەتەوە دەمژرێتەوە. دەسەڵاتداران مووچە وەک خێرپێکردنێک پیشان دەدەن کە هەمیشە وادەکەی «دوا دەکەوێت»، بەڵام کاتێک تۆرەکە دەگاتە سەندنەوەی پارە لە جەماوەر بە شێوازی جۆراوجۆر، هەمان حکومەت دەبێتە وردترین و خێراترین ئامێری جیهان!
کۆتایی ئەم تاڵییە بێبڕانەوەیە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵ و ڕووتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە هیچ نووسراو و لێدوانێکی فەرمی ناتوانێت پەردەپۆشی بکات: لەم ئیدارەدانە بێڕەحمەدا، هاوڵاتی بەردەوام سزادەردرێت تا باجی فەشەلی دارایی بدات؛ مووچەی فەرمانبەران هەمیشە بە دواکەوتن و منەتەوە دەگات، بەڵام بڕین و باجەکان هەمیشە لە چركەی دیاریکراوی خۆیاندا دەگەن.