سەرکردەی شاشەکان و ترسنۆکەکانی واقیع!

هاوڕێ فاتیح محمد

بانگەشەکردنی پاڵەوانێتی لە کاتی ئاشتیدا و خۆشاردنەوە لە کاتی جەنگدا، پیشەی هەمیشەیی سەرکردە کارتۆنییەکانی ئێمەیە! لە کاتێکدا میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و “مقاوەمەی ئیسلامی” بە سەدان درۆن و مووشەک ئاسمانی کوردستانیان کردووەتە دۆزەخ و خەڵکی سڤیل دەکوژن (وەک شەهیدکردنی ئەو دوو هاوسەرە، موسا و مژدە، لە ناو ماڵەکەی خۆیاندا لە هەولێر) ، یەکێتی و پارتی وەک نەعامە سەریان کردووەتە ژێر قورەکە و ناوێرن تەنانەت ناوی بکوژەکانیش بهێنن! مەسرور بارزانی، کە ڕۆژانە بە مۆنتاژ و کامێرای پێشکەوتوو خۆی وەک “پارێزەر و سوارچاکی کوردستان” نیشان دەدات، کاتێک درۆنەکان دەگەنە سەر ئاسمانی پایتەختەکەی، تەنها دەتوانێت بچێتە سەر شاشەکان و بپاڕێتەوە لە بەغدا کە “ئەرکی خۆی جێبەجێ بکات و هێرشەکان ڕابگرێت” ! ئایا پاڵەوانێتی ئەوەیە کە میللەتەکەت پارچە پارچە بکرێت و تۆش تەنها سکاڵا لای بکوژەکان خۆیان بکەیت؟
گەورەترین خیانەت ئەوە نییە دوژمن پەلامارت بدات، بەڵکو ئەوەیە سەرکردەکەت چەکی هەبێت بەڵام تەنها بۆ سەرکوتکردنی خۆت بەکاری بهێنێت نەک دوژمن! پارتی و یەکێتی خاوەنی زیاتر لە سەدان هەزار پێشمەرگە و دەزگای ئەمنیی زەبەلاح و چەکی پێشکەوتوون، کەچی ئەم هێزە تەنها بۆ لێدانی ڕۆژنامەنووسان، گرتنی گەنجانی ناڕازی، و پاراستنی کۆمپانیا حیزبییەکان و کۆشکەکانی سەری ڕەش و قەڵاچوالان بەکاردەهێنرێت. کاتێک حەشد لە مەخموور و دەشتی نەینەواوە مووشەک دەگرێتە هەولێر ، مەسرور بارزانی و قوباد تاڵەبانی لەبری وەڵامدانەوەی سەربازی یان پاراستنی ئاسمانی وڵات، خەریکی دەرهێنانی بەیاننامەی “ئیدانەکردنن” و پاساو دەهێننەوە کە گوایە “ئەمە کاری تێکدەرانە”. ئەوان لە بەردەم گەنجێکی بێچەکدا شێرن، بەڵام لە بەردەم میلیشیایەکدا کە مووچەکەیان لە بەغداوە بۆ دەنێرێت، ڕێک وەک ئاژەڵێکی ترسنۆک خۆیان حەشار دەدەن!
دروستکردنی وەهمی پاڵەوانێتی لەسەر لاشەی قوربانییەکان، ڕیسواترین جۆری حوکمڕانییە. (وەک چۆن فەیلەسوفی یۆنانی، پلاتۆ زۆر بەوردی دەڵێت: “ئەو سەرکردەیەی کە لە کاتی جەنگدا تەنها قسە دەکات و بەرگری ناکات، لە ڕاستیدا سەرکردە نییە، بەڵکو بازرگانێکە کە دەیەوێت بە کەمترین زیان بۆ سەروەتەکەی، کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت.”) ئەمڕۆ سەرکردایەتیی کورد ڕێک ئەم بازرگانانەن؛ مەسعود بارزانی و مەسرور بارزانی دەڵێن “ئیرادەی گەل ناشکێت و هێرشەکان نابامەردانەن” ، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە: ئەی ئیرادەی حکومەت و هێزە ئەمنییەکان بۆ شکاوە؟ بۆچی ئیرادەی گەل دەبێت قەڵغان بێت بۆ مووشەک، بەڵام ئیرادەی ئێوە تەنها خۆشاردنەوە بێت؟ ئەوان بوێری ئەوەیان نییە ڕووبەڕووی حەشد ببنەوە، چونکە دەزانن هەر گوللەیەک بتەقێنن، بەغدا بەشە بودجە و داهاتی کۆمپانیاکانیان دەبڕێت.
بێدەنگی لە ئاست سەرکردەیەک کە تەنها لە کاتی ئاشتیدا پڵنگە و لە کاتی جەنگدا کەروێشک، گەورەترین سوکایەتییە بە کەرامەتی مرۆڤ! ئەی ئەو گەلەی کە خوێنی منداڵەکانتان بووەتە باجی ترسنۆکیی ئەم دەسەڵاتە، ئیتر باوەڕ بە سیناریۆی “پاڵەوانی شاشەکان” مەکەن. هاوار بکەن بە ڕووی ئەو مافیایانەدا کە چەکیان هەیە بەڵام تەنها بۆ پاراستنی سامانی خۆیانە، نەک پاراستنی سەقفی ماڵەکانتان. ئەو مێزە بڕووخێنن کە تەنها بۆ خۆبەدەستەوەدان و فرۆشتنی سەروەریی ئەم نیشتمانە دروست بووە. دەسەڵاتێک کە نەتوانێت یەک درۆن لە ئاسمانی شارەکەی بخاتە خوارەوە، بەڵام ئازا بێت لە بڕینی مووچە و شکاندنی کەرامەتی خەڵکەکەی، تەنها شایەنی ئەوەیە لەسەر شەقامەکان ڕاماڵرێت و فڕێ بدرێتە ناو زبڵدانی مێژووەوە!

نەخۆشخانە ئەهلییەکان ئەو شوێنانەی تێیدا پارە لە ژیان پیرۆزترە “

بەرهەم خالید حەمە

لە وڵاتێکدا کە تەندروستی دەبێتە بازرگانی، ئیتر نابێت چاوەڕێی کەرامەتی مرۆڤ بکەین، ئەمڕۆ لە کوردستان نەخۆشخانە ئەهلییەکان وەک قارچک لە هەموو سووچێک سەریان هەڵداوە بەڵام کارەساتەکە لەوەدایە کە لەبری ئەوەی بنکەی ڕزگارکردنی ژیان بن بوونەتە کۆمپانیاکانی وەرگرتنی ‘پارە’ بە مەرجی مانەوە.

ئایا ئەمە سەیر نیە؟ زۆربەی بەرپرسان و دەسەڵاتداران خاوەنی نەخۆشخانەیەکی ئەهلیی گەورەن لە کاتێکدا نەخۆشخانە حکومییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز کراون ئەمە تەنها ڕووداوێکی ئاسایی نییە بەڵکو دیارە شێوەیەک لە سیاسەتی پەکخستنی کەرتی گشتییە بۆ ئەوەی هاوڵاتیی هەژار ناچار بێت قەرز بکات و ڕوو بکاتە ئەم دامەزراوانە.

لە ئەم نێوەندەدا ‘یەکێتی و پارتی’ وەک دوو هێزی سەرەکیی دەسەڵات ڕۆڵێکی گرنگیان هەبووە لە درووستبوونی سیاسەتی دابەشکردنی دەسەڵات و بەڕێوەبردنی دامەزراوەکان بە شێوەیەکی حیزبی وایکردووە کە کەرتی تەندروستیی گشتی لاواز ببێت و بەردەوام لە پشتگیریی سیستەمی تایبەتی کەمبکات، ئەم شێوازەی بەڕێوەبردنەش بۆتە هۆی ئەوەی زۆر لە بەرژەوەندییەکان بگوازنەوە بۆ کەرتی ئەهلی لە کاتێکدا هاوڵاتیی ئاسایی بێ پشتگیریی پێویست دەمێنێتەوە.

لە ئەم سیستەمەدان ئەگەر پارەت نەبێت یان دەبێت لە نۆرەیەکی درێژدا چاوەڕوان بیت یان بە ئازارەوە بگەڕێیتەوە ماڵەوە لە نەخۆشخانەی ئەهلی زۆرجار پێش ئەوەی بپرسن چیتە؟، دەپرسن چەند دەتوانیت بدەیت ئەمە ڕوونکردنەوەیەکی توندە لە بێویژدانییەکی مۆدێرن کە تێیدا هەندێک دکتۆر بوونەتە ژمێریار و نەخۆشەکانیش بوونەتە کڕیار.

کوردستانی ئەمڕۆ پێویستی بە بەهاکانی ئەخلاقی و پزیشکی هەیە نەک تەنها دیکۆری جوان و بریقەدار کاتێک دایەک بۆ نەشتەرگەریی منداڵەکەی دەبێت زێڕەکانی بفرۆشێت، یان گەنجێک بۆ چارەسەری باوکی قەرزی قورس بکات، ئەوە نیشانەیەکی ڕوونە کە کێشەکە قووڵترە لە خزمەتگوزارییەکان کێشەیەکی ئەخلاقی و سیستەمییە.

لێرە دەبێت بە ڕوونی دەمەوێت بڵێم کاتێک دەسەڵات ناتوانێت تەندروستیی گشتی بپارێزێت ئیتر باس لە کام دەستکەوت و گەشەپێدان دەکرێت ئەگەر ئەم دۆخە بەردەوام بێت، نەخۆشخانە ئەهلییەکان دەبنە بارێکی قورس لەسەر ژیانی خەڵک نەک سەرچاوەی ڕزگارکردنیان.

لە ئەم نێوەندەدا ناتوانرێت چاو لە ڕۆڵی یەکێتی و پارتی بپۆشرێت چونکە ئەم دوو هێزەی دەسەڵات هۆکاری سەرەکیی ئەم دۆخەن.

کوردستان لەژێر سێبەری دەسەڵاتی بنەماڵەیی و حیزبیدا…

ساڵح ڕەسوڵ ڕەشید

لە ماوەی چەندین ساڵدا، هەرێمی کوردستان لەژێر حوکمڕانی دوو بنەماڵەی سەرەکیدا بووە( پارتی  و یەکێتی)  ئەم دوو بنەماڵەییە بە شێوەیەکی سەرەکی دەسەڵاتی سیاسی، ئابووری و ئەمنییان لە دەستدایە و بەڕێوەبردنی هەرێم لە چوارچێوەی سیستەمێکی بنەماڵەیی و حیزبیدا ئەنجام دەدرێت. ئەم شێوازەی حوکمڕانییە بووەتە هۆی چەندین کێشە و ئاستەنگ کە کاریگەرییەکی نەرێنیان لەسەر ژیانی هاووڵاتییان و گەشەپێدانی هەرێم هەبووە.هەرێمی کوردستان لە نێوان هەولێر و دهۆک (لەژێر کۆنترۆڵی پارتی) و سلێمانی و ھەڵەبجە (لەژێر کۆنترۆڵی یەکێتی) دابەش بووە. ئەم دابەشبوونە بووەتە هۆی دروستبوونی دوو سیستەمی جیاواز، دوو ئیدارە و دوو هێزی ئەمنی. ئەم ناکۆکی و دووڕەگییە کاریگەرییەکی زۆر نەرێنی لەسەر یەکڕیزیی خەڵک و سەقامگیریی ئابووری و سیاسی هەیە  وەک بەربەستێک وایە لەبەردەم پێشکەوتن.لە ژێر سایەی ئەم  سیستەمەدا، ئازادی ڕادەربڕین، میدیا و خۆپیشاندان زۆرجار سنووردار کراون. میدیاکان زۆربەیان لە لایەن هەردوو حیزبەوە کۆنترۆڵ دەکرێن و ڕەخنەگرتن لەم سیستەمە یان بنەماڵە دەسەڵاتدارەکان تووشی هەڕەشە و سزاکردن دەبێتەوە.وە  لاوازبوونی یاسا: سیستەمی دادوەری سەربەخۆ نییە و زۆرجار کاریگەریی سیاسی لەسەرە، کەسانی بەهێز لە یاسا بەرپرس نابن.وە 
ئەم سیستەمە بووەتە هۆی تێکەڵبوونی دەوڵەت و حیزب. بۆ چارەسەرکردنیشی  پێویستە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی بکرێت بۆ سیستەمێکی دادپەروەر و شەفاف.

خاک فرۆشی لەژێر پەردەی سەرۆکایەتیدا

جواد عبدولرەحمان محمود

کاتێک باس لە سەرۆکایەتی لە کوردستان دەکەین، بەرەوڕووی وێنەیەکی تاڵ دەبینەوە؛ وێنەیەک کە تێیدا جیاوازییەکی زۆر هەیە لە نێوان ڕێبەرایەتیکردن و بازرگانیکردن بە خاکەوە. ئەوەی جێگەی داخی قووڵە، بەکارهێنانی پیرۆزییەکانی وەک شەهیدە بۆ مەرامی سیاسی و حزبی. چ شکۆ و حورمەتێک لەوەدا دەمێنێتەوە کە خوێنی گەشی پێشمەرگە بکرێتە کاڵایەک و بەوپەڕی بێباکییەوە باس لەوە بکرێت کە وڵاتێکی وەک ئێران قەرەبووی ئەو شەهیدانە دەکاتەوە؟ خوێنی مرۆڤی کورد بە هیچ قەرەبوویەکی دەرەکی ناشۆرێتەوە، جگە لە سەروەری و پاراستنی کەرامەتی نیشتمانی.

لە سەدەی بیست و یەکەمداین و هێشتا کوردستان وەک خاکێکی بێخاوەن دەردەکەوێت. ئەمە ئەنجامی ئەو سیاسەتە چەواشەکارانەیەیە کە تەنها بۆ خۆڵکردنە چاوی خەڵک بەکاردێن. لە کاتێکدا دەسەڵاتداران باس لە قەرەبووی دەرەکی دەکەن، خۆیان وەک گورگ کەوتوونەتە گیان و مافی ئەم خەڵکە و خەریکی تاڵانکردنی قووتی ڕۆژانەیانن. پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە: تا کەی دزینی مووچەی پێشمەرگە، مامۆستا و فەرمانبەر بەردەوام دەبێت؟ تا کەی سامانی نەوت و غازی ئەم نیشتمانە لەبری ئەوەی ببێتە هەوێنی ئاوەدانی، دەبێتە سووتەمەنی بۆ گیرفانی چەند کەسێکی خاکفرۆش؟

جێگەی شەرمەزارییە لە وڵاتێکدا بژین کە ژێرخانەکەی هەمووی سەروەت و سووتەمەنی بێت، کەچی تاکی کورد بەدەست هەژاری، بێکاری و بێدادییەوە بناڵێنێت. لە کاتێکدا وڵاتانی دراوسێ بەهۆی بێهەڵوێستی و پاشکۆیەتی سەرۆکەکانمانەوە دەستیان وەرداوەتە ناو وردەکاریی ژیانی ئێمە، گەنجی ئەم وڵاتە تەنها خەمی دۆزینەوەی بژێوی و قووتی ڕۆژانەیەتی. ئەم واقیعە پێمان دەڵێت کە کێشەی سەرەکی ئێمە نەبوونی دەرامەت نییە، بەڵکو هەبوونی دەسەڵاتێکی بێوەفایە کە بەرژەوەندییە تایبەتەکانی خۆی خستووەتە پێش شکۆی نیشتمان و ژیانی هاووڵاتییان.

مەترسییەکانی هێرشە درۆنیەکانى سەر کوردستان

لە هەنگاوێکی بوێرانەدا بۆ ئاشکراکردنی مەترسییەکانی سەر هەرێمی کوردستان، ڕێکخراوی داکۆک کەمپەین و چالاکییەکی بەرفراوانی لە حەوت شاری جیاواز ئەنجامدا. چالاکییەکە بە ڕوونی بۆ سەرکۆنەکردنی ئەو هێرشە توند و یەک لە دوای یەکانە بوو کە لەلایەن گروپە توندڕەوەکانی حەشدی شەعبی و هێزەکانی سەر بە بەرەی ئێرانییەوە ئەنجام دەدرێن. ئەم گروپانە بە شێوەیەکی سیستماتیک و لە ڕێگەی درۆنی خۆکوژ و موشەکەوە ئامانجە مەدەنییەکان و ژێرخانی هەرێمی کوردستان دەکەنە نیشانە، کە ئەمەش ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی تێکچوونی تەواوەتیی باری ئاسایش، دەروونی و ئابووری لە سایەی شەڕی ناوچەییدا. ڕێکخراوی داکۆک لە میانی ئەم چالاکییانەدا نیگەرانیی قووڵی خۆی دەربڕی لەو هەژموونە ڕەهایەی کە ئەم هێزە توندڕەوانە لەسەر عێراق هەیانە، بە جۆرێک کە حکومەتی ناوەندیی بەغدا بەتەواوی ئیفلیج بووە لە گرتنەبەری هەر هەنگاوێک بۆ پاراستنی سەروەریی خاکی خۆی و هاوڵاتیانی. لە هەمان کاتدا، چالاکوانانی داکۆک تیشکیان خستە سەر ڕۆڵی نەرێنی و خەمساردیی بەرپرسانی هەردوو ناوچەی سەوز و زەرد لە کوردستان. ئەو دەسەڵاتدارانە لە جیاتی یەکخستنی ڕیزەکان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم هەڕەشە دەرەکییانە و چاککردنی گوزەرانی خەڵک، لە ناو ململانێی بچووکی حزبی و بێباکیدا نوقم بوون. داکۆک داوا دەکات کە ئەم دۆخە نەخوازراوە بەخێرایی چارەسەر بکرێت، پێش ئەوەی درۆنەکان کوردستان بکەنە وێرانەیەک کە قەرەبوو نەکرێتەوە.

وێنەى بەشداربوان لەشارى کاردیف و گڵاسگۆ و لیدز و مانچستەر

هاوڵاتی لە سێبەری دەسەڵاتدا چی دەست دەکەوێت

ئاکام عومەر محمد

کاتێک زرێپۆشەکانی دەوڵەت تەنها بۆ پاراستنی کۆشکەکانی دەسەڵات دروست دەکرێن و سنگی هاوڵاتیش دەکرێتە قەڵغان بۆ ڕاگرتنی مووشەکی بێگانە، ئیتر وشەی “ئاسایش” تەنها گەورەترین نوکتەی سیاسییە! لە عێراق و هەرێمی کوردستان، دەسەڵاتداران بەردەوام شانازی بەوەوە دەکەن کە گوایە ئارامییان دابین کردووە، بەڵام ئەمە ئارامیی نییە، بەڵکو بێدەنگیی ناو گۆڕستانە. منداڵە لوسکەکان و فەنتەڵۆسەکانی دەسەڵات لەناو ڤێلا قایمەکانیاندا بە سەتان پاسەوان و سیستەمی بەرگریی پێشکەوتوو دەورەدراون، کەچی لە هەمان کاتدا درۆنەکان بەسەر سەری خەڵکی سڤیلدا دەسوڕێنەوە و دایکی کورد دەبێت بە دڵەڕاوکێوە منداڵەکەی بنێرێتە قوتابخانە. ئەم دەسەڵاتە تەنها یەک جۆر ئاسایشی هەیە: ئاسایشی مانەوەی خۆی لەسەر کورسییەکان و بەردەوامبوونی تاڵانکارییەکانی!
دەوڵەتێک کە خۆی لە هاوڵاتییەکەی دەترسێت، هەرگیز ناتوانێت بیپارێزێت! ئەو بودجە خەیاڵییەی کە دەبێت بۆ بنیاتنانی سیستەمێکی بەرگریی نیشتمانی خەرج بکرێت بۆ ڕێگریکردن لە پێشێلکارییەکانی دەرەوە، ڕاستەوخۆ دەچێتە گیرفانی میلیشیاکان و کۆمپانیا ئەمنییەکانی خاڵۆژن و پورەکانی دەسەڵات بۆ سەرکوتکردنی دەنگی ناوخۆ. کاتێک کاسبکارێک یان ڕۆژنامەنووسێک لەسەر پۆستێکی فەیسبووک دەستگیر دەکرێت بە پاساوی “تێکدانی ئاسایشی گشتی”، بەڵام هەمان ئەو دەزگا ئەمنییە ناوێرێت تەنانەت ناوی ئەو گرووپە چەکدارانەش بهێنێت کە خاکی وڵاتەکەیان کردووەتە وێرانە، ئیتر دەبێت تێبگەین کە ئاسایش لێرەدا تەنها ئامرازێکە بۆ کۆیلەکردنی خەڵک، نەک پاراستنیان. هاوڵاتی لێرەدا هیچی دەست ناکەوێت جگە لەوەی باجی پاراستنی بکوژەکانی خۆی دەدات!
بەستنەوەی چارەنووسی گەلێک بە دەسەڵاتێکی ترسنۆکەوە، ڕێک وەک خۆحەشاردان وایە لەژێر سێبەری دارێکی وشکبوودا لە کاتی زریانێکی وێرانکەردا: ئەو کەسانەی ئامادەن دەستبەرداری ئازادییە بنەڕەتییەکانیان ببن تەنها بۆ ئەوەی کەمێک ئاسایشی کاتی بکڕن، ئەوا شایەنی هیچ کامیان نین؛ نە ئازادی و نە ئاسایش.
ئەمڕۆ دەسەڵاتدارانی ئێمە دەیانەوێت بە هەڕەشەی “تێکچوونی ئاسایش” میللەت بێدەنگ بکەن و ئازادییەکانیان زەوت بکەن، کەچی خۆشیان ناتوانن یەک دڵۆپ ئاسایش دابین بکەن. ئەوان ئاسایشیان کردووەتە کاڵایەک و دەیانەوێت پێمان بفرۆشنەوە، لە کاتێکدا سەروەریی خاکیان بە بەتاڵی هەڕاج کردووەتە سەر مێزی وڵاتانی هەرێمی.
ئیدی کاتی ئەوەیە ئەم گرێبەستە ساختەیە هەڵوەشێنینەوە کە ناویان ناوە پاراستنی ئاسایش! ئەی ئەو گەلەی کە کەرامەتتان بووەتە قەڵغانێک بۆ پاراستنی کۆشکەکانی ئەم مافیایانە، هاوار بکەن بە ڕووی ئەو سیستەمەدا کە باج و ئارەقەی ئێوە دەخوات تەنها بۆ ئەوەی چەکەکانی بکاتە ڕووی خۆتان. ئەو مێزە بڕووخێنن کە لەسەری بڕیار لەسەر فرۆشتنی ئاسمانی نیشتمان و کڕینی چەک بۆ سەرکوتکردنی ئێوە دەدرێت. دەوڵەتێک کە نەتوانێت هاوڵاتییەکەی لە هێرشی دەرەکی بپارێزێت، بەڵام شێر بێت بۆ زیندانیکردنی گەنجێکی ناڕازی، تەنها وێرانەیەکە کە دەبێت بە خێرایی بەسەر سەری ئەم فەنتەڵۆسانەدا بڕووخێنرێت تا کەرامەتی ئینسان سەوز ببێتەوە!

کوردستان لەوە وێرانترە کە دەبینرێت

دابان ئیبراهیم عەبدوڵا

فرۆشتنی وێنەی بەهەشتێک لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان، لە کاتێکدا ئاسمانی وڵاتەکە لەژێر بارانی ئاگردایە، گەورەترین بازرگانیی درۆزنەکانی سەدەی بیست و یەکە! دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستان ساڵانێکە ملیۆنان دۆلاری پارەی دزراوی میللەت لە کۆمپانیاکانی پەیوەندییە گشتییەکان خەرج دەکەن بۆ ئەوەی بە جیهان بڵێن “ئێمە دوبەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و تاکە پەناگەی ئارامی عێراقین” ، بەڵام ئەم بڵقی سابوونە هەرکە بەر واقیع دەکەوێت، دەتەقێت. ڕاستییە تاڵەکە ئەوەیە کە ئەو “ئارامییەی” ئەوان باسی دەکەن، تەنها لەناو دیوارە بەرزەکانی کۆشک و ڤێلاکانی خۆیان و خاڵۆژن و پورەکانیاندا بوونی هەیە؛ لە دەرەوەی ئەو دیوارانە، ئاسمانی هەولێر و ناوچەکانی تر بووەتە تاقیگەی درۆن و مووشەکی میلیشیاکان و وڵاتانی دراوسێ، کە بەبێ هیچ بەرپەرچدانەوەیەک خەڵکی سڤیل و ژێرخانی ئابووری دەکەنە ئامانج. ئەم هەرێمە ئارام نییە، بەڵکو تەنها بێدەنگ کراوە!

پاراستنی سنوورەکان بە بەیاننامەی ترسنۆکانە، ڕێک وەک ئەوە وایە بە پەڕەی کاغەز قەڵغانێک بۆ گوللە دروست بکەیت! کاتێک هێرشەکان دەکرێنە سەر خاکەکەیان، ئەم سەرکردە فەنتەڵۆسانە لەبری نیشاندانی هێز و سەروەری، تەنها بەیاننامەی “ئیدانەکردنی توند” دەردەکەن و دەپاڕێنەوە. چۆن دەکرێت هەرێمێک ئارام بێت لە کاتێکدا لە ناوخۆدا هێندە داڕزاوە کە دەرگای پەرلەمانەکەی زیاتر لە ٥٠٠ ڕۆژە ژەنگی هێناوە و پەکخراوە ، حکومەتەکەی بەهۆی شەڕی مافیایانەی پارتی و یەکێتییەوە توانای یەکلاکردنەوەی کابینەی نییە ، و تەنانەت ناتوانێت پارووی نانی هێزەکانی پێشمەرگە و فەرمانبەرەکانی دابین بکات ؟ دەوڵەتێک کە لە ناوەوە سکی خەڵکەکەی برسی بکات و دامەزراوەکانی ئیفلیج بکات، خۆبەخۆ دەبێتە نێچیرێکی ئاسان بۆ هەر هێزێکی دەرەکی، و ئەو درۆیەی ناوی “ئاسایشە” تەنها بۆ خەڵەتاندنی وەبەرهێنەرانە، نەک پاراستنی هاوڵاتیان.

دروستکردنی وەهمی سەلامەتی بۆ کۆیلەکردنی هزرەکان، کۆنترین تەڵەی دیکتاتۆرەکانە بۆ شاردنەوەی بێتوانایی خۆیان. (وەک چۆن نووسەر و بیرمەندی گەورە، جۆرج ئۆروێڵ زۆر بەوردی لەسەر گێڕانەوەی دەسەڵات دەڵێت: “زمانی سیاسی بۆ ئەوە داڕێژراوە کە درۆکان وەک ڕاستییەکی حاشاهەڵنەگر نیشان بدات، و وێرانکارییش وەک سەقامگیری و ئارامی بفڕۆشێتەوە.”) ئەمڕۆ دەسەڵاتی هەرێم ڕێک هەمان زمانی سیاسی بەکاردەهێنێت؛ ئەوان درۆی “سەقامگیری” دەکەنە دەمامکێک بۆ شاردنەوەی ئەو واقیعەی کە ناتوانن نەوتەکەیان بپارێزن، ناتوانن ئاسمانەکەیان کۆنترۆڵ بکەن، و ناتوانن ڕێگری لە داڕمانی ئابووری بکەن. ئەوان دەیانەوێت هاوڵاتی وا هەست بکات کە گوایە لە دەرەوەی ئەم دەسەڵاتە دۆزەخ هەیە، لە کاتێکدا خودی مانەوەی ئەم منداڵە لوسکانە لەسەر کورسی، گەورەترین دۆزەخ و سەرچاوەی ناسەقامگیرییە!

میلیشیاکان سەروەریی وڵاتەکەمانیان هەڕاج کرد

سورێن حەمە کەریم

لە وڵاتەکەی ئێمەدا، دەسەڵاتداران خەریکی داپۆشینی گەورەترین خیانەت و ڕادەستکردنی خاکی ئێمەن! لێرە، بۆردومانکردنی بەردەوامی وڵاتەکەمان و بەزاندنی سنوورەکانمان بە ڕێکەوت ڕوو نادەن؛ بەڵکو “بەکرێدانی خاکی ئێمە بە میلیشیاکان و وڵاتانی بێگانە” خۆی لە خۆیدا گەورەترین ستراتیژی و بەرهەمی ئەم دەسەڵاتە کارتۆنییەیە. ئەوان فێربوون کە باشترین ڕێگە بۆ مانەوەیان لەسەر کورسی، “بێدەنگبوونە لە بەرامبەر ئەو چەکدارانەی کە وڵاتەکەمانیان کردووەتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ململانێی دەرەکی”. بۆیە دەبینین لێرە ئاسمانمان کراوەیە بۆ فڕۆکەی بێگانە، و زەوییەکەشمان داگیرکراوە لەلایەن حەشدی شەعبییەوە!

با سەیری ئەم “سەروەرییە درۆینەیە” بکەین. بۆچی ڕۆژانە فڕۆکە بێگانەکان ئاسمانی ئێمە دەبەزێنن و بارەگاکان و ناوچەکانمان خاپوور دەکەن، لە کاتێکدا حکومەت تەنها تەماشاکەرە؟ ئایا لەبەر ئەوەیە کە ئێمە سوپامان نییە؟ نەخێر، ئێمە ساڵانە ملیاران دۆلار لە قوتی خۆمان دەدەینە حەشدی شەعبی و هێزە ئەمنییەکان، بەڵام ئەم هێزانە تەنها ئامرازێکن بۆ “ڕاکێشانی جەنگی وێرانکەر بۆ ناو ماڵەکانمان”. کاتێک ئەم میلیشیایانە بە ئارەزووی خۆیان و بە فەرمانی دەرەکی مووشەک دەهاوێژن و دەوڵەت پەلکێشی ناو شەڕێکی هەرێمی دەکەن، باجەکەی ئێمە دەیدەین بە لەدەستدانی ئاسایش و گیانمان. حکومەتی بەغدا تەنها بووەتە “ژمێریارێک” کە مووچەی ئەم چەکدارانە لە بودجەی گشتی دەدات، بەڵام هیچ دەسەڵاتێکی بەسەریاندا نییە. ئەوان بە پارەی ئێمە دەوڵەمەند دەبن و چەک دەکڕن، و بە خوێنی ئێمەش یاری دەکەن!

هەمان سیاسەتی تەسلیمبوون لە ناوخۆشدا جێبەجێ دەکرێت. چۆن دەتوانین باس لە دەوڵەتێکی سەربەخۆ بکەین کاتێک هێزە چەکدارەکان خۆیان لەسەرووی یاسا و فەرماندەی گشتییەوەن؟ حەشدی شەعبی چیتر بەشێک نییە لە سیستەمی بەرگری؛ بەڵکو بووەتە “دەوڵەتێکی قووڵی تاریک” کە بڕیار لەسەر شەڕ و ئاشتی دەدات. ئەم دەسەڵاتدارانە لاوازیی خۆیان بەکاردهێنن نەک وەک شکست، بەڵکو وەک “پاساوێک بۆ خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی”. کاتێک تۆ بڕیاری سیاسی، ئەمنی و ئابووریی وڵاتەکەت ڕادەستی کۆمەڵێک میلیشیا دەکەیت کە فەرمان لە دەرەوە وەردەگرن، ئیتر نیشتمان دەبێتە قوربانییەک و ئێمەش دەبینە دیل لە ناو زیندانێکی گەورەدا کە ناویان ناوە “وڵات”!

پێموایە کە “ئەو نەتەوەیەی نەتوانێت کۆنترۆڵی هێزە چەکدارەکانی ناوخۆی بکات، ئیتر دەوڵەت نییە، بەڵکو تەنها پارچە زەوییەکە کە چاوەڕێی داگیرکردن دەکات.” ئەمڕۆ دەسەڵاتدارانی ئێمە بە زەبری “ڕادەستکردنی وڵات بە میلیشیاکان” دەیانەوێت ڕاستییەکانی داڕمانی سەروەریمان لێ بشارنەوە و ئێمە بکەنە قەڵغانێک بۆ پاراستنی ئەجێندای بێگانە.

دوو حکومەت، یەک قەیران: دابەشبوونی هەولێر و سلێمانی

ئاسۆ جەمال سدیق
لە ڕواڵەتدا، هەرێمی کوردستان خاوەنی یەک حکومەت، یەک پەرلەمان، و یەک قەوارەی فەرمییە. بەڵام لە واقیعدا، خەڵکی کوردستان باجی سیستەمێک دەدەن کە لەسەر بنەمای “دوو ئیدارەیی” و حوکمی دوو بنەماڵە دامەزراوە. قەیرانەکانی ئەمڕۆی هەرێم—لە بێ مووچەییەوە تا دەگاتە داخستنی پەرلەمان و پێکنەهێنانی کابینەی نوێ—سەرچاوەکەیان یەک شتە: ململانێی نێوان هەولێر و سلێمانی، یان دروستتر بڵێین، پارتی و یەکێتی.
دوو زۆنی جیاواز، یەک چارەنووسی تاڵ
پارتی و یەکێتی هەرێمی کوردستانیان دابەش کردووە بۆ دوو زۆنی ئەمنی، ئابووری و سیاسی (زەرد و سەوز). لە هەولێر و دهۆک، پارتی دەسەڵاتی ڕەهای هەیە، لە کاتێکدا لە سلێمانی و هەڵەبجە یەکێتی حوکمڕانە .ئەم دابەشبوونە جوگرافی-سیاسییە وایکردووە کە هەرێم هەرگیز خاوەنی دامەزراوەیەکی نیشتمانیی یەکگرتوو نەبێت. کاتێک ناکۆکی دەکەوێتە نێوانیان، باجەکەی خەڵک دەیدات؛ یەکێتی سکاڵای ئەوە دەکات کە حکومەتەکەی مەسرور بارزانی سزای دارایی سلێمانی دەدات و مووچەی فەرمانبەرانی ڕادەگرێت، لە بەرامبەریشدا پارتی، یەکێتی بە ناشەفافی و ڕادەستنەکردنی داهاتی ناوخۆ تۆمەتبار دەکات . لە هەردوو بارەکەدا، قوربانیی یەکەم هاوڵاتییە.


دوای تێپەڕبوونی چەندین مانگ بەسەر هەڵبژاردنەکانی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤، هێشتا کابینەی نوێ پێکنەهاتووە  هۆکارەکەشی ئەوە نییە کە لەسەر پرۆژەی خزمەتگوزاری یان بەرژەوەندیی نیشتمانی ناکۆکن؛ بەڵکو کێشەکە لەسەر دابەشکردنی پۆستە ئەمنییەکان، کۆنترۆڵکردنی دەروازە سنوورییەکان، و پشکی حیزبە لە داهاتی نەوت و ناوخۆ . ئەمەش سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە ئەوان وەک دوو کۆمپانیای ڕکابەر مامەڵە دەکەن، نەک دوو حیزبی سیاسی لە ناو یەک حکومەتدا.


ئەم دابەشبوونە وایکردووە دامەزراوەکانی وەک پەرلەمان و دادگا ببنە بارمتەی حیزب. هەر کاتێک ڕێککەوتنی ئابووری و ئەمنی لە نێوان سەرکردایەتیی پارتی و یەکێتیدا تێکدەچێت، دەرگای پەرلەمان دادەخرێت و کۆبوونەوەکانی حکومەت پەکدەخرێن  ئەمەش واتە بڕیاری سیاسی لە کوردستان لە پەرلەمانەوە دەرناچێت، بەڵکو لە مەکتەبی سیاسیی هەردوو حیزبەوە دەسەپێنرێت . ئەوان قەیرانەکە وەک چەکێک دژی یەکتر بەکاردەهێنن، بەبێ گوێدانە ئەوەی کە ئەم ململانێیە قەوارەی هەرێم لە بەردەم بەغدا و وڵاتانی دراوسێدا بەتەواوی لاواز دەکات

تا ئەو کاتەی سیستەمی حوکمڕانی لە هەرێمی کوردستان لەسەر بنەمای زۆن و دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوان ئەم دوو هێزەدا بێت، هیچ چارەسەرێکی بنەڕەتی بوونی نابێت. دوو حکومەتی شاراوە لە ناو یەک قەوارەدا، تەنها بەرهەمهێنەری یەک قەیرانی هەمیشەیین: وێرانکردنی ئابووری، کوشتنی دیموکراسی، و بێهیواکردنی هاوڵاتییان.

گەلێک لەنێوان دوو بەرداشی گەندەڵی و خیانەتدا!

لاوە محمد جەزا قادر

چارەنووسی نەتەوەی کورد ئەمڕۆ کەوتووەتە نێوان دوو بەرداشی وێرانکەرەوە: لە لایەک حکومەتێکی شۆڤێنی و گەندەڵی بەغدا کە بەردەوامە لە سزادانی نەتەوەیەک، وە لە لایەکی تریشەوە دەسەڵاتێکی ناوخۆیی لە هەولێر و سلێمانی، کە لە بری بەرگریکردن لە مافەکانی گەلەکەی، خەریکی قۆرخکاری و پاراستنی بەرژەوەندییە تایبەتەکانیەتی. کورد بووەتە یاریپێکەری مێزێک کە تێیدا هەردوو بەرەکە، بەغدا و هەرێم، لەسەر حیسابی برسیکردن و بێبەشکردنی هاوڵاتییانی ڕەشۆکی، مامەڵەی سیاسی و بازرگانی بە یەکترەوە دەکەن.

لە بەغدا، حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی عێراق بەردەوامن لە پێشێلکردنی مافە دەستوورییەکانی هەرێم. ئەوان بە بیانووی جیاوازەوە، لە بڕینی بەشەبودجە و ڕاگرتنی مووچەی فەرمانبەرانەوە بگرە تا دەگاتە دادگاییکردنی سیاسیانەی دۆسیەی نەوت، هەوڵیان داوە ئابووریی کوردستان ئیفلیج بکەن. بەغدا دەزانێت کە برسیکردن کاریگەرترین چەکە بۆ چۆکدادان بە هەرێم، بۆیە هەرکاتێک بیەوێت، وەک کارتێکی فشار قوتی منداڵی کورد دەبڕێت. بەڵام کارەساتە گەورەکە لە بەغدا نییە؛ بەڵکو لەو سەرکردە و سیاسەتمەدارە کوردانەدایە کە دەچنە بەغدا، نەک بۆ بەرگریکردن لەم مافە ڕەوایانە، بەڵکو بۆ ڕێککەوتنی ژێربەژێر لەسەر پشکی کۆمپانیاکانیان و وەرگرتنی پۆست و دەسەڵات.

لە ناوخۆی هەرێمیشدا، ئەوانەی کە بە ناوی “کوردایەتی” و نوێنەرایەتیکردنی نەتەوەوە حوکمڕانی دەکەن (پارتی و یەکێتی)، خۆیان بوونەتە گەورەترین مەکینەی گەندەڵی و پێشێلکاری. لە کاتێکدا دادگاکان پڕن لە کەیسی گەندەڵیی گەورە و تاڵانکردنی سامانی گشتی ، دەسەڵاتدارانی کورد ئامادەن مامۆستا و فەرمانبەرانی ناڕازی بە زەبری هێز و گازی فرمێسکرێژ سەرکوت بکەن تەنها لەبەر ئەوەی داوای مافی خۆیان کردووە. ئەوانەی کە دەبوو قەڵغانی پاراستنی مافی نەتەوە بن بەرامبەر شۆڤێنیزمی بەغدا، ئێستا بوونەتە بازرگانی نیشتمان؛ نەوتیان هەراج کرد، بازاڕیان قۆرخ کرد، و تەنانەت لەسەر مووچەی فەرمانبەریش دەستیان بە گەمەی سیاسی کرد.”کاتێک دەسەڵاتداران خیانەت لە گەلەکەیان دەکەن و تەنها بیر لە گیرفانی خۆیان دەکەنەوە، ئەوا گەل دەبێتە نێچیری ئاسانی دوژمنەکانی دەرەوە.” ئەمڕۆ خەڵکی کوردستان ڕێک بووەتە ئەم نێچیرە؛ لە لایەکەوە لەلایەن بەغداوە سزا دەدرێت، و لە لایەکی تریشەوە لەلایەن سیاسییەکانی خۆیەوە دەفرۆشرێت.