هەیبەت حەلبوسی، سەرۆکی پەرلەمانی عێراق ئاشکرای کرد، لە چەند کاتژمێری داهاتوودا کارنامەی حکومەتی کاندیدی ڕاسپێردراو (عەلی زیدی) دەگاتە دەستیان.
حەلبوسی ڕایگەیاند، پەرلەمان دوای وەرگرتنی بەرنامە حکومییەکە، ڕاستەوخۆ بەسەر ئەندامانی پەرلەماندا دابەشی دەکات، ئەمەش بە مەبەستی خوێندنەوەی ورد و ئاگاداربوون لە پلان و کارەکانی کابینە نوێیەکە پێش ئەوەی هەنگاوە یاساییەکانی دیکە دەستپێبکەن.
ڕۆژی چوارشەممە، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦، دارەوان حاجی حامید، نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا، لە باڵەخانەی وەزارەتی دەرەوەی ئیسپانیا لەگەڵ (ئێدواردۆ ڕامۆن مێرینۆ دێ مێنا)، بەڕێوەبەری گشتی ئۆفیسی مافەکانی مرۆڤی ئەو وەزارەتە کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا کە هەریەک لە ڤالەنتینا لۆمبێراس، بەرپرسی دێسکی عێراق لە وەزارەتی دەرەوەی ئیسپانیا و دکتۆر عەلی کازمی، نوێنەری باڵیۆزخانەی عێراق ئامادەی بوون، تیشک خرایە سەر بارودۆخی ئێستای هەرێمی کوردستان و دوایین پێشهاتە سیاسی و ئەمنییەکانی ناوچەکە.
تەوەرێکی سەرەکی کۆبوونەوەکە، تایبەت بوو بە پرسی هێرشە درۆنی و مووشەکییەکان بۆ سەر هەرێمی کوردستان. نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان جەختی لە گرنگی هەماهەنگی بەردەوام لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی ئیسپانیا کردەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەددییەکان.
هەر لە دیدارەکەدا، باس لە ڕێگەکانی پەرەپێدانی کاری هاوبەش و ئەنجامدانی پڕۆژەی پێکەوەیی لە نێوان هەرێمی کوردستان و ئیسپانیا کرا.
لای خۆیەوە، ئێدواردۆ ڕامۆن، بەڕێوەبەری گشتی ئۆفیسی مافەکانی مرۆڤی ئیسپانیا، خۆشحاڵی خۆی بە دیدارەکە دەربڕی و ئامادەیی وڵاتەکەشی نیشاندا بۆ کارکردن لەسەر پڕۆژەی هاوبەش، بە ئامانجی سوودوەرگرتن لە ئاڵوگۆڕی ئەزموونەکان لە بوارە جیاجیاکاندا.
د. پشتیوان سادق، وەزیری ئەوقاف و کاروباری ئایینیی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ئەو مامۆستا، موفتی و موڕشیدانە کۆبووەوە کە بڕیارە لە پڕۆسەی حەجی ئەمساڵدا یاوەریی حاجیانی هەرێمی کوردستان بکەن و ڕێنمایی نوێی پێدان.
رۆژیچوارشەممە، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦، د. پشتیوان سادق لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ مامۆستایانی ئایینی، گفتوگۆی لەبارەی چۆنییەتی بەڕێوەچوونی ئەرک و واجباتەکانی حەجی ئەمساڵ کرد. وەزیری ئەوقاف جەختی لە گرنگیی “کاری پێکەوەیی” کردەوە و داوای کرد مامۆستایان پابەندی “یەک فەتوایی” بن لەسەر بنەمای بەڵگە شەرعییەکان، بەو ئامانجەی باشترین خزمەتگوزاری پێشکەشی حاجیانی کوردستان بکرێت و دووربن لە سەرلێشێوان.
بەپێی پلانەکەی وەزارەتی ئەوقاف، مامۆستایانی ئایینی لە وڵاتی سعوودیە بە بەردەوامی لەگەڵ حاجیان دەبن. بۆ ئەم مەبەستەش خشتەیەکی تایبەتی “ئێشکگری” بۆ موفتییەکان دانراوە تاوەکو بە شێوەیەکی مەیدانی وەڵامی پرسیارە شەرعییەکان و وردەکارییەکانی پڕۆسەکە بۆ حاجیان ڕوون بکەنەوە.
هەر لەو کۆبوونەوەیەدا باس لەوە کرا کە موڕشیدە ئایینییەکان لە هەموو وێستگە و قۆناغە گرنگەکانی حەجدا یاوەریی حاجیان دەبن؛ لەوانەش: مانەوە لە کێوی عەرەفە، چوون بۆ موزدەلیفە، مانەوە لە مینا، جەمەرات و تاوەکو ئەنجامدانی تەوافی ماڵئاوایی، بۆ ئەوەی دڵنیابن لەوەی حاجیان ئەرکە ئایینییەکانیان بە دروستی جێبەجێ دەکەن.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، 7ـی ئایاری 2026، کاروان ستوونی، گوتەبێژی بەڕێوەبەرایەتیی حەج و عومرەی هەرێمی کوردستان، رایگەیاند؛ ئەمڕۆ یەکەم کاروانی حاجیانی هەرێم لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی هەولێرەوە بەرەو سعوودیە بەڕێکەوتن.
کاروان ستوونی راشیگەیاند؛ ئەم هەنگاوە دوای هەوڵە بەردەوامەکانی سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان و پشتیوان سادق، وەزیری ئەوقاف دێت، کە لە رێگەی گفتوگۆوە لەگەڵ دەستەی گشتی حەج و عومرەی عێراقی و کۆمپانیای فڕۆکەوانی عێراقی گەیشتنە رێککەوتن بۆ ئەوەی گەشتەکان راستەوخۆ لە فڕۆکەخانەکانی هەرێمەوە بن.
بڕیارە سبەی هەینی 8 ئایار یەکەم گەشتی حاجیان لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانییەوە بەرەو سعوودیە ئەنجام بدرێت.
بۆ ئەوەی پێشمەرگە هاوشانی هێزە عێراقییەکان بەشێکی سەرەکی بێت لە سوودمەندبوون لەو ئیمتیازات و پڕۆژە یاسا نوێیەکان کۆبونەوەی وەزارەتی پێشمەرگە و لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە پەرلەمانی عێراق کرا.
بەپێی راگەیاندنی وەزارەتی پێشمەرگە ،ئەمڕۆ ٦ی ئایاری ٢٠٢٦، فەریق روکن عیسا عوزێر، سەرۆکی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگە لە دیوانی وەزارەت، پێشوازی لە هەر یەک لە شێروان دووبەردانی و دکتۆرە چیمەن بارزانی ئەندامانی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە پەرلەمانی عێراق کرد.
ئاماژە بەوە دراوە، لە دیدارێکدا، تیشک خرایە سەر بەهێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان وەزارەتی پێشمەرگە و لیژنەی ئاسایش و بەرگریی پەرلەمانی عێراق. ئەوەش هاتووە: “هەردوولا جەختیان لەسەر گرنگیی هەماهەنگیی یاسایی کردەوە، بە شێوەیەک کە هێزی پێشمەرگە وەک بەشێکی سەرەکی لە سیستەمی بەرگریی عێراق، لە تەواوی بڕیار و یاسا پەیوەندیدارەکان بە هێزە ئەمنییەکانەوە ڕەنگدانەوەی هەبێت.”
جەخت کراوەتەوە تەوەرێکی تری گفتوگۆکان تایبەت بوو بەو پڕۆژە یاسایانەی کە خزمەتگوزاری پێشکەش بە هێزە چەکدارەکان دەکەن؛ لەم ڕووەوە جەختکرایەوە کە پێویستە هێزی پێشمەرگە هاوشانی هێزە عێراقییەکانی تر، بەشێکی سەرەکی بێت لە سوودمەندبووان لەو ئیمتیازات و پڕۆژە یاسا نوێیانە.
ئەمڕۆ پێنجشەممە 5/7، مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنییدا لەگەڵ یان يامبۆن جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دارایی بەلجیکا، پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و شانشينى بەلجیکا و دوایین گۆڕانکارییەکانی بارودۆخی گشتیی عێراق و ناوچەکەیان تاوتوێ کرد.
سەرۆکی حکومەت سوپاسی پشتیوانیی بەلجیکا و وڵاتانی ئەوروپای کرد ، بە تایبەتی لە هاوکاریکردنی هەرێمی کوردستان لە ڕووبەڕووبوونەوەی هەڕەشە و مەترسییەکانی تیرۆریستانی داعش.
جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دارایی بەلجیکا ، پشتیوانیی وڵاتەکەی بۆ ئاسایش و سەقامگیریی هەرێمی کوردستان دەربڕی.
هەردوولا هاوڕابوون لە سەر گرنگیی پاراستنی ئاشتی و سەقامگیریی ناوچەکە.
بەڕێوەبەرایەتیی هاتووچۆی هەولێر ئاگادارییەک ئاراستەی شۆفێران و خاوەن ئۆتۆمبێلەکان دەکات و ڕایدەگەیەنێت، چیتر لە ڕێگەی ماڵپەڕی فەرمیی هاتووچۆوە سزای سەرپێچییەکان نیشان نادرێن و سیستمەکە گۆڕاوە بۆ ئەپڵیکەیشنێکی تایبەت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، ڕاگەیاندنی هاتووچۆی هەولێر لە ڕاگەیەندراوێکدا داوای لە هاوڵاتیان کرد، بۆ زانینی بڕی سزای سەرپێچییەکانیان سەردانی ماڵپەڕی (hawler tp) نەکەن، چونکە ئەو خزمەتگوزارییە لە ماڵپەڕەکەیاندا نەماوە و پەک خراوە.
سەبارەت بە ڕێکاری نوێ بۆ وەرگرتنی زانیاری لەسەر سزاکان، هاتووچۆی هەولێر ئاماژەی بەوە کردووە: “لەمەودوا زانینی سزاکانی هاتووچۆ تەنیا لە ڕێگەی ئەپی (KRDpass) دەبێت.”
ئەم بڕیارەی هاتووچۆی هەولێر لە چوارچێوەی ڕێکخستنەوەی خزمەتگوزارییە ئەلیکترۆنییەکان دێت، تاوەکو شۆفێران بتوانن لە ڕێگەی ئەو ئەپڵیکەیشنە نوێیەوە بە شێوەیەکی خێراتر و وردتر دەستیان بە زانیارییەکانی تایبەت بە ئۆتۆمبێلەکانیان ڕابگات.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، 2026/5/7، بە سەرپەرشتی ئومێد خۆشناو، پارێزگاری هەولێر و بە ئامادەبوونی سەرۆکی شارەوانی و لایەنە پەیوەندیدارەکان، کۆبوونەوەیەکی تایبەت سەبارەت بە هەنگاوە پراکتیکییەکانی پڕۆژەی “دروستکردنی ڕێڕەو و ڕێکخستنی پایسکلسواری” بەڕێوەچوو.
ئومێد خۆشناو لە کۆبوونەوەکەدا ڕایگەیاند، پڕۆژەکە بە پاڵپشتیی ڕاستەوخۆی مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بڕیاری لێدراوە و ئامانج لێی “خزمەتکردنی تەندروستیی گشتی و کەمکردنەوەی دەرچوونی گازە ژەهراوییەکانی ئۆتۆمبێلە.”
پارێزگاری هەولێر جەختی لەوە کردەوە کە بە جێبەجێکردنی ئەم پڕۆژەیە، هەولێر دەبێتە “یەکەمین شار لەسەر ئاستی عێراق وەک شارێکی دۆستی ژینگە و تەندروست بۆ هاووڵاتییان.”
سەبارەت بە وردەکاریی ئەندازیاریی پڕۆژەکە، ئاشکرای کرد کە لیژنەیەکی تایبەت وردەکارییەکانیان ئامادە کردووە و لەمەودوا لە نەخشەی بنەڕەتیی ئەو زەوییانەی دابەش دەکرێن، شوێنی تایبەت بە پایسکل و پیادەڕۆ دیاری دەکرێت.
خۆشناو گوتیشی: “بۆ ئەم پڕۆژەیە سوود لە ئەزموونی سەرکەوتووی شاری پاریس وەک دەستەخوشکی هەولێر و وڵاتی هۆڵەندا وەک پێشەنگی جیهانی لە بواری پایسکلسواریدا وەردەگرین.”
لە کۆتایی کۆبوونەوەکەدا، پارێزگاری هەولێر ئاماژەی بەوە کرد کە پێکهاتە “بازنەییەکەی” شاری هەولێر زەمینەیەکی گونجاوە بۆ سەرکەوتنی پڕۆژەکە و بەستنەوەی گەڕەکەکان بە ناوەندی شارەوە. بڕیار وایە دوای وەرگرتنی کۆتا سەرنجەکان، پڕۆژەکە دەستبەجێ بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، کە ئەمەش وەک “وەرچەرخانێکی مۆدێرن” لە سیستەمی گواستنەوەی پایتەختدا دەبینرێت.
شاندێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە شاری نیویۆرک بەشداری لە زنجیرە کۆبوونەوەکانی تایبەت بە “پەیماننامەی کۆچی نێودەوڵەتی” دەکات کە لە بارەگای سەرەکی نەتەوە یەکگرتووەکان بەڕێوەدەچێت.
دکتۆر سامی جەلال، ڕاوێژکاری یاسایی لە وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە ئاژانسی هەوالی زاگرۆسی راگەیاند، “رۆژی ٦ـی ئایاری ٢٠٢٦، وەک شاندی وەزارەتی ناوخۆ بەشداریمان کردووە لە کۆبوونەوەکانی تایبەت بە پەیماننامەی کۆچی نێودەوڵەتی (Global Compact for Migration) لە بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک.”
ئەم کۆبوونەوانە لە چوارچێوەی هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ ڕێکخستنی پرسی کۆچ و پاراستنی مافی کۆچبەران و دیاریکردنی چوارچێوەیەک بۆ هاوکاری نێوان وڵاتان بەڕێوەدەچێت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە 2026/5/7 بەڕێز فەوزی هەریری، سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتیی هەرێمی کوردستان، پێشوازیی لە بەڕێز ئەرمان تۆپچو، کونسوڵی گشتیی تورکیا لە هەرێمی کوردستان، کرد.
لە دیدارێکدا، کە بەڕێز فەلاح مستەفا، یاریدەدەری سەرۆک بۆ کاروباری دەرەوە ئامادەی بوو، چەندین تەوەری تایبەت بە پەیوەندییەکان، پرۆسەی سیاسی لە عێراق و دۆخی گشتیی ناوچەکە، خرانە بەر باس.
لە تەوەری پەیوەندییەکاندا، جەخت لە گرنگی و بەردەوامییان کرایەوە و بیروڕا سەبارەت بە چۆنیەتیی پەرەپێدان و پێشخستنیان لە کایە جیاجیاکاندا، کە سوود بە بەرژەوەندییە هاوبەشەکان بگەیەنێت، ئاڵوگۆڕ کرا.
سەبارەت بە ناوخۆی هەرێمی کوردستان، باس لە دوا پەرەسەندنەکانی پرۆسەی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکوومەت و کارکردن بۆ سەرخستنی کرا. لەسەر پرۆسەی سیاسی لە عێراق و ئاڵنگارییەکانی، تیشک خرایە سەر هەنگاوەکان بە ئاراستەی تەواوکردنی ڕێوشوێنە دەستوورییەکان بۆ پێکهێنانی حکوومەتی فیدراڵیی عێراق، لەمبارەیەوە، بەڕێز سەرۆکی دیوان، هەوڵەکانی سەرۆکایەتیی بۆ یەکخستنی بۆچوونەکان و نزیککردنەوەی لایەنەکان لەپێناو گەڵاڵەکردنی تێگەیشتنێکی هاوبەشی نیشتمانی، ڕوون کردەوە.
ڕەوشی گشتیی هەرێمی، بەتایبەتی دۆخی ناسەقامگیری ناوچەکە بەهۆی شەڕ و ئاڵۆزییەکانی ئەم دوایییانە، بەشێکی تری گفتوگۆکانی دیدارەکە بوو، تیایدا وێڕای هەڵسەنگاندنی لێکەوتەی گرژییەکان بەسەر ناوچەکەوە، بایەخی بەردەوامیدان بە دانوستاندنەکان بۆ گەیشتن بە ئاشتییەکی جێگیر، دووپات کرایەوە.
