هەڵبژاردن کورسیی بەرهەم هێنا، نەک سەرکردایەتی!

یەشار ستار ئەحمەد

دەبینین کە پرۆسەی هەڵبژاردنەکان لەبری ئەوەی ببنە هۆی نوێبوونەوەی ژیانی سیاسی و دروستکردنی حکومەتێکی خزمەتگوزار، تەنیا بوونەتە ئامێرێکی گەورە بۆ بەرهەمهێنانی کۆمەڵێک کورسیی بێگیان و بەتاڵ لە بڕیاردان. کێشەی سەرەکیی ئەم وڵاتە چیتر ئەوە نییە کە چۆن دەنگەکان دەژمێردرێن یان کێ زۆرترین دەنگی هێناوە، بەڵکو قەیرانە گەورە و کوشندەکە نەبوونی سەرکردەیەکە کە بوێریی ئەوەی هەبێت بەرژەوەندییە نیشتمانی و دامەزراوەییەکان بخاتە پێش حیساباتە حزبی و گیرفانییەکانەوە. کاتێک هاوڵاتیی ماندوو و گیرفان خاڵی بە ئومێدێکی کەمەوە بەرەو سندوقەکانی دەنگدان ڕۆیشت، تەنیا بۆ ئەوە بوو نوێنەری ڕاستەقینە هەڵبژێرێت کە کێشەی مووچە، کارەبا، و ژێرخانی ئابووریی بۆ چارەسەر بکات؛ نەک ئەوەی دەنگ بدات بە لیژنەیەکی بێكۆتایی لە دانوستانکاری بێباک کە مانگەها لەناو ژوورە داخراوەکاندا کات دەکوژن تەنیا بۆ ئەوەی بزانن چۆن کێکەکە لە نێوان خۆیاندا دابەش بکەن.

ئەمە ئەوپەڕی سووکایەتییە بە عەقڵ و کەرامەتی شەقام، کاتێک دەبینن ئەوانەی کە بەڵێنی “چاکسازی” و “کوردستانێکی بەهێز”یان دەدا، هەر کە گەیشتنە سەر کورسییەکانیان، یەکسەر هەموو ئەو بەڵێنانەیان لەبیر چوو و وڵاتیان خستە ناو چەقبەستووییەکی ئیفلیجکەرەوە. پەرلەمان وەک دەزگایەکی چاودێری و یاسادانان بە تەواوی پەراوێز خراوە و دامەزراوەکان سڕ کراون، چونکە نوخبەی سیاسی پێیان وایە کە براوەی هەڵبژاردن بۆی هەیە وڵات وەک موڵکی تایبەتی خۆی دابەش بکات. لەبری ئەوەی سەرکردایەتییەکی ڕاستەقینە پیشان بدەن بۆ تێپەڕاندنی قەیرانەکان، بەردەوام یاری بە کات دەکەن و وەها بیر دەکەنەوە کە تا ڕێککەوتنەکان زیاتر درێژە بکێشن، دەتوانن کارتی فشاری زیاتر لە یەکتری بسەنن، بێئاگا لەوەی کە ئەوەی لەم نێوەندەدا باجەکەی دەدات تەنیا هاوڵاتیی داماوە.

خەڵکی ئەم وڵاتە نوێنەریان هەڵبژارد بۆ ئەوەی یاسا دەربکەن و حوکمڕانییەکی تەندروست بنیات بنێن، نەک بۆ ئەوەی ببنە ئەندامی هەمیشەیی لیژنەیەکی دانوستانی بێئەنجام کە هەرگیز کۆتایی نایەت. ئەم جۆرە لە سیاسەتکردن نیشانەی داڕمانێکی گەورەی ئەخلاقی و ئیدارییە، کە تێیدا هەڵبژاردنەکان لەبری بەرهەمهێنانی هیوا، تەنیا بێهیوایی و وەهمێکی گەورەتر بۆ کۆمەڵگا بەرهەم دەهێنن

بەڕاستی کێ عێراق بەڕێوە دەبات؟

مولود حسن محمود

لە عێراقی ئەمڕۆدا، کێشەکە زۆر لەوە تێپەڕیوە کە تەنیا بریتی بێت لە بوونی چەند میلیشیا و گرووپێکی چەکدار لە دەرەوەی یاسا. کێشە گەورە و ستراتیژییەکە ئەوەیە کە ئەم هێزانە چۆن بە شێوەیەکی قووڵ و ترسناک لەناو جومگە سیاسی، ئابووری، و دامەزراوەییەکانی دەوڵەتدا چەسپاون و خۆیان خزاندووەتە ناو پێکهاتەی وڵاتەوە. حەشدی شەعبی کە بەپێی یاسا و لەسەر کاغەز وەک دامەزراوەیەکی سەر بە دەوڵەت و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان پێناسە دەکرێت، لە واقیعدا خاوەنی هەژموونێکی تەواو سەربەخۆ و لێپرسینەوەلێنەکراوە. ئەوان چیتر تەنیا هێزێکی ئەمنی نین، بەڵکو بوونەتە خاوەنی کۆمپانیای ئابووری، بڕیاردەری سیاسی، و قۆرخکاری بازاڕەکانی باج و خاڵە سنوورییەکان. ئەمەش وای کردووە کە عێراق لەبری ئەوەی خاوەنی یەک حکومەتی یەکگرتوو بێت، ببێتە وڵاتێک کە تێیدا “دەوڵەتێک لەناو دەوڵەتدا” دروست بووە و بڕیارەکانی کۆشکەکانی بەغدا لەلایەن هێزەکانی سەر شەقامەوە ڤیتۆ دەکرێن.

لێرەدا پرسیارێکی زۆر ڕوون ڕووبەڕووی حکومەتی عێراق دەبێتەوە: ئەگەر حەشدی شەعبی وەک دەڵێن بەشێکە لە دەوڵەت و مووچەکانیان لە گیرفانی خەڵک دەدرێت، بۆچی بەغدا بەردەوام توانای نییە بڕیارەکانی خۆی بەسەر هەندێک لە باڵەکانیاندا بسەپێنێت؟ بۆچی کاتێک دادگاکان یان سەرۆک وەزیران بڕیارێک دەدەن کە لە بەرژەوەندیی میلیشیایەکدا نەبێت، ڕاستەوخۆ بە هێزی چەکدار و هەڕەشە ڕووبەڕووی دەوڵەت دەبنەوە و بڕیارەکان پێچەوانە دەکەنەوە؟ شرۆڤەکاران و ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان زۆر بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکەن کە حەشدی شەعبی لە ڕووی یاساییەوە دامەزراوەیەکی دەوڵەتە، بەڵام لەسەر ئەرزی واقیع پێگەیەکی ئۆتۆنۆمی (سەربەخۆ)ی هەیە کە خۆی بڕیار لەسەر جەنگ، ئاشتی، و ئابووری دەدات بێ ئەوەی باکێکی بە دەستوور هەبێت.

ئەمە لوتکەی گاڵتەجاڕیی سیاسییە؛ وەک ئەوەی لە بەغدا دەگوزەرێت، دیارە عێراق خاوەنی یەک حکومەتە لەسەر کاغەز کە بەیاننامە دەردەکات و کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی دەبەستێت، و حکومەتێکی تریش هەیە کە بە چەکەوە دێت و بڕیارەکانی ئەوی تر بەتاڵ دەکاتەوە!

کارەبا لە کوێ هەیە !

محمد قادر حسن

ئەگەر لە هەرێمی کوردستاندا بە دوای ڕووناکییەکی بەهێز، بێپچڕان و درەوشاوەدا بگەڕێیت، پێویست ناکات سەیری تۆڕی کارەبای نیشتمانی بکەیت یان چاوەڕێی بەڵێنەکانی پڕۆژەی «ڕووناکی» بایت، چونکە گەشاوەترین و پرشنگدارترین شوێنێک کە تا ئێستا نەکەوتووەتە بەر شەپۆلی کوژانەوە، تەنها بەشی پەیوەندییە گشتییەکان و دەزگا میدیاییەکانی حکومەتی مەسرور بارزانییە. لە ناو هۆڵە گەرمەکانی بەرهەمهێنانی ڕاگەیاندندا، ڤیدیۆ کۆلتورە بەرزەکان، فۆتۆشۆپە بێگەردەکان و گوتارە ڕێکخراوەکان ئایندەیەکی ئەوەندە گەش و ڕووناک نیشان دەدەن کە هاوڵاتیی ئاسایی لێی تووشی سەرسوڕمان دەبێت؛

بەڵام هەرکە لەو وێنە برێقەدارانە دوور دەکەویتەوە و دەچیتە ناو ژیانی واقعی خەڵکەوە، تاریکیی کوژانەوەی کارەبا، فشاری بێکاریی گەنجان، بەستنی حساباتی بانکی فەرمانبەران و بێزاربوونی توێژە جیاوازەکان بە ڕوونی خۆیان دەنوێنن. ئەم بەراوردکارییە تیژە نیشانەی قووڵبوونەوەی درزێکی حاشاهەڵنەگرە لە نێوان دروشمی سیاسی و بێزاریی گشتیدا، چونکە کاتێک سەرجەم تواناکانی حوکمڕانی لە جیاتی چارەسەرکردنی بنەڕەتیی قەیرانەکان، بەکاردەهێنرێن بۆ جوانکاریی دەرەوە و جوانکردنی وێنەی ئیدارەدان، بەرهەمەکەی تەنها دروستکردنی وەهمێکە کە هیچ لە واقیعی بەتاڵی باخەڵی خەڵک ناگۆڕێت. کاتێک بەشی پەیوەندییە گشتییەکانی دەسەڵات لە خودی بەرهەمهێنانی وزە و دابینکردنی خزمەتگوزارییەکان گەشاوەتر بێت، مانای وایە حکومەت لە بەڕێوەبەریی دەوڵەتەوە بووەتە ئاژانسێکی ڕیکلامسازی کە تەنها کاری بەبازاڕکردنی سەرکەوتنە وەهمییەکانە.

کۆتایی ئەم نەریتە بێزەرکەرە حەقیقەتێکی ڕوون دەردەخات: لە کوردستانی ژێر سایەی ئەم کابینەیەدا، تاقە شوێنێک کە کارەبای ٢٤ کاتژمێریی تێدا ناکوژێتەوە و هەردەم گەشاوەیە، بەشی پەیوەندییە گشتییەکانی حکومەتە—چونکە کارگەی بەرهەمهێنانی فۆتۆشۆپ و ڕیکلام تەنها پێویستی بە کامێرا هەیە، نەک چاککردنی تۆڕی کارەبای وڵات

ئەگەر ئەمە سەرکەوتنە، بۆچی هاوڵاتیان هێشتا کرێچین ؟

ڕابەر جەمال خالید

لەنێو هۆڵە گەورەکانی کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکان و دەقە بریقەدارەکانی ڕاپۆرتی کابینەکاندا، بەرپرسانی حکومەت بەردەوام ئاماژە بە پێشکەوتنی مەزن لە ژێرخانی وزە، زیادبوونی مێگاوتەکانی بەرهەمهێنان و سەرکەوتنی پڕۆژە ستراتیژییەکان دەکەن. ژمارە و ئامارە فەرمییەکان وەک بەڵگەی سەرکەوتنێکی بێوێنە پیشانی شەقام دەدرێن. بەڵام سیاسەتی گشتی و سەرکەوتنی حکومڕانی لە شوێنی دروستکردنیان جێبەجێ ناکرێن؛ ئەوان لە شوێنی ئەزموونکردنیان لەلایەن خەڵکەوە هەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت. بۆیە، ڕاستیی و دروستیی ئەم دەستکەوتانە ناچارین لە ڕێگەی ئامرازی زۆر سادە و کردارەکییەوە بپێوین: واقیعی ڕۆژانەی ماڵ و بازاڕەکان.

ئەگەر ئەم هەموو چاکسازی و دەستکەوتانەی ڕادەگەیەنرێن سەرکەوتنی ڕاستەقینەن، کەواتە پێویستە ئەم پرسیارە کردارەکییانە ئاڕاستەی بەرپرسان ببنەوە:

  • ئایا هاوڵاتیان هێشتا کوژانەوەی بەردەوامی کارەبای نیشتمانی ئەزموون دەکەن؟
  • ئایا بازرگانان، کارگۆکان و دوکاندارەکان هێشتا بۆ درێژەدان بە کارەکانیان پشتیان بە ئامێرەکانی وزەی بەدیل و خەرجیی زیادە بەستووە؟
  • ئایا خێزانەکان هێشتا دەبێت مانگانە بڕێکی زۆر لە پارەی ماندووبوونیان بۆ ئابوونەی مۆلیدە ئەهلییەکان تەرخان بپەڕێنن؟

وەڵامی ئەم پرسیارانە لە واقیعدا زۆر ڕوونە و هیچ گومانێک ناهێڵێتەوە. کاتێک بەکاربەر و خێزانەکان ناچاربن هەموو مانگێک دوو پشک لە فاکتۆری کارەبا بدەن —یەکێکیان بۆ حکومەت و ئەوی تریان بۆ مۆلیدەی گەڕەک— مانای وایە کە سیستمی وزە لە بنەڕەتدا بە کەموکورتییەکی گەورەوە کار دەکات. هیچ ئامارێکی فەرمی و هیچ ڕاگەیەندراوێکی سیاسی ناتوانێت ئەم بارگرانییە داراییە لەسەر شانی هاوڵاتیان سووک بکات یان پەردەپۆشی بکات.

سیاسەتی گشتی لەسەر کاغەز ڕەنگ ناکاتەوە کاتێک خەڵک دەست بە باخەڵیاندا دەکەن بۆ دانی ئابوونەی مانگانەی مۆلیدە. کۆتایی ئەم هاوکێشەیە وانەیەکی ئاسایی و قووڵی حوکمڕانییە: ڕای گشتی و هاوڵاتیان سەرکەوتنی سیاسەتی کارەبا بە ژمارەی کاتژمێرەکانی خزمەتگوزاری لە ناو ماڵەکانیاندا دەپێون، نەک بە درێژی و بریقەداری وتارەکانی بەرپرسان.

ئایا دیموکراسیەت یان بنەماڵەیی

هێماعبداڵلە احمد

وەک دەزانین هەرێمی کوردستان لە ساڵی ١٩٩١ و کاتی ڕاپەڕینەوە لەلایەن دوو حزیبەوە پارتی ((دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتیمانی کوردستان))بەڕێوە دەبرێت بەبیانوی خەباتی شاخ و ڕۆڵیان لە شۆڕشەکاندا دوای شەڕێکی زۆر لانو یەکدا کە بە شەڕی براکوژی ناسراببوو هەموو خێرو بێرێکی هەرێمیان بەسەر خۆیاندا دابەش کرد تا ئێرە ئێمە با بە ئاسایی وەری بگرین و بڵێین گریمان هەقی خۆیانە کە واش نیە.

با ئێمە قسە لەسەر ئەمڕۆ بکەین کاتێک (٣٣) ساڵ تێ پەڕیوە بەسەر حکومەکەیندا بۆچی بەناوی دیمکراسێتەوە حکومیان کردوە بە بنەماڵەیی و هەتا ئێستاش هەر لەسەر خەتی بنەماڵی دەڕوا و لەسەر پارەو قوتی خەڵکی کوڕەکانیان دەنێرنە هاندەران و کام زانکۆی باشە دەخوێنن دێشنەوە وە زۆر جار لە بەشێک دەخوێن هیچ پەیوەندیەکی بە سیاسەتو بەڕێوبردنی وڵات نیە دەیانهێنن دەیکەن بەسەروەری ئەو خەڵکە ئایا ئەمە دیموکراسیەتە یان پشتاو پشت ئایا لەهیچ وڵاتیکی ئەوروپیدا کەسانێک هاتوون شارەزای سیاسەت بەڕێوبردن نەبن لەبەر ئەوەی کوڕی سیاسیە بکرێت بە بەڕێوبەری دەوڵەت..؟

ئەمە جگە لە کەسە نزیکەکانیان هەموو سێکتەرەکانی تریان داگیر کردوە…!

دوو بارزانی، دوو سەرۆکایەتیی دەسەڵات

دابان ئیبراهیم عەبدوڵا

لە ناو بونیادی دەسەڵاتی هەرێمی کوردستاندا، دابەشبوونی دوو پۆستی باڵای جێبەجێکردن لە نێوان نێچیرڤان بارزانی وەک سەرۆکی هەرێم و مەسرور بارزانی وەک سەرۆکی حکومەت، دروستکەری دۆخێکی ناوازەی سیاسییە کە بەردەوام پرسیاری جەوهەری لەسەر شوێنی بڕیاری کۆتایی، ئاڕاستەی ستراتیژی و دابەشبوونی نفووز دەقۆزێتەوە. لە ڕووی یاسایی و دەستوورییەوە، سەرۆکی حکومەت جڵەوی کابینە، ئیدارەی کەرتی گشتی، دارایی و جێبەجێکردنی بڕیارە ڕۆژانەیییەکانی لەدەستدایە، لە کاتێکدا سەرۆکی هەرێم نوێنەرایەتیی دیپلۆماسی، پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و هەوڵەکانی دروستکردنی تەباگیریی نیشتمانی دەکات؛

بەڵام لە واقیعدا، سنووری دەسەڵاتەکانیان هەمیشە تێکەڵاو دەبێت و ئاماژە بەبوونی دوو ڕوانگەی جیاواز لە ناو بڕیاری سیاسیی پارتیدا دەدات. ململانێی نەپچڕاوی نێوان ئەم دوو سەرۆکایەتییە تەنها پەیوەندیدار نین بە جێبەجێکردنی ئەرکە فەرمییەکانەوە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی هاوسەنگیی هێزە لە ناو پێکهاتەی ناوخۆیی پارتی دیموکراتی کوردستان و چۆنێتی مامەڵەکردن لەگەڵ بەغدا، وڵاتانی هەرێمایەتی و حیزبە ڕکابەرەکانی تردا، کە زۆرجار وایکردووە ئاڕاستەی سیاسەتی دەرەوە و ناوخۆ دوو زۆنی گوتار و ڕەفتار پیشان بدەن. دەرئەنجامی ئەم هاوکێشە ناڕوونە بووەتە هۆی دروستبوونی دوودڵی لە ناو دامەزراوەکان، خاوبوونەوەی پرۆسەی بڕیاردانی نیشتمانی و سەرگەردانیی جەماوەر لە تێگەیشتن لە سیاسەتی گشتیی هەرێم؛ چونکە ڕوون نیست ئایا وڵات بەرەو توندکردنەوەی هەڵوێستەکان هەنگاو دەنێت یان نەرمیی دیپلۆماسی.

لە کۆتاییدا، ئەم جەنگە بێدەنگەی سەرۆکایەتییەکان، تەنها یەک حەقیقەتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە: هەرێمی کوردستان خاوەنی یەک حکومەت، یەک سەرۆکایەتی و یەک سەرۆک وەزیرانە—بەڵام زۆرجار جەماوەر لەوەدا دەمێنێتەوە کە ئایا ئەم ئۆتۆمبێلە خاوەنی دوو سوکان و دیاریکەری ئاڕاستەیە؟

جانتای سەفەر لەبری وەبەرهێنان: نەوەیەک لەناو قەوانە شکاوەکاندا پیر بوو!

ئاکار قادر

نەوەیەکی تەواوی گەنجانی کورد چاویان بەسەر دنیادا هەڵهێنا، تاڵە مووەکانی سەریان خەریکە سپی دەبن، بەڵام هێشتا لەسەر هەمان کورسیی گوێگرتن دانیشتوون و هەمان کاسێتی سواوی پێشینەکانیان بۆ لێدەدرێتەوە. ئەوان لەناو فەرهەنگێکدا گەورە بوون کە تەنها چوار وشەی تێدا بەرهەم دەهێنرێت: “چاکسازی”، “شەفافیەت”، “فرەجۆرکردنی ئابووری”، و “دەرفەتی نوێ”. ئەم وشانە بوونەتە قەوانێکی شکاو کە سی ساڵە لەسەر هەمان ئاواز دەسوڕێتەوە، بەڵام یەک ملیمەتر ژیانی گەنجێکی نەبردۆتە پێشەوە.

ئەگەر ئەمڕۆ بچیتە ناو هەر قاوەخانەیەک یان کەمپی زانکۆیەکەوە و گوێ لە گفتوگۆی گەنجەکان بگریت، تێدەگەیت کە گەورەترین خەمی ڕۆژانەیان قسەکردن نییە لەسەر “وەبەرهێنان” یان چۆنیەتی دامەزراندنی کارێکی سەربەخۆ. ئەمڕۆ بازاڕی بۆرسەی گەنجانی ئێمە، مامەڵەکردنە بە نرخی قاچاخچییەکان سەیرکە چ پارادۆکسێکە؛ لە کاتێکدا سیاسەتمەداران لەسەر مینبەرەکانەوە موژدەی “دەرفەتی زێڕین” دەبەخشنەوە، گەنجەکانیش لە ژوورە تاریکەکانیاندا خەریکی پێچاندنەوەی جانتای سەفەرن بۆ هەڵهاتن لەو بەهەشتە خەیاڵییە.

زۆرجار کاتێک بەرپرسان لە شاشەکانەوە دەردەکەون، زۆر بە ئاسانی و بێباکانە تۆمەتی “نەبوونی هەستی نیشتمانپەروەری” دەدەنە پاڵ ئەم شەپۆلی کۆچە و گەنجان بە بێوەفا ناودەبەن. بەڵام با پەردە لەسەر ڕاستییە تاڵەکە لابدەین: کوردستان ڕۆڵەکانی لەدەست نادات لەبەر ئەوەی گەنجەکانی خۆشەویستییان بۆ خاکی نیشتمان نەماوە، بەڵکو خەریکە لەدەستیان دەدات چونکە لەم وڵاتەدا “ئومێد” موصادەرە کراوە.

ئێمە نەوەیەکمان لەدەستدا چونکە ئومێدمان لە واقیعێکی ئابووریی سەقامگیر و بەرجەستەوە، بچووک کردەوە بۆ تەنها بەڵێنێکی سیاسیی هەرزان کە تەنها لەسەر فلایەری بانگەشەی هەڵبژاردنەکان چاپ دەکرێت! تۆ ناتوانیت گەدە و گیرفانی خاڵی بە وشەی “چاکسازی” پڕ بکەیتەوە، و ناتوانیت نیشتمانێکیش بە گەنجێک بفرۆشیتەوە کە جگە لە چاوەڕوانی، هیچ بەشەمیراتێکی تری لێی وەرنەگرتووە.

حکومەتەکەی مەسرور بارزانی مووچەی کردووە بە قیستى نەبڕاوە!

کاکە جوان ئەحمەد پیرۆت

لە فەرهەنگی کارگێڕیی کابینەکەی مەسرور بارزانی و هاوبەشە سیاسییەکانیدا، چەمکی «مووچە» بە تەواوەتی لە مانای سەرەکیی خۆی داماڵدراوە. ئەو شایستە داراییەی کە دەبێت بەرامبەر ماندووبوون و ڕەنجی مانگانەی مامۆستا، پزیشک و کارمەندانی کەرتی گشتی بدرێت، گۆڕدراوە بۆ یارییەکی دەروونیی بەردەوام. لە بری ئەوەی مووچە لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا وەک شایستەیەکی یاسایی بگاتە دەستی خەڵک، ئێستا بڕدراوە بۆ پارچەی وردکراو و «ئاقسات»؛ مانگێک بە دواکەوتنەوە دێت، مانگێکی تر بە ڕێژەیەک بڕینەوە دەپڕشێنرێت، و لە مانگی دواییشدا بە کورتهێنان و باجی نادیارەوە دەمژرێتەوە.

ئەم پارچەپارچەکردنەی مووچە، تەنها فەشەلی دارایی نییە، بەڵکو سزادان و شێواندنی بڕبڕەی پشتی ئابووریی خێزانەکانە. فەرمانبەران ناچار کراون هەموو مانگێک ببنە ماتماتیکزان تا بتوانن لە هاوکێشە ئاڵۆزەکانی حکومەت تێبگەن: ئەوەی ئایا ئەم مانگە مووچەی کام مانگی ساڵی ڕابردووە؟ چەند ڕێژەی لێ بڕدراوە؟ و چەند لە قەرزەکانی کارەبا و باجی لێ دەرکراوە؟ ئەم شێوازە لە ئیدارەدان، جۆرێک لە نادیاریی درێژخایەنی بەسەر ژیانی ڕۆژانەی هاوڵاتییاندا سەپاندووە،

تا کەس نەتوانێت بۆ هەفتەیەک یان مانگێکی ئایندەی خۆی و منداڵەکانی بەرنامەڕێژی بکات. کۆتایی ئەم تاڵییە بێپسانەوەیە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵ و ڕووتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە چیتر بە هیچ پاساوێکی ئابووری داپۆش ناکرێت: مووچە دەبێت پاداشتی ڕاستەقینە و مافی ڕەوای ماندووبوونی کارکردن بێت، نەک مەتەڵێکی ئاڵۆز کە دەبێت هاوڵاتییان هەموو مانگێک پارچەکانی کۆبکەنەوە و بەدوای شیكردنەوەیدا بگەڕێن

وڵاتی نەوت و قەیرانی مووچە مەتەڵێکی ئابووری!

ڕێبارز محمد مەحموود

هەرێمی کوردستان، کە لەسەر زەریایەک لە نەوت و گازی سروشتی دانیشتووە و ڕۆژانە سامانێکی بێشومار لە ڕێگەی بۆڕییەکان و بارهەڵگرەکانەوە ڕەوانەی دەرەوە دەکات، هێشتا نەیتوانیوە سادەترین مافی هاوڵاتییەکانی مسۆگەر بکات کە دابینکردنی مووچەی مانگانەیە! ئەم دژیەکییە سەیرە مەتەڵێکی ئابووری نییە تا شارەزایانی جیهانی بانگهێشت بکەین بۆ شیکارکردنی، بەڵکو دانپێدانانێکی ئاشکرایە بە شکستێکی سیاسیی گەورەدا کە تێیدا دەسەڵاتداران ناتوانن (یان نایانەوێت) سامانە نیشتمانییەکان بۆ خزمەتی گشتی بەکاربهێنن. بۆ چەندین ساڵە، حکومەت کارگەیەکی دروستکردنی پاساوی داناوە و بەردەوام نەبوونی مووچە دەخاتە ئەستۆی هۆکارە دەرەکییەکانی وەکو “بڕینی بەشە بودجە لەلایەن بەغداوە”، “دابەزینی نرخی نەوت”، یان “پیلانگێڕییە نێودەوڵەتییەکان”. بەڵام خەڵک زۆر لەوە هۆشیارترە کە تا هەتایە بڕوا بەم قەوانە سواوە بکات؛ کاتێک هاوڵاتییەک دەبینێت کە نەوتی وڵاتەکەی دەفرۆشرێت بەڵام پارەکەی ناگەڕێتەوە خەزێنەی گشتی، زۆر باش تێدەگات کە کێشەکە لە دەرەوە نییە، بەڵکو لە ناوەوەیە و لەو دەستە ڕەشانەدایە کە داهاتەکە لە نیوەی ڕێگادا ئاراستەکەی بەرەو حیسابە بانکییە تایبەتەکانیان دەگۆڕن.

چیتر هاوڵاتییان بەو لێدوانە سۆزدارانەی مەکتبە سیاسییەکان خەڵەتێنرێن کە تەنیا بۆ کاتکوشتن دەدرێن، بەڵکو ئێستا شەقام وەڵامی دەوێت بۆ پرسیارە جەوهەرییەکانی وەکو: چۆن مامەڵە بەو سامانە زەبەلاحەوە دەکرێت؟ پلانە ستراتیژییەکانی حکومەت بۆ کاتی قەیرانەکان چی بوون جگە لە برسیترکردنی خەڵک؟ و لە هەمووشی گرنگتر، کێ لێپرسینەوە لەم تاڵانکارییە سیستماتیکە دەکات؟ کاتێک دەسەڵاتدارێک باس لە “ئابوورییەکی سەربەخۆ” دەکات بەڵام ناتوانێت یەک مانگ بەبێ پارەی بەغدا وڵات بەڕێوە ببات، ئەمە مانای ئەوەیە کە ئەو ئابوورییە تەنیا بۆ سەربەخۆکردنی گیرفانی چەند کۆمپانیایەکی حیزبی دروست بووە،

نەک بۆ سەربەخۆیی ژیانی فەرمانبەران. تا ئەو کاتەی سیستەمی حوکمڕانی وەک موڵکی تایبەتیی حیزبەکان بەڕێوەببرێت و شەفافییەت تەنیا دروشمێکی سەر تەلەفزیۆنەکان بێت، قەیرانی مووچە هەرگیز کۆتایی نایەت، چونکە ئەم قەیرانە قەدەر نییە، بەڵکو ئامرازێکی سیاسییە بۆ هێشتنەوەی خەڵک لە ژێر ڕکێفی دەسەڵاتێکی شکستخواردوودا.

پەرلەمان ون بووە، حکومەت دواکەوتووە

ئارام جەمال خدر

لە نێوەندی ئەو نمایشە سیاسییە ڕۆژانەیەی کە میدیاکانی دەسەڵات بەسەر هۆشیاریی گشتیدا سەپاندوویانە، کێشەی سەرەکی و بنەڕەتی کوردستان ئەو دەمەقاڵێ سەرپێییانە نین کە سەردێڕی هەواڵەکان دەگرن، بەڵکو غیابی تەواوەتی و بێدەنگکردنی دامەزراوە حوکمڕانییە کاراکانە؛ لە کاتێکدا پەرلەمانی کوردستان وەک باڵاترین مەرجەعی یاسادانان و لێپرسینەوە پەکی خستنی بەسەردا سەپێنراوە، دروستکردنی کابینەیەکی نوێ بە بەردەوامی پەکیدەکەوێت و دەواخەرێت، و ئیدارەدانی فەرمی هێشتا بە کۆنەسیستم و دروشمی بێناوەڕۆک بەڕێوەدەچێت، لە هاوڵاتیی ئاسایی داوا دەکرێت خەریکی گفتوگۆکردنی هەموو دیاردەیەکی کۆمەڵایەتی، لایەنی و لاوەکی بن، بە مەرجێک دەست بۆ جەوهەری داڕمانەکە نەبەن.

ئامێری ڕاگەیاندنی کابینەکەی مەسرور بارزانی، بە تەرخانکردنی سەدان کۆڕ، سیمینار و درامای ڕاگەیاندنی لەسەر بابەتە ڕووکەشەکان، دەیەوێت سەرنجی جەماوەر لەسەر ئەم ڕاستییە ئازاربەخشە لابدات کە وڵاتێک بێ پەرلەمانی چاودێر و بێ حکومەتێکی خاوەن متمانەی جەماوەری، تەنها بە ڕێنمایی و بەیاننامەی حزبی ئیدارە دەدرێت. ئەم بێدەنگکردنە بەپلانی دامەزراوەکان زیانێکی جەوهەری لە بنەماکانی دەوڵەتداریی مەدەنی دەدات، چونکە کاتێک پەرلەمان ون دەبێت و حکومەت لە بەڵێنی نەهاتوودا گیر دەخوات، شەرعییەتی سیاسی دەبێتە قوربانیی بەرژەوەندیی تەسک و بڕیارەکانیش بێ لێپرسینەوە دەردەچن؛

هاوڵاتیان بەردەوام هان دەدرێن بۆ دەمەقاڵێ لەسەر نیشانەکانی قەیرانەکە—وەک گرانیی ئابوونەی مۆلیدە یان دواکەوتنی مووچەی ئەم مانگە—بەڵام ڕێگەیان پێندەرێت پرسیار لەوە بکەن بۆچی لە بنەڕەتدا هیچ دامەزراوەیەکی یاسایی نەمێنێتەوە تاوەکو لێپرسینەوە لەم شکستە هەمیشەیییانە بکات. کۆتایی ئەم وەهمە سیاسییە حەقیقەتێکی زەق و ڕوون دەردەخات: کێشەی سەرەکیی کوردستان نمایشە میدیاییە بێزارکەرەکانی ڕۆژانە نین، بەڵکو چۆڵبوونی ڕاستەقینەی ناوەندەکانی بڕیاردان و نەبوونی دامەزراوە کاراکانە—مەملەکەتێک کە تێیدا پەرلەمان ون بێت و حکومەت وەک دیاریکراوێک دواکەوتبێت، داواکردن لە خەڵک بۆ قسەکردن لەسەر هەموو شتێک جگە لە قەیرانەکە، تەنها هەوڵێکە بۆ شاردنەوەی داڕمانی یەکجارەکیی تەواوی سیستمی حوکمڕانی.

👤
Live: 44 Today: 87 📊 Click Here