کاتێک هەژاری دەبێتە بازاڕێک بۆ فرۆشتنی سەرقاڵیی بێبەها

مە ريوان قادر حسن

لە جیهانی سیاسەت و حوکمڕانیی هاوچەرخدا، سەرنج و هۆشیاریی گشتی لە ئامرازێکی سادەی کۆمەڵایەتییەوە گۆڕدراوە بۆ ئۆپۆزسیۆنێکی بەهێز یان دراوێکی سیاسیی گرانبەها کە دەسەڵاتداران بۆ درێژکردنەوەی تەمەنی خۆیان بەکاریدەهێنن. لە واقیعی ڕۆژانەی عێراق و هەرێمی کوردستاندا، سەرنجی هاووڵاتییان ڕۆژانە بە ئەنقەست و لە ڕێگەی داڕشتنی سیناریۆی جۆراوجۆرەوە ئاڕاستەی کەناڵە لاوەکییەکان دەکرێت تا دووربخرێنەوە لە قووڵبووبوونەوە لە قەیرانە بنەڕەتییەکان. هەموو ڕۆژێک بابەتێکی نوێ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و ڕاگەیاندنەکاندا بەرهەم دەهێنرێت تا بێتە مانشێتی سەرەکی: شەڕەقسەی بێبەهای نێوان فاشنیستاکان، ڕەفتاری سەیر و سەمەرەی ئەستێرە دروستکراوەکان، پێشبڕکێ و نمایشی ئۆتۆمبێلە گرانبەهاکان، یان کێشەیەکی ناوخۆییی بچووک کە بە ئەنقەست گەورە دەکرێتەوە. کاتێک جەماوەر بەم جۆرە نمایشە ڕووکەشانە سەرقاڵ دەکرێت و هەفتەیەک تەواوی وزە و ناڕەزایەتیی خۆی لەسەر ڤیدیۆیەکی ترێند بەهەدەردەدات، کێشە پێکهاتەیییە قوڵەکان وەک خۆیان بە بێدەنگی دەمێننەوە. داڕمانی کەرتی تەندروستی، نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، بێکاریی گەنجان،

داڕزانی ژێرخانی ئابووری، و تاڵانکردنی سیستماتیکی سەروەتی گشتی، لە پشت پەردەی ئەم جۆرە سەرقاڵکردنە جەماوەرییانەدا دەشاردرێنەوە و هیچ لێپرسینەوەیەکیان لەسەر ناکرێت. لەم هاوکێشە دارێژراوەدا، تاڵترین تەنز لەوەدا بەرجەستە دەبێت کە بگوترێت: “دەسەڵاتداران پێویست ناکات هیچ چارەسەرێک بۆ هەژاری و داڕمانی ژێرخان بدۆزنەوە، کاتێک دەتوانن بە ڤیدیۆیەکی ترێند لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان تەواوی شەقام بۆ چەندین ڕۆژ سڕ بوبکەن!” کاتێک هۆشیاریی گشتی تووشی داڕشتبوونەوەی ساختە دەبێت و سۆشیاڵ میدیا دەبێتە ئامرازێک بۆ دروستکردنی کەشوهەوای بێئاگایی، دەسەڵات بەرژەوەندییەکانی خۆی بەبێ هیچ فشارێک لەلایەن جەماوەرەوە دەپارێزێت. چاکسازیی ڕاستەقینە کاتێک دەست پێ دەکات کە هاووڵاتییان هۆشیارانە سەرنجی خۆیان لەسەر کێشە بنەڕەتییەکان کۆبکەنەوە و ڕێگە نەدەن نمایشە ڕووکەشەکان ببنه پەردەیەک بۆ داپۆشینی ناکارامەیی و گەندەڵییەکانی دەسەڵاتداری.

کوردستان پێویستی بە گۆڕانێکی ڕاستەقینە هەیە

پەیوەند حەمە ئەمین

کوردستانی ئەمڕۆ پێویستی بە دروشم و قسەی زۆر نییە؛ پێویستی بە کردار، دادپەروەری، یاسا و گۆڕانێکی ڕاستەقینە هەیە.

ئێمە سیستەمێکی سیاسیمان دەوێت کە تێیدا یاسا بۆ هەمووان یەکسان بێت، دامەزراوەکان بەهێز و سەربەخۆ بن، و دەنگ و ویستی گەل بنەمای بڕیارەکان بێت.

کوردستان نابێت بەردەوام لە هەمان بازنەی سیاسی و هەمان شێوازی بەڕێوەبردندا بمێنێتەوە. پێویستە هەنگاو بۆ گۆڕانێکی بنەڕەتی بنرێت؛ گۆڕانێک کە بەرپرسیارێتی، شەفافیەت، دادپەروەری و مافی هاووڵاتی بکاتە بنەمای کار.

کوردستان هی هیچ حزب، گرووپ یان کەسێکی تایبەت نییە؛ کوردستان هی هەموو گەلە.

هیچ دەسەڵاتێک نابێت خۆی لە سەرووی یاسا بزانێت، و هیچ هاووڵاتییەک نابێت بەهۆی دەربڕینی ڕای خۆی بێدەنگ بکرێت.

ئێمە کوردستانێکمان دەوێت کە تێیدا یاسا لەسەر دەسەڵات بێت، دادپەروەری بۆ هەمووان بێت، و بەرژەوەندیی گشتی لەسەر بەرژەوەندیی تایبەت بێت.

کوردستان بە دەسەڵاتی بێ سنوور و بەردەوامبوونی دۆخی کۆن پێش ناکەوێت؛ بە دامەزراوەی بەهێز، یاسای دادپەروەر و بەشداریی ڕاستەوخۆی گەل پێش دەکەوێت.

ئێستا کاتی گۆڕانە؛ کاتی ئەوەیە کوردستان بۆ گەل بێت، نەک بۆ بنەماڵا

ڕێپێوانێکی بەرفراوانی ڕەوەندی کوردی لە لەندەن: داوای ڕاگرتنی حوکمی بنەماڵەیی و چەسپاندنی سەروەریی یاسا دەکرێت

لەندەن — لە چوارچێوەی هەڵوێستە مەدەنی و ناڕەزایەتییە بەردەوامەکانی ڕەوەندی کوردی لە ئەوروپا، شاری لەندەنی پایتەختی بەریتانیا شایەتی بەڕێوەچوونی ڕێپێوانێکی جەماوەری بەرفراوان بوو کە لەلایەن ڕێکخراوی داکۆکەوە ڕێکخرابوو. چالاکییەکە بە بەشدارییەکی بەرچاوی چالاکوانانی مەدەنی، ئازادیخوازان و نوێنەرانی ڕێکخراوە جیاوازەکان بەڕێوەچوو، وەک ئامرازێک بۆ ڕەنگدانەوەی ناڕەزایەتییەکانی جەماوەر بەرامبەر دۆخی حکومڕانی لە هەرێمی کوردستان.

شەپۆلی خۆپێشاندەران لە بەردەم نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە شاری لەندەن کۆبوونەوە و بە دروشمی سەرەکیی «بەرەو کۆتایی پێهێنان بە ستەمکاری ‌حوکمڕانی بنەماڵەیی لە کوردستان!» دەستیان بە ڕێپێوان کرد تا بەرەو باڵوێزخانەی عێراق بەڕێکەوتن. چالاکییەکە جەختی لەسەر ئاڕاستەکردنی پەیامێکی گشتگیر کردەوە بۆ دەسەڵاتداران و ناوەندە دیپلۆماسییەکان.

لە میانی وتارەکانی بەشداربووان و بەیاننامەی کۆتایی چالاکییەکەدا، تیشک خرایە سەر چوار ئامانج و داواکاری بنەڕەتی:

  • کۆتاییهێنان بە حوکمی بنەماڵەیی و گەڕاندنەوەی ئیرادەی گەل: ئامادەبووان بە توندی ئیدانەی پەکخستنی کارەکانی پەرلەمان، درەنگکەوتنی بەئەنقەست لە پێکنەهێنانی حکومەت و زەوتکردنی ئیرادەی سیاسیی هاووڵاتییانیان کرد کە بۆتە هۆی پاشەکشەی پرۆسەی دیموکراتی.
  • ڕەتکردنەوەی ژێردەستەیی دەسەڵاتی دادوەری: ناڕەزایەتیی قوڵ دەربڕدرا بەرامبەر نەبوونی سەربەخۆیی لە دادگاکاندا و ملکەچبوونی سیستەمی دادوەری بۆ بڕیار و بەرژەوەندییە حیزبی و بنەماڵەیییەکان.
  • پاراستنی سەروەریی بڕیاری نیشتمانی: ڕەخنەی توند گیرا لە سەربەخۆنەبوونی بڕیارە سیاسییەکان و هەبوونی دەستتێوەردان و هەژموونی وڵاتانی ناوچەکە بەسەر لایەنە حوکمڕانەکاندا، کە سەقامگیری و سەروەریی هەرێمی خستۆتە مەترسییەوە.
  • کۆتاییهێنان بە چەکدارکردنی ململانێ ناوخۆییەکان: بەشداربووان داوای ڕاگرتنی دەستبەجێی بەکارهێنانی چەک و هێزە چەکدارەکانیان کرد بۆ سەرکوتکردنی دەنگە ناڕازییەکان و ڕەتکردنەوەی بەکارهێنانی هێز لە ململانێ سیاسییە ناوخۆییەکاندا.

لە کۆتایی چالاکییەکەدا، ڕێکخراوی داکۆک جەختی کردەوە کە پەیام و داواکارییەکانی ئەم ڕێپێوانە بە فەرمی دەگەیەننە ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ و ناوەندەکانی بڕیار لە بەریتانیا و ئەوروپا، بە مەبەستی دروستکردنی فشار لەپێناو چەسپاندنی دادپەروەری، ئازادی و سەروەریی یاسا لە هەرێمی کوردستان.

تەنها سوێن خواردن

ئەرسەلان عەلى ڕەشەید

لە گۆڕەپانی سیاسیی هەرێمی کوردستاندا، هیچ شتێک ئەوەندەی ئەو دەنگە بەرز و بڕوا بەخۆبووەی سەرکردەکان لە شاشەی تەلارە بریقەدارەکانەوە پەخشی دەکەن، باوەڕپێنەکراو و لە هەمان کاتدا کارەساتبار نییە. لە دوای کۆتاییهاتنی پرۆسەی هەڵبژاردن، سەرکردەکانی پارتی و یەکێتی لە بەردەم کامێراکاندا ڕاوەستان، سوێندی سەربەرزییان خوارد، بە دڵنیاییەکی ڕەهاوە ئاماژەیان بە ڕێککەوتنی نێوانیان، دەستپێکی «سەردەمێکی نوێ»، «چاکسازیی بێئامانج» و کاراکردنەوەی خێرای پەرلەمان و کابینەی نوێ کرد؛ گوتارێک کە وای لە بەشێک لە جەماوەری ماندوو کرد جارێکی تر تووشی هەڵەی مێژوویی ببن و باوڕ بە لێدوانە پڕ لە شانازییەکانیان بپڕسێن. بەڵام کاتێک تەمومژەکە ڕەوییەوە و پەردە لەسەر شاشە ڕاگەیاندنییەکان لادرا، واقیعی تاڵی سەر زەمین بە تەواوەتی پێچەوانەی ئەو سوێندانە دەرچوو: پەرلەمانەکە هێشتا وەک زیندانێکی چۆڵکراو و ئیفلیجکراو ماوەتەوە، دانوستانەکانی پێکهێنانی حکومەت لەناو بازنەیەکی بەتاڵی تۆمەتبەخشینەوە و شەڕی پۆستە داهاتدارەکاندا خول دەخۆنەوە، و ئیدارەدانی وڵاتەکەش بە هەمان عەقڵییەتی قۆرخکاری و حوکمڕانیی بنەماڵەیی بەردەوامە.

ئەم جیاوازییە قووڵەی نێوان «دڵنیایی فیزاوی لە کاتی بەڵێنداندا» و «پەککەوتنی تەواوەتی لە کاتی کرداردا»، نیشانەی سیستمێکە کە بەڵێنەکان تەنها وەک ئامرازی کۆنترۆڵکردنی دەروونیی شەقام و ڕامکردنی توڕەییی جەماوەر بەکاردێنێت. کاتێک سەرکردەیەک بە بێشەرمییەوە سوێندی یاسایی و ئەخلاقی دەخوات بۆ پاراستنی بەرژەوەندیی گشتی، کەچی دواتر پرۆسەی سیاسیی تەواوی وڵاتێک دەکاتە بارمتەی حەزە حزبی و بنەماڵەیییەکانی، باوەڕی خەڵک بە سەرتاپای چەمکی ڕاستگۆیی و شەرعییەتی دەسەڵات بە تەواوەتی هەڵدەتەکێت. لە کاتێکدا هاوڵاتییانی بێدەرەتان لە ژێر بارگرانیی هەڵئاوسانی ئابووری، نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و ناڕوونیی ئایندەی خۆیان و منداڵەکانیاندا دەپووکێنەوە، سەرکردەکان لە پشت درگاکانەوە خەریکی سەوداکردنی کۆمپانیاکان و دابەشکردنی زۆنەکانن؛ ئەمە تەنها فەشەلی حوکمڕانی نییە، بەڵکو سووکایەتییەکی بێوێنەیە بە هۆشیاریی نەتەوەیەک.

کۆتایی ئەم یارییە سیاسییە بێزارکەرە، حەقیقەتێکی زۆر بەئازار و تاڵمان بەڕوودا دەکێشێتەوە کە چیتر هیچ پەردەیەک ناتوانێت بیپۆشێت: لە کوردستاندا، بەڵێنە برەقەکان هەمیشە دەستبەجێ و لە کاتی خۆیاندا دەگەن، کەچی ئەنجامە واقعیستییەکان سەرەنجام و دوای ساڵانێک دەگەن—یان هەرگیزمەگەڕێ بەدوایاندا، چونکە بەبێ ئەوەی بوونیان هەبێت، وەک هەڵم بە ئاسماندا دەچن.

چەتەیی بەجلی فەرمییەوە

سەرمەند ئیسماعیل سالح

لە سایەی حوکمی چەندین دەیەی بنەماڵەی بارزانی و تاڵەبانیدا، سەیر نییە تەنانەت ئەگەر سپایدرمانیش لە ناچاریدا ببووە قاچاخچیی بەنزین و دەبەبەدەست لە سەرەی سووتەمەنیدا پشتی بچەمایەتەوە. ئەم دیمەنە تەنیا کارتۆنێکی گەڵتەجاڕی نییە، بەڵکو ئاوێنەیەکی ڕاستەقینە و بێپەردەی سەردەمی چەتەیی، تاڵانی و تاكڕەوییە لە هەردوو زۆنی زەرد و سەوزدا، ڕێک لە هەرێمێکدا کە لەسەر زەریایەک لە نەوت و سامانی سروشتی دانیشتووە، کەچی هاووڵاتییەکانی دەبێت بۆ لترێک سووتەمەنی زەلیل بكرێن.

بنەماڵەی بارزانی لە هەولێر و بنەماڵەی تاڵەبانی لە سلێمانی، بە ڕۆژی ڕووناک و لەبەر چاوی جیهان، نەوتی ئەم خاکە بە بۆری و تانکەر تاڵان دەکەن و داهاتەکەی ڕاستەوخۆ دەڕژێننە ناو حیسابە بانکییە نادیارەکانی خۆیان و کوڕەکانیان لە بانکەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، کەچی وەک منەتێکی گەورە، بەنزینی کواڵێتی نزیک لە ئاو بۆ خەڵکی ڕەشپۆش و هەژار بەنرخی بێڕەحمانە دابەش دەکەن.

ئەوان كوردستانیان کردووەتە کێڵگەی تایبەتی و میراتی باوکیان،بازاڕی سووتەمەنی و سەرچاوەکانی وزەیان بەسەر کۆمپانیا مافیایی و حزبییەکانی وەک کار و نۆکان و سێبەرەکانیاندا دابەش کردووە تا دوا ڕامانی جەماوەر ڕووت بکەنەوە. کارەکە تەنیا تاڵانیی دارایی نییە، بەڵکو ڕاستەوخۆ ژەهر دەرخواردی خەڵک دەدەن، بەنزینی بێ‌ئاست، کیمیایی و ژەهراوی دەخەنە بازاڕەوە کە ڕۆژانە ئۆتۆمبێلی هاووڵاتییان دەسووتێنێت، تا دواتر هەر هەمان کۆمپانیا حزبییەکانی خۆیان لە ڕێگەی فرۆشتنی بەنزینی بەناوبانگی گرانتر و پارچەی ئۆتۆمبێلەوە ملیۆنەها دۆلاری دیکە لە گیرفانی خەڵک بدزنەوە.

ئەوەی ناوی نراوە سەرەی بەنزین، لە ڕاستیدا سەرەی سووکایەتیکردنە بە کەرامەتی مرۆڤ،خەڵک دەبێت کاتژمێرەکانی تەمەنیان لە سەرەی تاقەتپڕووكێن و کوشندەدا بەفیڕۆ بدەن تا دڵۆپێک بەنزینی ناستانداردیان دەستبکەوێت، لەکاتێکدا کوڕ و نەوەی بەرپرسەکان بە نوێترین ئۆتۆمبێلی مۆدێلی ساڵەوە بەسەر ئازار و ماندووبوونی خەڵکدا تێدەپەڕن.

ئەمە بە هیچ جۆرێک حکومڕانی و خزمەتکاری نییە، ئەمە جەردەیییە بە جلی فەرمی و دەستکەوتی سیاسییەوە،کاتێک وڵاتێک غەرقی سامان بێت و خەڵکەکەی لە هەژاری و دەربەدەریدا بژین، ئیتر پێویست بە بەڵگە ناکات بۆ ئەوەی بزانرێت کێ جەردەیە و کێ قوربانی. پرسیا ڕاستەقینەکە ئەوەیە: تا کەی دەبێت جەماوەری کوردستان باجی ئەم تاڵانییە بێئامانەی بارزانی و تاڵەبانی بدەن و بێدەنگ بن؟

شەڕى سوتەمەنى

سمکۆ علی ممند

لە یەکێک لە نمایشە هەرە سەیر و گاڵتەجاڕییەکانی گۆڕەپانی سیاسیی هەرێمی کوردستاندا، پارتی و یەکێتی هەموو هەوڵ و میدیاکانی خۆیان خستووەتە گەڕ بۆ ئەوەی شەڕێکی قێزەون لەسەر جیاوازیی نرخی چەند سەد دینارێکی لیترێک بەنزین لە نێوان شارەکاندا بکەن، لە کاتێکدا هاوڵاتیی هۆشیار و ماندووی ئەم نیشتمانە زۆر لەوە تێپەڕیوە کە بەم یارییە بچووکانە هەڵبخەڵەتێت و ئێستا بەدوای وێنە گەورەکە و ونبوونی سامانی نیشتمانیدا دەگەڕێت . دەسەڵاتداران دەیانەوێت گێڕانەوەی سیاسی و میدیایی تەنیا لە دەوری ئەوە بسوڕێتەوە کە کام حزب بەنزینی هەرزانتر دابین دەکات و کێ لەسەر حیسابی گیرفانی شۆفێران قازانج دەکات، وەک ئەوەی گەورەترین دەستکەوتی ئابووریی وڵاتێک کە لەسەر دەریایەک نەوتە، تەنیا دابەزاندنی نرخی سوتەمەنی بێت بۆ چەند ڕۆژێک .

بەڵام لە ژێر ئەم پەردەیەی شەڕەقسەی حزبییەدا، دایک و باوکێک کە لە کاتی پڕکردنی تانکیی ئۆتۆمبێلەکانیاندا ئاهێکی قووڵ هەڵدەکێشن، چیتر بیر لە جیاوازیی نرخی نێوان هەولێر و سلێمانی ناکەنەوە، بەڵکو پرسیارە شۆککەرە ڕاستەقینەکە دەکەن: باشە ئەگەر ئێمە ڕۆژانە سەدان هەزار بەرمیل نەوت دەفرۆشین، کوا ئەو ملیاران دۆلارەی کە دەبوو بکرێتە ژێرخانێکی بەهێز و خۆشگوزەرانی بۆ منداڵەکانمان؟ . ئەم ململانێ دروستکراوەی سەر نرخی سوتەمەنی، تەنیا هەوڵێکی بێهودەی دەسەڵاتە بۆ بەلاڕێدابردنی سەرنجی گشتی لەسەر پرسیارە پێکهاتەییەکانی وەک شەفافیەت، چارەنووسی داهاتی خاڵە سنوورییەکان، و ئەو پارە خەیاڵییەی کە لە ڕێککەوتنە نەوتییە تەمومژاوییەکاندا دیار نەماوە .

ئەوان دەیانەوێت خەڵک لەسەر شاشەکان پەلاماری یەکتر بدەن بۆ چەند دینارێک، تا لە پشتی پەردەوە ئامێرەکانی تاڵانکردن بەبێ دەنگی کار بکەن و ملیارەها دۆلار بڕژێتە گیرفانی نوخبەیەکی دیاریکراوەوە . بەڵام ئەم سەردەمە گۆڕاوە و هاوڵاتییان ئێستا زۆر باش دەزانن کە کێشەی ڕاستەقینە نرخی بەنزینخانەی گەڕەکەکانیان نییە، بەڵکو دیارنەمانی ئەو سامانە نەتەوەییەیە کە دەبوو ببێتە مایەی شانازی و گەشەسەندن، نەک هۆکارێک بۆ سواڵکردن و شەڕە پەڕۆی حزبی لەسەر کەمترین مافی ژیان

یارییەکى نوێى موچە

محمد ئەحمەد قادر

لە بەدکاری و داهێنانی کارگێڕیی کابینەکەی مەسرور بارزانی و دەسەڵاتدارانی هەرێمدا، هیچ دیاردەیەک ئەوەندەی مامەڵەکردن بە مووچەی فەرمانبەرانەوە سووکایەتیپێکەر و کارەساتبار نییە. لە کاتێکدا سەدان هەزار فەرمانبەر و کارمەندی کەرتی گشتی دەبێت هەفتە دوای هەفتە و مانگ دوای مانگ لە ناو دڵڕواکێ و چاوەڕوانیی بێبڕانەوەدا ببنە قوربانیی ناڕوونی و پاشەکەوتکردنی بێپسانەوە، دەسەڵاتداران پێشوەختە بەرنامەی تەواویان بۆ دزینی هەمان ئەو پاره کەمەش داڕشتووە! بەرلەوەی مووچەخۆر تەنانەت دەستی بە دینارێک لە شایستەداراییەکانی بگات، ڕێژەیەک لە باجی ناڕەوا، فاتورەی بەرزبووەوەی کارەبا، کرێی ئاو، و لیستی قەرزی دووکاندارەکان—کە بەهۆی دواکەوتنی مووچەوە بەسەریدا کەڵەکە بوون—پێشوەختە لە سەرجەم حساباتەکاندا دەستبەسەردا گیراون.

ئەم مۆدێلە ئابوورییە نەخۆشە، تاڵانییەکی سیستماتیک و ڕێکخراوە لە شانی توێژی ماندووی کۆمەڵگە. کاتێک مووچە دوا دەخەرێت، هاوڵاتی ناچار دەکرێت بۆ دابینکردنی نان و دەرمان پەنا بباتە بەر قەرزکردن یان بەکارهێنانی کارتەکانی قەرز؛ و کاتێکیش لە کۆتاییدا ئەو ڕمکی مووچەیە پاش هەزاران منەت دەگاتە دەستی، لە هەمان چركەدا لەلایەن سیستمی باج و گرانیی دروستکراوی حکومەتەوە دەمژرێتەوە. دەسەڵاتداران مووچە وەک خێرپێکردنێک پیشان دەدەن کە هەمیشە وادەکەی «دوا دەکەوێت»، بەڵام کاتێک تۆرەکە دەگاتە سەندنەوەی پارە لە جەماوەر بە شێوازی جۆراوجۆر، هەمان حکومەت دەبێتە وردترین و خێراترین ئامێری جیهان!

کۆتایی ئەم تاڵییە بێبڕانەوەیە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵ و ڕووتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە هیچ نووسراو و لێدوانێکی فەرمی ناتوانێت پەردەپۆشی بکات: لەم ئیدارەدانە بێڕەحمەدا، هاوڵاتی بەردەوام سزادەردرێت تا باجی فەشەلی دارایی بدات؛ مووچەی فەرمانبەران هەمیشە بە دواکەوتن و منەتەوە دەگات، بەڵام بڕین و باجەکان هەمیشە لە چركەی دیاریکراوی خۆیاندا دەگەن.

مووچە وەک هاوکاریی مرۆیی دەدرێت، نەک حەقدەستی ڕەنج و ماندووبوون!

ئەریڤان بهاءالدین لطیف

لە ناو هەموو سیستەمە دەسەڵاتدارەکانی جیهاندا، حەقدەستی کارکردن بنەمایەکی یاسایی، ئەخلاقی و نەگۆڕە؛ بەڵام لە ژێر سایەی کابینەکەی مەسرور بارزانی و حوکمڕانانی زۆنی زەرد و سەوزدا، سەرتاپای ئەم هاوکێشەیە شێوێنراوە. مووچە—کە مافی سەرسەخت و شایستەی بێمەرجی سەدان هەزار فەرمانبەر، مامۆستا و پزیشکە—لە مافێکی سەرەتاییەوە گۆڕدراوە بۆ «یارمەتییەکی مرۆیی و بەخشندەیی» کە هەموو مانگێک بە هەزاران منەت و موزایەدەی سیاسییەوە دەرخواردی کۆمەڵگە دەدرێتەوە.

لە بری ئەوەی پرۆسەی دابەشکردنی مووچە ڕێکارێکی کارگێڕیی ئاسایی و پێشبینیکراو بێت، دەسەڵاتداران کردوویانە بە شانۆگەرییەکی درامی. کاتێک پاش مانگەکان لە ئازار، قەرزاری و چاوەڕوانیی تاقەتپڕپڕکەر، بڕە پارەیەک دەپڕشێنرێتە ناو بازاڕەوە، ئامێرە میدیاییەکانی دەسەڵات بە شێوازێک کەشوهەواکە داڕێژرێن کە گوایا دیارییەکی گەورە یان چاکەیەکی بێپایانی سەرۆکی حکومەتە بۆ هاوڵاتییان! تراژیدیاکە لەوەش قووڵترە کاتێک دەبینین کۆمەڵگە تووشی جۆرێک لە تراومای دەروونی کراوە، بە جۆرێک کاتێک هەواڵی وەرگرتنی مووچەکەی دەبیستێت، هەناسەیەکی ئاسوودەیی هەڵدەکێشێت و شادمانیی خۆی دەردەبڕێت.

ئەمەی ڕوودەدات ڕووتکردنەوەی سیستماتیکی کەرامەتی کارکەرانە. کاتێک هاوڵاتی ناچار دەکرێت دڵخۆش بێت بە وەرگرتنەوەی ئەوەی کە پێشوەختە هی خۆیەتی و بۆی ماندوو بووە، ئاستی داواکارییەکانی لە «حوکمڕانیی باش، سەروەریی یاسا و ئازادی»ەوە دادەبەزێنرێت بۆ «تەنها ڕزگاربوون لە برسییەتی». دەسەڵاتداران هۆشیاریی کۆمەڵگەیان تووشی جۆرێک لە «نەخۆشیی ستۆکهۆڵم» کردووە، تا خەڵک هاوکاری و بەخشندەیی لەواندا ببیننەوە کاتێک تەنها بەشێک لە مافە زەوتکراوەکانیان بۆ دەگەڕێننەوە.

کۆتایی ئەم ناهاوسەنگییە جەرگبڕە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵ و ڕووتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە چیتر بە هیچ دروشمێک داپۆش ناکرێت: لەم ئیدارەدانە بێڕەحمەدا، کەرامەتی مرۆڤەکان بێبەها کراوە؛ کاتێک خەڵک ئاهەنگ دەگێڕن و دڵخۆش دەبن بە وەرگرتنەوەی پارەی ڕەق و ئارەقەی خۆیان، ئەوا بزانە سیستمی حوکمڕانی تا دوا ئاست داڕزاوە و شتێکی زۆر مەترسیدار لە ڕەگەوە تێکچووە.

پەرلەمانی بوونى هەیە

ئاوارە حمزە حسین

لە سەرجەم سیستەمە دیموکراسی و دەستوورییەکانی جیهاندا، پەرلەمان بە بەرزترین و پیرۆزترین دامەزراوەی یاسادانان و نوێنەرایەتیکردنی ئیرادە و دەنگی ڕاستەقینەی خەڵک دادەنرێت کە تێیدا بڕیار لەسەر چارەنووسی نیشتمان، چاودێریکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکردن، و پاراستنی مافەکانی هاوڵاتییان دەدرێت؛ کەچی لە هەرێمی کوردستاندا پارادۆکسێکی سەیر، تراجیکۆمیدی، و تەواو بێوێنە دروست بووە کاتێک خەڵک بە هیوا و ئومێدی گۆڕانکاری و دەرچوون لە قەیرانەکان لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ بەشدارییان لە هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەماندا کرد و پەرلەمانتارە نوێیەکانیش لە دانیشتنی یەکەمی ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا هاتن و بە جلی فەرمی و کوردییەوە بە شانازییەوە سوێندی یاساییان خوارد،

بەڵام هەرزوو دانیشتنەکە بەهۆی نەبوونی ڕێژەی یاسایی و بایکۆتکردنی بەشێک لە فراکسیۆنە سەرەکییەکان بە کراوەیی جێهێڵدرا و نەتوانرا تەنانەت دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانیش هەڵبژێردرێت، و لەو ڕۆژەوە تا ئێستا ئەم دامەزراوە نیشتمانییە لەناو ململانێی قووڵی حزبیی نێوان پارتی و یەکێتیدا بە بارمتە گیراوە و دەرگای هۆڵە سەرەکییەکەی بە کڵۆمکراوی ماوەتەوە، بە شێوەیەک کە دەنگدەری داماو لەبری ئەوەی نوێنەرەکانی یاسا دەربکەن و لێپرسینەوە لە بێمووچەیی و خراپیی خزمەتگوزارییەکان بکەن، تەنیا بەشێکی نوێ و تاقەتپڕووکێنی لە دانوستانی بێئاکام، بەیاننامەی حزبی، و شەڕەدەنووکی ژوورە تاریکەکانی نێوان مەکتەبی سیاسیی حزبەکانی پێ دراوەتەوە، کە ئەمەش کارەساتێکی گەورەی بەدوای خۆیدا هێناوە چونکە بەبێ پەرلەمانێکی کارا چاودێری بەسەر داهاتە نەوتی و نانەوتییەکان، خەرجییەکان، و خاڵە سنوورییەکان بەتەواوی لەناودەچێت، حکومەتی کاربەڕێکەر بەبێ هیچ چاودێری و لێپرسینەوەیەک بڕیار دەدات، و پرۆسەی پێکهێنانی کابینەی دەیەمی حکومەتیش دەبێتە قوربانیی پشکپشکانێ، لە کاتێکدا لوتکەی گاڵتەجاڕییەکە لەوەدایە کە باڵەخانە گەورە و شاهانەکەی پەرلەمان لە هەولێر بوونی هەیە،

پەرلەمانتاران مانگانە مووچە و ئیمتیازاتی تەواوی خۆیان وەردەگرن، کورسییە چەرمەکان، هۆڵی کۆبوونەوەکان، و تەنانەت مایکرۆفۆنە گرانبەهاکانیش لە جێی خۆیاندان، بەڵام وادیارە تاکە شتێک کە لەو شوێنەدا بەتەواوی غائیبە و بوونی نییە، خودی پەرلەمان، دەسەڵاتی یاسادانان، و هەستکردنە بە بەرپرسیارێتی بەرامبەر بە خەڵک!

ئەگەر قەیران وەرزشێکی ئۆڵۆمپی بوایە، پارتی و یەکێتی مەدالیای ئاڵتوونیان دەبردەوە!

سامان ئیسماعیل

ئەگەر لە جیاتی ڕاکردن و مەلەوانیکردن، کێبڕکێی ئۆڵۆمپیاد بۆ “دواخستنی پێکهێنانی حکومەت و کوشتنی کاتی میللەت” ڕێکبخرایە، بێگومان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەبێ ڕکابەر لە هەموو خولێکی هەڵبژاردنێکدا مەدالیای ئاڵتوونیان دەخستە ملیان و ڕیکۆردی گینسیشیان دەشکاند . لەم وڵاتە پڕ لە تراجیکۆمیدیایەدا، هەر کە پرۆسەی هەڵبژاردن تەواو دەبێت و هاوڵاتییانی ماندوو بە ئومێدی گۆڕانکاری و کۆتاییهاتنی قەیرانەکان پەنجەکانیان مۆر دەکەن، یەکسەر وەرزشە دڵخوازەکەی ئەم دوو حزبە دەست پێدەکات کە بریتییە لە ماڕاسۆنێکی بێكۆتایی لە کۆبوونەوەی بێئەنجام، شەڕە بەیاننامەی میدیایی، و دروستکردنی ئاستەنگی سیاسی بۆ یەکتری .

ئەم وەرزشە سیاسییە کە پێویستی بە هیچ ماندووبوونێکی جەستەیی نییە و تەنیا لەناو کۆشکە سارد و فێنکەکاندا ئەنجام دەدرێت، بووەتە هۆی ئەوەی ژیانی ملیۆنان مرۆڤ بە تەواوی ئیفلیج ببێت؛ فەرمانبەر چاوەڕێی مووچەیە، گەنج چاوەڕێی هەلی کارە، نەخۆش چاوەڕێی دەرمانە، کەچی پاڵەوانەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە سیاسییە بەوپەڕی هێمنی و خوێنساردییەوە خەریکی دیاریکردنی پشکی خۆیانن لە داهات و پۆستە وەزارییەکان و وەها مامەڵە لەگەڵ کات دەکەن کە وەک بڵێیت ژیانی خەڵک هیچ بەهایەکی نییە . بۆ ئەم نوخبە سیاسییە، دواخستنی بڕیارەکان تەنیا کات کوشتن نییە، بەڵکو هونەرێکە بۆ بێزارکردن و شکاندنی ئیرادەی جەماوەر، تاوەکو دەگەنە ئاستێک کە تەنیا بۆ وەرگرتنی مووچەیەک یان چاککردنی کارەبای ماڵەکانیان، ئامادە بن چەپڵە بۆ ڕێککەوتنێکی ژێربەژێری و نادادپەروەرانە لێبدەن و سوپاسگوزاریش بن . ئەوانەی کە بەردەوام باس لە بەرژەوەندیی نیشتمانی و خزمەتکردنی گەل دەکەن، لە ڕاستیدا تەنیا ڕاهێنەری یارییەکی قێزەونن کە تێیدا هەتا خەڵک زیاتر ئازار بکێشێت و پڕۆژەکان زیاتر بوەستن، ئەوان زیاتر هەست بە سەرکەوتن دەکەن و کارتی فشاری زیاتر لە دژی یەکتر بەکاردەهێنن

. جێگەی پێكەنینێکی تاڵە کە لە وڵاتانی تر دوای هەڵبژاردن حکومەت دەستبەکار دەبێت بۆ جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی، کەچی لێرە دەستپێکی هەڵبژاردن واتە دەستپێکی وەرزی سڕکردنی وڵات و وەستاندنی کاتژمێری ژیان، کە تێیدا ئەم دوو هێزە ئەوەندە کات دەکوژن تا هاوڵاتی بە تەواوی لەبیر دەکات کە بۆچی دەنگی داوە و چی ویستووە، و لە کۆتاییدا هەر ئەوانیش دەبنەوە بە پاڵەوانی سەر شاشەکان و مەدالیای ئاڵتوونیی بێباکی و بێتوانایی بە شانازییەوە بەسەر سنگیاندا هەڵدەواسن . کاتێک سەیری ئەم پاڵەوانێتییە دەکەین، دەبینین چۆن باوکێکی هەژار ناچار دەکرێت لەبری بینینی خزمەتگوزاری، ببێتە تەماشاکەری یارییەک کە تێیدا چارەنووسی منداڵەکانی کراوەتە تۆپێک و لە نێوان بەرژەوەندییەکانی ئەم دوو حزبەدا هەڵدەدرێت . ئەگەر خەڵاتێک هەبێت بۆ دروستکردنی قەیران، بێهیواکردنی گەنجان، و بەتاڵکردنەوەی پەرلەمان لە بەها یاساییەکەی، ئەوا بێگومان هیچ هێزێکی تر لە جیهاندا ناتوانێت ڕکابەرییان بکات، چونکە ئەوان فێربوون چۆن یارییەکە بە جۆرێک دابڕێژن کە هەمیشە تەنیا خۆیان براوە بن و میللەتیش هەمیشە دۆڕاوی ناو یاریگاکە بێت .

👤
Live: 29 Today: 72 📊 Click Here