بەغدا پارە دەداتە میلیشیاکان و مووچەی کورد دەبڕێت!

هێمن غەریب ڕەحمان

ئەگەر سەیری سیستەمی دارایی و حوکمڕانیی عێراق بکەیت، دەبینیت کە وشەی “فیدراڵیزم” تەنها گاڵتەجاڕییەکە بۆ شاردنەوەی سیاسەتێکی شۆڤێنیانە و تائیفی. حکومەتی عێراق، کە خۆی بە نوێنەری تەواوی عێراقییەکان دەزانێت، بودجەی دەوڵەت وەک چەکێک بەکاردەهێنێت: بە لایەکدا ملیاران دۆلار دەڕێژێتە سەر حەشدی شەعبی و میلیشیا چەکدارەکان بۆ بەهێزکردنی هەژموونی تایەفەگەری، و لە لایەکی تریشەوە بەردەوامە لە بڕین و ڕاگرتنی مووچەی فەرمانبەرانی سادەی هەرێمی کوردستان بە بیانووی جۆراوجۆر. ئەمە کێشەیەکی تەکنیکی نییە، بەڵکو سزایەکی بەکۆمەڵ و برسییکردنێکی ڕێکخراوە بۆ ملکەچپێکردنی قەوارەی هەرێم. تەنها لە ساڵی ٢٠٢٥دا، فەرمانبەرانی کورد تەنها ١٠ مووچەیان وەرگرت، و مووچەکانی مانگی ١١ و ١٢ تا ئێستاش (لە ساڵی ٢٠٢٦دا) چارەنووسیان نادیارە.

حکومەتی بەغدا هەمیشە دادگای فیدراڵی و یاسای بودجە دەکاتە قەڵغان بۆ پەردەپۆشکردنی ئەم تاوانە مرۆییە. وەزارەتی دارایی عێراق بانگەشەی ئەوە دەکات کە ناردنی پارە بۆ هەرێم ڕادەگرێت چونکە حکومەتی هەرێم (KRG) “داهاتی نەوتی و نانەوتی ڕادەستی خەزێنەی فیدراڵی نەکردووە” یان “پشکی خۆی لە بودجەی ٢٠٢٥ تێپەڕاندووە”. بەڵام با بپرسین: ئایا مامۆستایەک لە سلێمانی یان پەرستارێک لە هەولێر بەرپرسیارە لە گرێبەستە نەوتییە ژێربەژێرەکانی پارتی و یەکێتی یان قاچاخچێتیی مەرزەکان؟ خودی بڕیارەکەی دادگای فیدراڵیش دەڵێت دەبێت مووچەی فەرمانبەرانی کورد جیابکرێتەوە لە کێشە سیاسییەکان و نابێت وەک کارتی فشار بەکاربهێنرێت، بەڵام بەغدا هەرگیز پابەندی ئەم بڕیارە نەبووە و بەردەوام قووتی خەڵک دەکاتە ئامرازی تۆڵەسەندنەوە.

هەرچەندە سیاسەتەکانی بەغدا دڕندانەن، بەڵام ناکرێت دەسەڵاتدارانی کورد (پارتی و یەکێتی) لەم کارەساتە بێبەری بکرێن. بەرپرسانی هەرێم بەردەوام گلەیی لە عێراق دەکەن و بڕینی مووچە بە “پێشێلکاریی دەستووری” ناودەبن ، بەڵام لە هەمان کاتدا ئامادە نین داهاتی ناوخۆ و خاڵە سنوورییەکانی خۆیان بە شەفافی ڕادەست بکەن تا بیانوو لە دەست بەغدا دەربهێنن. کاتێک بەغدا نیوەی پشکی بودجەی هەرێم (نزیکەی ١٨ تریلیۆن دینار) دەبڕێت لە بری ئەو داهاتەی کە دەبوو هەرێم ڕادەستی بکات، ئەوەی باجەکەی دەدات تەنها هاوڵاتیی هەژارە، نەک ئەو ئۆلیگارشییانەی کە خاوەنی کۆمپانیا زەبەلاحەکان و بانکەکانن (وەک پڕۆژەی “هەژماری من” کە خەڵک ناچار دەکرێت پارەکانی تێدا دابنێت).

ئەمە ئەو وێرانەیەیە کە کورد تێیکەوتووە؛ لەلایەک شۆڤێنیزمی بەغدا بە پارەی دەوڵەت میلیشیاکان قەڵەو دەکات بۆ لێدان لە هەرێم، و لەلایەکی تریشەوە مافیاکانی ناوخۆ داهاتی نیشتمان دەدزن و خەڵکەکەیان لە ژێر ڕەحمەتی بەغدادا جێدەهێڵن.

پارەی خەڵک بۆ کوێ دەچێت؟

بەڵێن جەمال بابەکر

لە وڵاتێکدا کە زۆرینەی خەڵکەکەی بەدەست بێکاری و نەبوونی خزمەتگوزارییەوە دەناڵێنن، گەورەترین پرسیاری بێ وەڵام ئەوەیە: “ئەو هەموو ملیارەها دۆلارەی بودجەی گشتی بۆ کوێ دەچێت؟” کاتێک سەیری میکانیزمەکانی پارەدارکردنی حەشدی شەعبی لە عێراق دەکەین، تێدەگەین کە چۆن دەوڵەت پارەی باجدەران و داهاتی نەوت بەکاردەهێنێت بۆ بەخێوکردنی ئیمپراتۆریەتێکی سەربازیی بێ چاودێر، کە بودجەکەی دەگاتە زیاتر لە ٢.٧ ملیار دۆلار لە ساڵێکدا ! ئەم پارە خەیاڵییە لە خەزێنەی دەوڵەتەوە دەڕژێتە گیرفانی میلیشیاکان، لە کاتێکدا مووچەی مامۆستایەک یان پزیشکێک بە مانگ دوادەکەوێت.

کێشە گەورەکە لە قەبارەی پارەکەدا نییە بەتەنها، بەڵکو لە “نەبوونی تەواوەتیی شەفافیەتی دارایی” و لاوازیی بەرپرسیارێتیی گشتییدایە. بەپێچەوانەی وەزارەتەکانی تری وەک بەرگری و ناوخۆ کە تا ڕادەیەک وردبینی لە خەرجییەکانیاندا دەکرێت، بودجەی حەشدی شەعبی هیچ جۆرە وردبینی و چاودێرییەکی کاریگەری لەسەر نییە. وەزارەتی دارایی عێراق مانگانە ڕاپۆرتی خەرجیی دامەزراوەکانی دەوڵەت بڵاودەکاتەوە، بەڵام خەرجییەکانی حەشد بە شێوەیەکی گوماناوی تێیدا ونە. تەنانەت ژمارەی ڕاستەقینەی چەکدارەکانیشیان نادیارە؛ حکومەت بە فەرمی نزیکەی ٢٣٨ هەزار مووچە دەداتە حەشد ، لە کاتێکدا داتای دروست نییە کە ئەو ژمارەیە ڕاست بێت یان تەنها “مووچەخۆری بن دیوار” و ناوی ساختە بن بۆ دزینی پارەی زیاتر. ئەم تاریکستانە داراییە ڕێگە بە سەرکردە میلیشیاکان دەدات کە پارەی گشتی بۆ کڕینی چەک، دروستکردنی تۆڕی بازرگانیی تایبەت، و کۆنترۆڵکردنی ئەنجامەکانی هەڵبژاردن بەکاربهێنن.

لەولاشەوە، ئەم پاشاگەردانییە داراییە خەریکە تەواوی سیستەمی ئابووریی عێراق دەخاتە مەترسییەوە. بەهۆی گەندەڵی و تێکەڵبوونی پارەی ئەم میلیشیایانە بە سیستەمی بانکیی عێراق (وەک بانکی ڕافیدەین)، زۆرجار سزاکانی گەنجینەی ئەمریکا دەبنە هۆی ڕاگرتنی حەواڵە و دواکەوتنی پارەکان. واتە تاڵانکارییەکانی حەشد نەک هەر قوتی خەڵکیان دزیوە، بەڵکو دەتوانن لە هەر ساتێکدا ئابووریی وڵات ئیفلیج بکەن. ئەی لێرەدا دەسەڵاتی کوردی (پارتی و یەکێتی) چی دەکەن؟ لەبری داواکردنی شەفافیەت و ڕێگریکردن لەم دزییە گەورەیە، ئەوان بەردەوامن لە کێشە لەسەر پشکی خۆیان و کڕنۆشبردن بۆ هەمان ئەو هێزانە، تەنها بۆ ئەوەی کۆمپانیاکانیان لەم “کێکی گەندەڵی”یەدا بێبەش نەبن!

بیرمەندی ئابووری فرێدریک هایک دەڵێت: “کاتێک حکومەت کۆنترۆڵی پارە دەکات بەبێ ئەوەی خەڵک بزانێت چۆن خەرج دەکرێت، ئەوە سەرەتای دروستبوونی کۆیلایەتییەکی مۆدێرنە.” ئەمڕۆ لە عێراقدا، خەڵک کۆیلەی سیستەمێکە کە پارەکەی خۆی لێ دەستێنێت و بە نادیاری دەیداتە دەست ئەو چەکدارانەی کە شەقامەکانیان پێ تۆقاندووە.

ئەو ڕۆژە متمانەی گشتی وێران بوو، کە گیرفانی دەوڵەت بووە قاسەی تایبەتی میلیشیاکان. تا ئەو کاتەی نەزانرێت پارەی باجدەران و نەوتی ئەم وڵاتە لە کام ژووری تاریکدا و بەسەر چ چەکدارێکدا دابەش دەکرێت، هەرگیز ناتوانین باس لە بوونی دەوڵەت، خزمەتگوزاری، یان مووچەیەکی دادپەروەرانە بکەین بۆ هاوڵاتیی ڕەشۆکی!

هاریکاریی ئەمنی یان پاشکۆیەتیی ستراتیژی؟

سەرکەوت رەمەزان علی

لە دوای ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ و گەڕانەوەی سوپای عێراق و حەشدی شەعبی بۆ کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان، پرسی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم هێزانە بووەتە یەکێک لە گەرمترین بابەتەکانی ململانێی سیاسی و میدیایی لە هەرێمی کوردستان. ئامادەیی بەهێزی حەشدی شەعبی لە کەرکوک و ناوچەکانی دەوروبەری، وای کردووە کە میدیای کوردی و چاودێرانی سیاسی بەردەوام لەبەردەم دوو بۆچوونی دژبەیەکی “پارتی و یەکێتی”دا بن سەبارەت بە سروشتی ئەم پەیوەندییە: ئایا ئەمە هاریکارییەکی ئەمنییە بۆ سەقامگیری، یان تەسلیمبوون و لاوازکردنی ئۆتۆنۆمیی کوردە؟بۆ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ، کە خۆی بە خاوەنی مێژوویی و جەماوەریی کەرکوک دەزانێت، مامەڵەکردن لەگەڵ حەشدی شەعبی و هێزە فیدراڵییەکاندا وەک پێویستییەکی واقیعی بۆ پاراستنی سەقامگیریی شارەکە و ڕێگریکردن لە خوێنڕشتن سەیر دەکرێت. یەکێتی پێی وایە کە دوای شکستی ڕیفراندۆم و گەڕانەوەی هێزەکانی بەغدا، تاکە ڕێگا بۆ مانەوەی کورد لە کەرکوک و بەشداریکردن لە ئیدارەدانی شارەکەدا. لە بەرامبەردا، پارتی دیموکراتی کوردستان و میدیاکانی نزیک لێی، ئەم جۆرە هاریکارییەی یەکێتی و حەشدی شەعبی وەک “پاشکۆیەتیی ستراتیژی” و هەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر ئۆتۆنۆمیی هەرێمی کوردستان وەسف دەکەن. بەپێی گێڕانەوەی پارتی، ڕێککەوتنی نهێنیی باڵێکی یەکێتی لەگەڵ حەشدی شەعبی (کە لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرێت) لە ساڵی ٢٠١٧دا، هۆکاری سەرەکیی لەدەستدانی کەرکوک و سەرچاوە نەوتییەکانی بوو. میدیاکانی پارتی بەردەوام تۆمەتی ئەوە دەخەنە پاڵ یەکێتی کە بەهۆی ئەم نزیکبوونەوەیەوە، ڕێگەی داوە حەشدی شەعبی کۆنترۆڵی ئابووری (وەک قاچاخیی نەوت بۆ ئێران) و ئەمنیی کەرکوک بکات، کە ئەمەش بووەتە هۆی پەراوێزخستنی هێزە کوردییەکان و ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی پێشمەرگە بۆ پاراستنی ناوچەکە.

یەکێک لەو پێشهاتە مەترسیدارانەی کە ئەنجامی ئەم پەیوەندییە تێکشکاوەی کورد و بەغدایە، هەوڵەکانی حەشدی شەعبییە بۆ دامەزراندنی فەوجی کوردی لە کەرکوک و ناوچە جێناکۆکەکان. بۆ نموونە، حەشدی شەعبی دەستی کردووە بە دامەزراندنی گەنجانی کورد و تەنانەت فەرماندەی پێشووی پێشمەرگە لە ڕیزەکانیدا، بە سوودوەرگرتن لەو بۆشاییە ئەمنی و ئابوورییەی کە بەهۆی ململانێی حیزبە کوردییەکان و بێکارییەوە دروست بووە. چاودێران هۆشداری دەدەن کە ئەم ستراتیژییەی حەشد، ئامانج لێی دروستکردنی جێگرەوەیەکە بۆ پێشمەرگە، کە لە درێژخایەندا ئینتیمای نەتەوەیی گەنجانی کورد لاواز دەکات و دەیانباتە ژێر ڕکێفی هێزەکانی نزیک لە ئێران. ئەمەش دەریدەخات کە نەبوونی یەکدەنگی لە نێوان پارتی و یەکێتیدا بۆ ئیدارەدانی کەرکوک، هەلیک بۆ هێزە فیدراڵییەکان ڕەخساندووە کە دەسەڵاتی خۆیان لەسەر حیسابی ئۆتۆنۆمیی کورد فراوانتر بکەن

کاتێک بەغدا دەبێتە پاشکۆی شەڕە سەگەکەی پارتی و یەکێتی!

سەربەست حوسێن مەحموود

“کاتێک پایتەخت دەبێتە بارمتەی چەتەکانی باکوور، ئیتر ناوی دەنێین چ دەوڵەتێک؟” ئەمە ئەو پرسیارە گاڵتەجاڕییەیە کە ئێستا عێراقییەکان لێی دەپرسن. دوای هەڵبژاردنە گشتییەکانی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، عێراق بەتەواوی لە بۆشاییەکی سیاسی و ئیداریی کوشندەدا دەژی و پرۆسەی پێکهێنانی حکومەتی فیدراڵی وەستاوە. هۆکارەکەشی تەنها ناکۆکیی نێوان شیعەکان نییە لەسەر کاندیدکردنی نوری مالیکی یان محەمەد شیاع سودانی، بەڵکو کارەساتە گەورەکە ئەوەیە کە بەغدا دەبێت چاوەڕێی مۆڵەتی دوو بنەماڵەی مافیایی بکات لە هەرێمی کوردستان (پارتی و یەکێتی) کە تەنانەت ناتوانن لەسەر دابەشکردنی داهاتی قاچاخچێتی و پۆستەکانی خۆشیان ڕێکبکەون!

پارتی و یەکێتی کە لە دوای هەڵبژاردنەکانی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ەوە نەیانتوانیوە حکومەتی هەرێم پێکبهێنن و پەرلەمانی کوردستانیان ئیفلیج کردووە، ئێستا هەمان ڤایرۆسی ئیفلیجیان گواستووەتەوە بۆ بەغدا. لەکاتێکدا سووننەکان توانییان سەرۆکی پەرلەمان هەڵبژێرن، دەسەڵاتدارانی کورد چارەنووسی پۆستی سەرۆک کۆماری عێراقیان خستووەتە ناو بازاڕی سەودا و مامەڵەی شەخسییەوە. یەکێتی بە ئاشکرا پێکهێنانی حکومەتی هەرێم ڕەتدەکاتەوە و دەیبەستێتەوە بەوەی کە دەبێت پارتی جارێکی تر پشتگیری بکات بۆ وەرگرتنەوەی پۆستی سەرۆک کۆمار لە بەغدا، پۆستێک کە بۆ کورد هیچ نییە جگە لە ڕەمزێکی بێمانا، بەڵام بۆ سەرکردەکانی حیزب ئامرازێکە بۆ کۆکردنەوەی سامان و پەیوەندی بەستن لەگەڵ میلیشیاکان. ئەم گرێدانەی قەیرانی هەولێر بە بەغداوە، بووەتە هۆی ئەوەی کە پەرلەمانی عێراق ناچار بێت دانیشتنەکانی تایبەت بە هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار دوابخات، تەنها لەبەر ئەوەی دوو ئاغاکەی کورد نەیانتوانیوە پشکی یەکتر لە تاڵانییەکاندا یەکلایی بکەنەوە.

ئەمە ترۆپکی بێشەرمییە کاتێک دوو حیزب کە خۆیان بە “نوێنەری کورد” دەزانن، نەک تەنها میللەتی خۆیان لەسەر خاکی خۆیان برسی و بێماف کردووە، بەڵکو ئێستا بوونەتە هۆکاری ناسەقامگیری بۆ تەواوی عێراقیش. لەکاتێکدا عێراق و ناوچەکە بەدەست هەڕەشەی شەڕی هەرێمایەتی و کێشەی ئابوورییەوە دەناڵێنن، ئەم بازرگانە سیاسییانە تەنها خەمی ئەوەیانە کە کام وەزارەتی ناوخۆ، دژەتیرۆر، یان دەروازەی سنووری دەکەوێتە ژێر کۆنترۆڵیان بۆ ئەوەی داهاتەکەی بدزن. بۆ ئەوان، نە عێراق و نە کوردستان هیچ بەهایەکی نیشتمانییان نییە؛ تەنها شتێک کە گرنگە، مسۆگەرکردنی بەردەوامیی ئەو سیستەمە پاتڕۆناژ و تاڵانکارییەیە کە خۆیان و میلیشیا شیعەکانیش پێی قەڵەو دەبن.

ئایا دەوڵەتێک کە بەهۆی دوو بنەماڵەی چەتەی شاخەکانەوە نەتوانێت سەرۆکی خۆی هەڵبژێرێت، دەکرێت ناوی بنرێت دەوڵەت؟ یان تەنها کۆمپانیایەکی هاوبەشە بۆ دابەشکردنی داهاتی نەوت بەسەر ئۆلیگارشییەکاندا؟

نەوتی کوردستان: سامانێک بۆ حیزب، نەفرەتێک بۆ میللەت!

مارف خدر نوری

کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤دا هەرێمی کوردستان دەستی کرد بە فرۆشتنی سەربەخۆی نەوت، بەڵێنی دروستکردنی “دوبەی دووەم” و ئابوورییەکی سەربەخۆ درا بە خەڵک. بەڵام ئەمڕۆ، دوای زیاتر لە دە ساڵ لە هەناردەکردنی سەدان ملیۆن بەرمیل نەوت، واقیعی تاڵی کوردستان بریتییە لە: مامۆستا و فەرمانبەری بێ مووچە، گەنجی بێکار کە لە ڕێگەی قاچاخدا لە دەریای ئیجەدا دەخنکێن، و ژێرخانێکی وێران کە ناتوانێت کارەبا و ئاوی خواردنەوەی سەرەتایی دابین بکات. پرسیارە گەورەکەی کە هەر هاوڵاتییەک دەیکات ئەمەیە: پارەی ئەو هەموو نەوتە بۆ کوێ چوو؟ وەڵامەکە سادەیە: لە جیاتی ئەوەی ببێتە مایەی گەشەسەندنی نیشتمان، بووەتە سووتەمەنییەک بۆ قەڵەوکردنی کۆمپانیاکانی سەر بە پارتی و یەکێتی و دروستکردنی چینێکی ئۆلیگارشی کە لەسەر حیسابی برسیێتیی خەڵک دەژین.​

ئیدارەدانی کەرتی نەوت لە هەرێمی کوردستان لە سەرەتاوە لەناو ژوورە تاریکەکان و دوور لە چاوی پەرلەمان و شەفافیەت بەڕێوەچووە. ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان و لێکۆڵینەوەکان ئاشکرایان کردووە کە بەشێکی زۆری گرێبەستە نەوتییەکان پڕن لە پارەی پێشەکیی شاراوە کە ڕاستەوخۆ دەچنە گیرفانی کەسایەتییە باڵاکانی دەسەڵاتەوە لەبری خەزێنەی گشتی. ئەم پارە زەبەلاحانە، کە بە ملیاران دۆلار دەخەمڵێنرێن، لە جیاتی وەبەرهێنان لە کەرتی تەندروستی یان دروستکردنی کارگەی نیشتمانی، گواستراونەتەوە بۆ هەژمارە بانکییە تایبەتەکانی دەرەوەی وڵات، کڕینی موڵک و خانوو لە ئەوروپا و ئەمریکا، و بەهێزکردنی تۆڕەکانی  (خزمخزمێنە) بۆ کڕینی دەنگی هەڵبژاردن و سەرکوتکردنی ئۆپۆزسیۆن.

ئەوەی دۆخەکە کارەساتبارتر دەکات ئەوەیە کە ئەم گەندەڵییە تەنها سامانی گشتیی بەفیڕۆ نەداوە، بەڵکو هەرێمی کوردستانی لە ڕووی ئابوورییەوە تەواو ناسەقامگیر و ئیفلیج کردووە. بەهۆی نەبوونی متمانە و شەفافیەت، بەغدا توانی بە ئاسانی ئەم دۆسیەیە لە دادگای فیدراڵی لە دژی هەرێم بەکاربهێنێت و لە ساڵی ٢٠٢٣دا هەناردەی نەوت لە ڕێگەی تورکیاوە ڕابگرێت. ئێستا کە دەسەڵاتدارانی کورد بۆ مووچە دەپاڕێنەوە لای بەغدا، دەرکەوت کە هیچ یەدەگێکی داراییاندروست نەکردووە بۆ ڕۆژە سەختەکان. کاتێک پرسیار لە شەفافیەت دەکرێت، دەسەڵاتداران پاساوی “ڕێگریکردن لە دەستتێوەردانی بەغدا” دەهێننەوە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەم ناڕوونییە تەنها بۆ شاردنەوەی ئەو تاڵانییەیە کە خۆیان دەیکەن

ئابوورییە سێبەرەکەی موەلیدەکان

ئامانج مەحموود

ئەگەر پێت وایە کێشەی کارەبا لە هەرێمی کوردستان پەیوەندیی بە نەبوونی ژێرخان یان غازەوە هەیە، ئەوا زۆر هەڵەیت! نەبوونی کارەبا پرۆژەیەکی بازرگانیی زەبەلاحە کە بە پارەی گیرفانی هاوڵاتیی هەژار بەڕێوە دەچێت و قازانجەکەی دەچێتە گیرفانی ئەو ئۆلیگارشی و بەرپرسە سیاسییانەی کە خاوەنی تۆڕی بەرفراوانی موەلیدە ئەهلییەکانن. لەکاتێکدا حکومەتی هەرێم بە شانازییەوە باس لە پڕۆژەی “ڕووناکی” دەکات بۆ دابینکردنی کارەبای ٢٤ کاتژمێری و بانگەشەی کوژاندنەوەی زیاتر لە ٧,٠٠٠ موەلیدە دەکات ، واقیعە تاڵەکە ئەوەیە کە “مافیای موەلیدەکان” بەئاسانی دەستبەرداری ئەو ملیاران دۆلارە نابن کە ساڵانە لە گیرفانی خەڵک دەیدۆشن. ئەمە کەرتی خزمەتگوزاری نییە، ئەمە ڕووتاندنەوەیەکی ڕێکخراوە بە پاڵپشتیی دەسەڵات!

لە عێراق و هەرێمی کوردستاندا، بازاڕی موەلیدە ئەهلییەکان ئابوورییەکی سێبەری ترسناکی دروست کردووە کە بەهاکەی ساڵانە دەگاتە زیاتر لە ٤ ملیار دۆلار. ئەم تۆڕە زەبەلاحە تەنها خاوەن موەلیدە سادەکان نین کە دەیانبینین، بەڵکو پەیوەستن بە سیاسەتمەدارە باڵاکان، بازرگانە قۆرخکارەکان و “مافیاکانی هاوردەکردنی سووتەمەنی” کە ڕۆژانە بە هەزاران تانکەر گازوایلی کوالێتی نزم و قاچاخ دەهێننە ناوەوە. هەر بۆیە، هەرکاتێک حکومەت هەوڵ دەدات کەرتی کارەبا چاک بکات یان بیخاتە ژێر سیستەمێکی نیشتمانییەوە، ئەم تۆڕە گەندەڵییە دەستبەجێ هەوڵی پەکخستنی دەدەن؛ چونکە ڕووناکبوونەوەی ماڵی خەڵک بە واتای وشکبوونی سەرچاوەی داهاتە خەیاڵییەکەی ئەوان دێت. ئایا چاوەڕێ دەکەیت بەرپرسێک کە مانگانە ملیۆنان دۆلار لە فرۆشتنی گازوایل بۆ موەلیدەکان قازانج دەکات، ڕێگە بدات تۆ کارەبای ٢٤ کاتژمێریت هەبێت؟

حکومەت ئێستا بانگەشەی ئەوە دەکات کە بە هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستی موەلیدەکان و جێبەجێکردنی پڕۆژەی ڕووناکی، خەڵک لە دەستی موەلیدە ئەهلییەکان ڕزگار دەکات. بەڵام لە ڕاستیدا ئەمە تەنها گۆڕینی شێوازی تاڵانکردنەکەیە. لەبری ئەوەی خەڵک پارە بداتە خاوەن موەلیدەکان، ئێستا دەبێت هەمان ئەو بڕە پارە خەیاڵییە، بە ناوی کرێی کارەبای نیشتمانییەوە (کە نرخەکەی چەند هێندە بەرزکراوەتەوە) بداتە کۆمپانیاکانی سەر بە حیزب کە گرێبەستی کۆکردنەوەی پارەی کارەبایان بۆ خۆیان قۆرخ کردووە. واتە، هاوڵاتیی بێمووچە هەر دەبێت باجەکە بدات، تەنها جیاوازییەکە ئەوەیە کە پێشتر پارەکەی دەدایە گیرفانی ڕاستی دەسەڵات، ئێستا دەیداتە گیرفانی چەپی!

ئەمە ئەو تەڵە گەورەیەیە کە دەسەڵاتی کوردی بۆ میللەتەکەی خۆی ناوەتەوە؛ سیستەمێک کە لەسەر بنەمای قەیران دروست بووە، هەرگیز ناتوانێت قەیران چارەسەر بکات، چونکە چارەسەربوون بە واتای مردنی ئەو مشەخۆرانە دێت کە لەسەر خوێن و ئارەقی خەڵک دەژین.

موڵک و سامانی وڵات چی لێ دێت ، بۆچی ئەم هەموو داهاتە لە هەرێم دیار نامێنێت،،،؟

ئەرسەلان عەلی ڕەشید

لە سایەی دوو بنەماڵە میللەت هەژار و ڕووتە ، داهاتی هەرێم چی لێ دەکەن هەموو مانگێک حکومەتی هەرێم (٢٦٢) ملیۆن بەرمیل نەوت دەفرۆشێت داهاتەکەی(٢٥٠٠٠) دەفتەرە بەڵام کوا ئەم داهاتە بۆکوێ دەڕوا؟

لە  (تاوگێفی شخاپوور ) تەنیا لە یەک کێڵگە (٠٠٠ ٣١٣ ١٢ ) بەرمیل نەوت  فرۆشراوە بە (٤٧٢) ملیۆن دۆلار  وە (٣٣٠) ملیۆن دۆلار دراوە بە حکومەتی هەرێم وەزارەتی دارایش دەڵێت هیچ بڕە پارەیەکی نەوت نەگەڕاوەتەوە بۆ خەزێنە،

ئەم بڕە داهاتە تەنیا لەیەک کێڵگە لە کاتێکدا چەندەها کێڵگە نەوتی ترمان هەیە لە شارەکانی تری هەرێمی کوردستان کە بە تێکڕا هەرێمی کوردستان ڕۆژانە (301 هەزار و 604) بەرمیل نەوت بەرهەم دەهێنرێ  بۆ كۆی ساڵەكە (110) ملیۆن بەرمیل نەوت بەرهەم دێت ،

کەواتە ئەم هەموو داهاتە دەڕواتە کوێ،،؟ بۆ میللەت ڕەش و ڕووتە بەڵام نەوەی نەوەکانی ئێوە سەرمایەدارە؟
اربیل هێڵس هی کێیە؟ پاڵاوگەی  لاناس هی کێیە؟ جگە لەم هەموو ماڵ و موڵکەتان لە دەرەوەی وڵات کە هەتانە ئەم هەموو میدیایە هی کێیە ؟ مەگەر هەمووی هی ئێوە نیە؟

پارەی میللەت گەر بۆ خۆتان نیە بۆ دزی و گەندەڵیتان نیە ( یەکێتی نیشتیمانی کوردستان و پارتی دیمووکراتی کوردستان)  میللەت بۆ مووچەی ٣ مانگ جارێک دێت ؟ 

کەرتی تەندرووستی بۆ هاوار بۆ دەرمان ئەکات بۆ بەتاڵن و دەرمان نیە و تەنانەت بۆ نەشتەرگەریش پێویستە بڕۆیتە نەخۆشخانەی ناحکومی لە کوێی دنیا بووە نەشتەرگەری لەنەخۆشخانەی حکومی نەکرێت ؟

هاوڵاتی بۆ کێشەی کەم ئاوی هەیە ؟ هاوڵاتی بۆ ئەبێت بە دوو کاتژمێر لەسەرەی بەنزیندا بۆستێت؟ کوا پڕۆژەکانتان بۆ هاوڵاتی ؟

جگە لە تێکدانی قوتابخانە و مزگەوتەکان بۆ گیرفانی خۆتان و داگیرکردنی زەوییەکەی بە بیانووی پڕۆژە وە لە جێگایان  دروستکردنی پڕۆژە گەلێک کە هاوڵاتی نەتوانێت سوودمەند بێت لێی ،

بۆچی میللەت ئاوای لێ هاتووە بەدەست ئەم دوو بنەماڵەیەوە بۆ  (شاسوار عەبدوول واحید) بە چەند پڕۆژەیەک وەک چاڤی لاند و گوندی ئەڵمانی و چەندان پڕۆژەی تر خزمەتی هاوڵاتی کردووە بەبێ بوونی داهاتی ناوخۆ توانی بەنزین بە نرخێکی کەمتر بۆ هاوڵاتی دابین بکات،

ئاوی بۆ چەندین گەڕەکی هەولێر برد لەسەر بەرپرسیارێتی خۆی کە چەند گەڕەکێک ١٤ڕۆژ بێ ئاو دەبوون، چەندین ڕێگاو بانی قیر کرد ئەمانەی هەمووی لەسەر داهاتی خۆی کرد بەڵام ئەم دوو بنەماڵەیە بەم داهاتە گەورەیەی کە هەیانە لە(٣٤)ساڵ حکوم کردن میللەت برسی و بێ خزمەتگوزاریە.

هاوپەیمانی لەگەڵ شەیتان! کاتێک سەرکردە کوردەکان دەبنە کۆیلەی میلیشیاکانی ئێران

سەربەست سەعید ساڵح

“ئەگەر دەتەوێت نەتەوەیەک لەناو ببەیت، پێویست ناکات سوپای بۆ بنێریت، تەنها سەرکردەیەکی خۆفرۆشی بۆ دروست بکە.” ئەم پەندە تاڵە ڕێک وەسفی ئەو واقیعە دەکات کە ئەمڕۆ بافڵ تاڵەبانی و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە پێناو کینەی شەخسی و ململانێی حیزبیدا بەسەر هەرێمی کوردستانیان هێناوە. لە کاتێکدا میلیشیاکانی حەشدی شەعبی بە ئاشکرا هەڕەشەی وێرانکردنی کوردستان دەکەن ئەگەر میوانداریی هێزەکانی ئەمریکا بکات، سەرۆکی یەکێتی لە بەغداوە باوەش بە قەیس خەزعەلی و ڕەیان کلدانیدا دەکات، وەک ئەوەی ئەم تیرۆریستانە فریادرەسی کورد بن نەک بکوژی گەنجەکانی! ئەم پەیوەندییە قێزەونە هاوپەیمانییەکی ستراتیژی نییە وەک ئەوەی میدیاکانیان پێی دەڵێن، بەڵکو تەسلیمبوونێکی تەواوەتییە بەو هێزانەی کە دەیانەوێت قەوارەی هەرێم لە ڕەگەوە هەڵکەنن.

شەرمەزارییەکی گەورەیە بۆ حیزبێک کە خۆی بە “پێشەنگی خەباتی کوردایەتی” بزانێت، بەڵام ئەمڕۆ شارێکی وەک سلێمانی بکاتە حەشارگە و سەکۆی هەڵبژاردن بۆ کەسێکی وەک ڕەیان کلدانی؛ تیرۆریستێکی سزادراو لەلایەن ئەمریکاوە کە میلیشیاکەی (بزووتنەوەی بابلیۆن) خەریکی داگیرکردنی زەوی و زاری مەسیحییەکانە لە دەشتی نەینەوا و کار بۆ جێبەجێکردنی ئەجێندای سوپای پاسداران دەکات. کاتێک کلدانی دێتە سلێمانی و باسی “ئازادی” دەکات بە پاڵپشتیی بافڵ تاڵەبانی، ئەمە تەنها پەیامێکە بۆ خەڵکی کوردستان کە یەکێتی ئامادەیە تەواوی شارەکە ڕادەستی ئەجێندای ئێرانی بکات تەنها بۆ ئەوەی لە ململانێی پارتی و هەولێردا براوە بێت. ئەمە هەمان ئەو عەقڵیەتە وێرانکەرەیە کە لە ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧دا کەرکوکی ڕادەستی حەشدی شەعبی کرد و ئێستاش خەریکە سلێمانی دەکاتە پاشکۆی بڕیارەکانی گروپە تائیفییەکانی بەغدا.

ئەوەی ئەم دۆخە دەکاتە ترۆپکی دووڕوویی، ئەو گوتارە پێچەوانەیەیە کە یەکێتی لەبەردەم ئەمریکییەکان و ناوخۆدا بەکاری دەهێنێت. لە لایەکەوە لە کەناڵەکانی خۆیانەوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە یەکێتی “نوێنەرایەتیی ئێرانییەکان ناکات” و دەیانەوێت هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق بمێننەوە، بەڵام لە لایەکی ترەوە نزیکترین دۆستایەتییان لەگەڵ قەیس خەزعەلی، سەرکردەی عەسائیبی ئەهلی حەق هەیە، کە هێزەکانی ڕۆژانە بە درۆن هێرش دەکەنە سەر بنکەکانی ئەمریکا و دامەزراوە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان. چۆن دەکرێت تۆ بانگەشەی پاراستنی کوردستان بکەیت، لە کاتێکدا دۆستی گیانیبەگیانیی ئەو کەسانە بیت کە بە ئاشکرا فەرمان لە عەلی خامنەیی وەردەگرن بۆ لەناوبردنی ئۆتۆنۆمیی کورد؟ ئەم جۆرە قومارکردنەی یەکێتی بە چارەنووسی نەتەوەیەک تەنها بۆ لاوازکردنی پارتی، خیانەتێکی مێژووییە و دواجار هەرێمی کوردستان بە تەواوی دەخاتە ناو دەمی ئەو ئەژدیهایەی کە ئێستا لە بەغدا دروست بووە.

رۆلی عێراق و هەرێمی کوردستان لە جەنگی ئێستای ئەمریکا و ئیسرائیل و ئێران

سلار واحید سابیر

جەنگی ئێستای ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران (کە لە کۆتایی شوباتی ٢٠٢٦ دەستی پێکردووە) گەیشتووەتە قۆناغێکی زۆر مەترسیدار و فراوانبوو. لە ٢٨ی شوباتدا، هێرشی هاوبەشی ئەمریکا و ئیسرائیل دەستی پێکرد بە کوشتنی ئایەتوڵڵا عەلی خامەنەیی (سەرکردەی باڵای ئێران) و ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە سەربازی و ئەمنییەکان. ئێرانیش بە وەڵامدانەوە مووشەک و درۆنی بەرەو ئیسرائیل، بنکەکانی ئەمریکا لە کەنداو، و چەند وڵاتێکی عەرەبی ناردووە، لە نێویاندا هێرش بۆ سەر فڕۆکەخانەی هەولێر و بنکەکانی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان.
ئەم جەنگە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بڵاو بووەتەوە بۆ لوبنان (لەگەڵ هێرشی حزبوڵڵا و وەڵامی ئیسرائیل)، عێراق، و کەنداو. سێ سەربازی ئەمریکی کوژراون و زیاتر لە پێنج کەس بریندار بوونە، و ترەمپ وتویەتی “زیاتر دەکوژرێن” و هێرشەکان بەردەوام دەبن تا گەیشتن بە ئامانجەکان (وەک لەناوبردنی بەرنامەی ئەتۆمی و مووشەکی ئێران، و گۆڕینی ڕژێم).

کاریگەرییەکانی سەر حکوومەتی هەرێمی کوردستان – ڕەخنەی توند
هەرێمی کوردستان ڕاستەوخۆ تووشی هێرشی ئێران بووە:
فڕۆکەخانەی هەولێر و بنکەکانی نزیک ئەمریکا چەند جار هێرشیان کراوەتە سەر (مووشەک و درۆن)، بەرگری ئاسمانی ئەمریکا زۆرجار وەڵامی داوەتەوە بەڵام مەترسی گەورە هەیە.
کەمبوونەوەی کارەبا بەهۆی داخستنی کێڵگە گازییەکان بە مەترسی ئاسایشی.
هەرێم لە ناو “مەیدانی جەنگی” دەرەکی دایە، بەڵام حکوومەتەکە هیچ هەنگاوێکی جدی نەناوە بۆ پاراستنی هاووڵاتییان یان بۆ کەمکردنەوەی ئەم مەترسییە.
ڕەخنەی توند: حکوومەتی هەرێم تەواو لاواز و بێ پلانە لە بەرامبەر ئەم قەیرانەدا.
بەردەوام پشت بە ئەمریکا دەبەستێت بۆ پاراستن، بەڵام خۆی هیچ بەرنامەیەکی بەرگری یان دیبلۆماسی سەربەخۆی نییە.
لە کاتێکدا کوردەکانی ئێران لە مەترسیدان و دەرفەتێکی مێژوویی هەیە بۆ پشتیوانی لێیان (بە تایبەتی دوای کوژرانی خامەنەیی)، حکوومەتەکە هیچ هەوڵێکی جددی نەداوە و تەنانەت لە ترسی ئێران و میلیشیاکان بێدەنگە.
ئەم بێهێزییە دەبێتە هۆی لاوازبوونی پێگەی هەرێم لە ناوچەکەدا، و دەکرێت ببێتە قوربانییەکی سەرەکی ئەگەر جەنگەکە درێژ بکێشێتەوە یان ئێران/میلیشیاکان هێرشی گەورەتر بکەن. حکوومەتەکە پێویستی بە ڕێکخستنەوەی تەواو و دروستکردنی هێزی بەرگری سەربەخۆ هەیە – نەک تەنیا چاوەڕوانی فریاگەی ئەمریکا بکات.
کاریگەرییەکانی سەر حکوومەتی عێراقی میلیشیاکان – ڕەخنەی توند
حکوومەتی ناوەندی عێراق (کە زۆرینەی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و گرووپەکانی وەک کەتائیبی حزبوڵڵا، نەجەبا، و سەیدە شەهیدا کۆنترۆڵی دەکەن) تەواو لە ژێر دەستی ئێراندایە.
میلیشیاکان دەستیان کردووە بە هێرشی درۆن بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە هەولێر و بەغدا، و وتیان “دەچنە ناو جەنگەوە” بۆ پشتیوانی ئێران.
عێراق بووەتە مەیدانێکی جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران، بەڵام حکوومەتەکە ناتوانێت سەروەرییەکەی بپارێزێت.
ڕەخنەی توند: ئەم حکوومەتە خیانەتکارە بەرامبەر عێراق و گەلی عێراق.
بە تەواوی لە ژێر فەرمانی تارانە و عێراقی کردووەتە قوربانی بۆ بەرژەوەندییەکانی ئێران – نەک بۆ بەرژەوەندییەکانی خەڵکی عێراق.
میلیشیاکان بە ناوی “بەرگری لە عێراق” هێرش دەکەنە سەر بنکەکانی عێراق خۆی و هەرێمی کوردستان، کە ئەمەش دەبێتە هۆی زیان بە ئابووری، ئاسایش، و ژیانی هاووڵاتییان.
حکوومەتەکە هیچ ویستێکی نییە بۆ کۆتاییهێنان بە کاریگەریی ئێران، و بە پێچەوانەوە میلیشیاکان بەهێزتر دەکات. ئەمە شکستی تەواوی حکومەتی نیشتمانییە و دەبێتە هۆی زیاتر لاوازبوونی عێراق وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ.
کۆتایی و پێشبینی
ئەم جەنگە هێشتا لە سەرەتایە و دەکرێت چەند هەفتە یان زیاتر بخایەنێت (بە وتەی ترەمپ). ئەگەر ڕژێمی ئێران لاواز ببێت یان بکەوێت، دەرفەتێکی مێژووییە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی ئێران لە عێراق و هەرێمی کوردستان – بەڵام ئەگەر حکوومەتی هەرێمی کوردستان و حکوومەتی بەغدا بەردەوام لەم بێپلانی، بێهێزی و ژێر دەستی ئێراندا بمێننەوە، ناوچەکە بە تەواوی دەکەوێتە ناو شەڕی درێژخایەن و کورد و عێراقییەکان زیانمەندترین قوربانی دەبن.
پێویستە هەردوو حکوومەتەکە بە زووترین کات هەنگاوی جدی بنێن بۆ پاراستنی سەروەری، کەمکردنەوەی میلیشیا، و دروستکردنی پەیوەندییەکی سەربەخۆ – ئەگەرنا داهاتوویەکی تاریک چاوەڕێیان دەکات.

کاتێک ١٢٠ ملیار دەبێتە گرێ کوێرەى مووچەی فەرمانبەر!

حکومەتی کاربەڕێکەر هەرێمی کوردستان ڕایگەیاندووە کە تیمی تەکنیکیی وەزارەتی دارایی لیستی مووچەی شوباتی ٢٠٢٦ی کارمەندان، لەگەڵ ڕاپۆرتی پشکنینی کانوونی دووی ٢٠٢٦، بۆ بەغدا دەنێرێت بەڵام ئەم بڵاوکردنەوەیە پرسیارێکی ناڕوونى لە خۆ گرتووە : ئایا ئەم “هەنگاوەى حکومەتى کاربەڕێکەر” واتای ئەوەیە کە ١٢٠ ملیار دینار هەرێم ئێستا ئامادەیە یان دراوە؟ چونکە بەپێی ڕێکەوتنی داراییی نێوان هەولێر و بەغدا، پێش ئەوەی بەغدا مووچەکان بنێرێتەوە، هەرێم دەبێت ١٢٠ ملیار دینار داهاتی ناوەکی بگەیەنێتە وەزارەتی دارایی عێراق لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عێراق. هەرێم ئەم ١٢٠ ملیارەی بۆ کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ , مووچەی مانگەکانى  ١١ و ١٢ ى ٢٠٢٥ هێشتا دابەشنەکراوە و نەدراوە.

ئەوەى دڵتەزێنە ئەوەیە کە ئەم شانۆیە تازە نییە هەمان ١٢٠ ملیار دینار بووەتە ئامرازی بارگرانی هەمیشەیی لە دوو لایەوە. لەلایەکی، بەغدا هەر جارێک مەرجی ١٢٠ ملیار دادەنێت پێش ئەوەی مووچە بنێرێت ، لەلایەکی ترەوە، هەرێم هەر جارێک دەڵێت “ئێمە بەرپرسیارییتی خۆمان جێبەجێ کردووە” و تاوانەکەی دەخاتە سەر بەغدا. لە ئەم دوو لایەوە، فەرمانبەر گیرۆیەی دەبێت کە هیچ کام بەرپرسیارییەکەی هەڵناگرن: ڕاپۆرتەکانى ڕابردوو نیشان دەدات کە بەغدا مووچەی شوباتی ٢٠٢٥ تەنها لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥دا گەیاندووەتە هەرێم واتا دوای دوو هەفتە لە “پشکنینی لیست”. ئێستا کە هەرێم لیستی شوباتی ٢٠٢٦ دەنێرێت، ئەو پرۆسەی پشکنین و دواکەوتنی تێپەر دەکات، و مووچەی شوباتی ٢٠٢٦ لە مارس یا دواتر دەگاتە فەرمانبەران لە کاتێکدا هێشتا مووچەی تشرینی دووم و کانوونی یەکەمیش نەدراوە.

حکومەتی کاربەڕێکەر ئەرکی یاسایی و دەستووریی هەیە بۆ ئیدارەکردنی ڕۆژانە، نەک بۆ ڕێککەوتنی گەورەی دارایی لەگەڵ بەغدا بەڵام لە ئەم دۆخەدا، کاربەڕێکەر یان ئیشکەر هیچ جیاوازییەکی ڕاستەقینە بۆ فەرمانبەر نییە. تاکو ئەو کاتەى حکومەتێکی نوێ بە ئرادەی ڕاستەقینە و ئیرادەی سیاسی دامەزرێت و ڕێککەوتنێکی بنیادنەرانە لەگەڵ بەغدا بکات، ئەم گیرۆیە بەردەوام دەبێت. فەرمانبەر نزیکەی ١.٢ ملیۆن فەرمانبەرن ، هەموویان خێزانیان هەیە، هەموویان قەرزیان هەیە بەڵام بۆ حکومەتی کاربەڕێکەر ، ئەم “فەرمانبەرانە تەنها لیستێکن” بووەنەتە نووسینی بڵاوکراوەیەک بۆ میدیا، نەک بەڵێنێکی دڵسۆزانە بۆ فەرمانبەرێک لە چاوەڕوانى وەرگرتنى موچەکەیدایە کە دەزانێت لیستی شوباتی ئەمساڵیش، وەک هەمیشە دوادەکەوێت، لەکاتێکدا هاوڵاتیان لە مانگى ڕەمەزاندان و خۆیان ئامادەدەکەن بۆ بۆنەکانى جەژن .