وەزیری دارایی؛ پشتیوانیی هەر هەوڵێک دەكەین كە بۆ باشترکردنی سیستەمی بانکیی هەرێم بێت

وەزیری دارایی و ئابووری هەرێم، پاڵپشتی خۆی بۆ بەڕێوەبەری گشتی نوێی بانکی ناوەندی هەرێم/سلێمانی دووپات دەکاتەوە و سەرجەم بەڕێوەبەری بانکەکانیش دڵنیادەکاتەوە هەر کەس خزمەت بە پێشکەوتنی سیستمی بانکی لە هەرێم بکات پشتیوانی تەواوی لێ دەکەن.

ڕۆژی چوارشەممە (٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦) ئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابووری ، لە کۆبوونەوەیەکدا و بە ئامادەبوونی سەرجەم بەڕێوەبەری بانکە حکومییەکانی پارێزگای سلێمانی و ئیدارەی گەرمیان و ڕاپەڕین، پیرۆزبایی دەستبەکاربوونی لە کەمال ڕەئوف، وەک بەڕێوەبەری گشتی بانکی ناوەندی هەرێم / سلێمانی بەوەکالەت کرد.

هاوکات وەزیری دارایی ڕایگەیاند؛ وەک هەمیشە پاڵپشتی کارەکانی بانکی ناوەندی هەرێم لە سلێمانی و سەرجەم بانکەکانی دیکە دەکەن بە ئامانجی پێشخستنی سیستمی بانکیی و ئەو خزمەتگوزارییانەی پێشکەش بە مووچەخۆران و هاووڵاتیانی دەکەن، جەختیشی کردەوە نابێت لە هیچ بارودۆخێکدا بانکەکان متمانەی هاووڵاتیان سەرمایەداران و خاوەنکاران لەدەست بدەن.

هاوکات تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکە تایبەت بوو بە دروستکردن و کاراکردنی بانکی نیشتمان و لقەکانی لە هەرێمی کوردستان و سەرجەم پارێزگاکان. لەگەڵ خستنەڕووی بایەخ و گرنگی ئەو بانکە بۆ داهاتووی هەرێمی کوردستان لە ڕووی شەفافیەت و چاکسازی و بەرەوپێشبردنی سیستەمی دارایی و بانکیی، جەختیشیکردەوە هاوشێوەی ماوەکانی ڕابردوو بەهەموو شێوەیەک پشتیوان و هاوکار دەبن لە سەرپێخستنی ئەو بانکە کە پڕۆژەیەکی نیشتمانی گرنگە. لایخۆشیەوە کەمال ڕەئوف، ڕایگەیاند؛ لەڕابردوودا بەپشتیوانییە بەردەوامەکانی وەزیری دارایی هەرێم، توانیویانە کارەکانیان بەباشی ئەنجام بدەن و سوپاسی دووبارە پشتیوانی جەنابیانی بۆ ئەرکە نوێکەی کرد و داوای لە سەرجەم بەڕێوەبەری بانکەکان کرد وەک یەک تیم پێکەوە کاربكەن بۆ خزمەتی هاووڵاتیان .

بۆ چوارەم مانگ لەسەر یەک عێراق هەناردەی نەوتی بۆ ئوردن راگرتووه

سەرچاوەیەکی ئاگادار ڕاگرتنی هەناردەی نەوتی خاوی عێراقی بۆ ئوردن بۆ چوارەم مانگ لەسەر یەک ئاشکرا کرد، ئەمەش بەپێی ئەوەی زانیارییەکانی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عێراق “سۆمۆ” نیشانیان داوە. سەرچاوەکە بە شەفەق نیوزی ڕاگەیاندووە، ئەو زانیارییانەی لە سۆمۆوە دەرچوون، دەرخەری ئەوەن کە عێراق لە ماوەی سێیەکی یەکەمی ئەمساڵدا (چوار مانگی یەکەم) هیچ بڕە نەوتێکی خاوی بۆ ئوردن هەناردە نەکردووە، ئەمەش لە ئەنجامی کۆتاییهاتنی یاداشتی لێکتێگەیشتنی واژۆکراوی نێوان هەردوو وڵات، لەگەڵ مانەوەی دۆسیەی هەناردەکردنەکە لە چاوەڕوانیی نوێکردنەوەی ڕێککەوتنەکەی نێوان هەردوو لایەن. زیاتی کرد، دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت بەستراوەتەوە بە نوێکردنەوەی ڕێککەوتنە فەرمییەکە کە میکانیزمی هەناردەکردن و ئەو نرخە فەزڵییانە (ئیمتیازیانە) ڕێکدەخات کە پەسەندکراون، و ڕوونی کردەوە کە ڕاگرتنی ئێستا دەگەڕێتەوە بۆ هۆکاری ڕێکاریی پەیوەندیدار بە کۆتاییهاتنی ماوەی یاداشتەکەی پێشوو، نەک هەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنەکە یان کۆتاییهێنان بە هاوکاریی نەوتیی نێوان بەغدا و عەممان. سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، ئوردن ڕۆژانە بڕی نێوان ١٠ هەزار بۆ ١٥ هەزار بەرمیل نەوتی خاو لە عێراق هاوردە دەکات، بە نرخێکی فەزڵی کە کەمترە لە نرخە جیهانییەکان، ئەمەش لە چوارچێوەی هاوکاریی نەوتیی هاوبەشی نێوان هەردوو وڵاتدا.

راگەیندراوێک لە وەزارەتی دارایی و ئابووری

وەزارەتی دارایی و ئابووری رایگەیاند، لیستی مووچەی مانگی ئایار و ڕاپۆرتی تەرازوی پێداچوونەوە ڕەوانەی بەغداد دەکرێت .

ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممە ( ٢٠ ی ئایاری ٢٠٢٦) لیستی مووچەی مانگی ئایاری فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و ڕاپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی نیسان لەلایەن تیمی تەکنیکی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستانەوە ڕەوانەی بەغداد دەکرێت و سبەی پێنج شەممە ڕادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ دەکرێت.

تێبینی؛ سەبارەت بەدیاریکردنی داهاتی نانەوتی بۆ مانگی ئایار و ناردنی بۆ وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ، لە ڕووی ژمێریاریەوە ئەو بابەتە پەیوەستە بە ڕاپۆرتی تەرازوی پێداچونەوەی مانگانەو تاکۆتایی مانگی ئایار و ناردنی سەرجەم داتاکان لە یەکە ژمێریاریەکانەوە بۆ بەڕێوبەرایەتی گشتی ژمێرکاری بە دیار ناکەوێت داهاتی مانگی ئایار چەندەو چەندەش پشکی حکومەتی فیدراڵە.

ڕاگەیاندنی وەزارەتی دارایی و ئابووری. ٢٠ ی ئایاری ٢٠٢٦

خشتەی مووچەی مانگی نیسانی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان.

ڕۆژی چوارشەممە ڕێکەوتی ( ١٣ ی ئایاری ٢٠٢٦ ) دەست بەدابەشکردنی مووچەی مانگی نیسانی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دەکرێت و ڕۆژی شەممە ( ١٦ ی ئایاری ٢٠٢٦ ) کۆتایی بەدابەشکردنی مووچە دێت.

تێبینی؛ لەگەڵ ئەوەی بەپێی خشتەکە مووچەی خانەنشینانی سەربازی بە شێوەی کاش ڕۆژی پێنج شەممە دابەش دەکرێت، بەڵام ئەو خانەنشینانەی لەڕێی پرۆژەی هەژماری من مووچە وەردەگرن دەتوانن سبەی چوار شەممە مووچەکانیان لە ڕێی ئامێرەکانی ڕاکێشانی پارە ( ATM ) وەربگرن.

ڕاگەیاندنی وەزارەتی دارایی و ئابووری ١٢ ی ئایاری ٢٠٢٦

واشنتن کارتی ئابووری دژ بە بەغدا بەکار دەهێنێت

ئەو دۆخەی چەند ڕۆژێکە لە بەغدا دەگوزەرێت، گەیشتووەتە ئاستی هەڕەشەی سیاسی لەلایەن ئەمەریکاوە دژ بە حکوومەتەکەی عەلی زەیدی کە بڕیارە لە چەند ڕۆژی داهاتوودا پەرلەمان کۆ ببێتەوە بۆ ئەوەی متمانەی پێ بدات.

سەرچاوە سیاسییەکان باس لەوە دەکەن کە واشنتۆن بەئاشکرا کارتی ئابووری بەکار دێنێت و هەڕەشەی سزادانی بانکەکانی عێراق دەکات، تەنیا بۆ ئەوەی مەرجە ئەمنییەکانی خۆی بەسەر حکوومەتە نوێیەکەدا بسەپێنێت.

بەپێی زانیارییەکانی حەوت ئەندامی (چوارچێوەی هەماهەنگی)، نامەکانی ئەمه‌ریکا کۆمەڵێک (نەخێر)ی توندیان تێدایە وەک مەرج بۆ هاوکارییەکانی داهاتوو. ئەمجارە واشنتن مەرجەکانی نەک تەنیا بۆ پشتگیریکردن، بەڵکوو بۆ سزادانی عێراق داناوە کە ئەمە دۆخێکی دەگمەنە لەدوای ٢٠٠٣وە.

بەپێی زانیارییەكانی (ئەلعەرەبی ئەلجەدید) داواکارییە سەرەکییەکان بریتین لە: پچڕانی پەیوەندییە سیاسی و سەربازییەکان لەگەڵ ئێران، هەڵوەشاندنەوەی گرووپە چەکدارەکان و دادگاییکردنی ئەو کەسانەی لە بۆردومانکردنی باڵیۆزخانەی ئەمه‌ریکا تێوەگلاون.

سەرچاوە ناوخۆییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هیچ لایەنێکی شیعە ئامادە نییە بە زەبری هێز چەکی گرووپە چەکدارەکان دابماڵێت، چونکە ئەوە دەبێتە هۆی هەڵگیرسانی شەڕێكی خوێناوی. لەبەرامبەردا، لایەنە عێراقییەکان پێشنیاری سیستەمێک دەکەن بۆ کۆنترۆڵکردنی چەک لە چوارچێوەی کۆگاکانی دەوڵەتدا، بەڵام ئەمە هێشتا وەڵامی داواکارییە توندەکانی واشنتۆن ناداتەوە کە داوای داماڵینی سوپا و هێزە ئەمنییەکان لە هەژموونی میلیشیاکان دەکات.

عەلی زەیدی، راسپێردراو بۆ پێكهێنانی حكوومەت، بۆ دەرباز بوون لەم قەیرانە، لیژنەیەکی باڵای لە سەرکردەکانی هێزە عەرەبە شیعەكانی وەک (هادی عامڕی، قەیس خەزعەلی، ئەحمەد ئەسەدی و محەمەد شیاع سوودانی) پێکهێناوە. ئامانجی ئەم لیژنەیە گفتوگۆکردنە لەگەڵ گرووپە چەکدارەکان بۆ تێگەیاندنیان لە مەترسییەکانی سزای ئەمریکا و قەناعەت پێکردنیان بە کشانەوە لەناو شارەکان و سەر سنوورەکان، وەک هەنگاوێکی سەرەتایی بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان لەگەڵ واشنتۆن.

لەنێو گرووپە چەکدارەکاندا دابەشبوونێکی ڕوون هەیە، هەندێکیان جۆرێک لە نەرمی دەنوێنن، بەڵام گرووپە سەرەکییەکانی وەک (کەتیبەکانی حزبوڵا و نوجەبا) بەتوندی هەر مەرجێک بۆ دانانی چەکەکانیان ڕەت دەکەنەوە. ئەم چەقبەستووییە وای کردووە لایەنە سیاسییەکان بیر لە پەنابردن بۆ مەرجەعیەتی باڵا لە نەجەف بکەنەوە، تاوەکوو ڕێگریی بکرێت لەوەی سزاکانی ئەمریکا سێکتەرە هەستیارەکانی وەک بانکی (ناوەندی و کۆمپانیای سۆمۆ) بگرێتەوە.

ترەمپ وێنەی خۆی دەخاتە سەر دراوی ١٠٠ دۆلاری

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا، لە (تروس سۆشیاڵ) وێنەی ١٠٠ دۆلارییەکی بڵاوکردەوە کە وێنەی خۆی لەسەرە. ئەمەش کاردانەوەیەکی زۆری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بەدوای خۆیدا هێنا.

ئەو وێنەیەی ترەمپ بڵاوی کردووەتەوە، وێنەکە دراوێکی ١٠٠ دۆلارییە و لە بەشی پێشەوەی وێنەی خۆی تێدایە لە جیاتی وێنەی (بنجامین فرانکلین) باوکی دامەزرێنەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا.

ترەمپ هەروەها هیچ نووسینێکی لەگەڵ پۆستەکەدا بڵاونەکردووەتەوە و تەنیا بە نیشاندانی دوو وێنەی دراوەکە کۆتایی پێهێناوە.

ئەم هەنگاوە لە کاتێکدایە کە پێشووتر لە ناوەندە سیاسییەکانی ئەمریکادا گفتوگۆ هەبووە دەربارەی گۆڕانکاری لە دیزاینی دراوەکان؛ بە جۆرێک لە مانگی ئاداری ڕابردوودا، براندۆن جێڵ، ئەندامی کۆنگرێس لە پارتی کۆماری، پڕۆژەیاسایەکی پێشنیاز کرد بۆ دەرکردنی دراوێکی ١٠٠ دۆلاری کە وێنەی ترەمپی لەسەر بێت.

هەروەها لە مانگەکانی ڕابردوودا، لە ناوەندە فەرمییەکانی ئەمریکا پێشنیاز هەبووە بۆ دەرکردنی دراوێکی کانزایی تایبەت بە بۆنەی ٢٥٠ەمین ساڵیادی سەربەخۆیی ئەمەریکا، کە وێنەی سەرۆکی پێشووی ئەمەریکای تێدا بێت.

جێگەی باسە، ئەم وێنەیەی ترەمپ لەسەر دراوی ئەمەریکی پێچەوانەی یاسای ئەمەریکایە، چونکە یاسای ئەمەریکی ڕێگری و سنووردارکردنی توندی هەیە بۆ بەکارهێنانی وێنەی کەسانی زیندوو لە دیزاینی دراوەکاندا، ئەمەش وا دەکات جێبەجێکردنی هەر دیزاینێکی لەو شێوەیە ببێتە جێگەی مشتومڕێکی یاسایی قووڵ.

سبەی مووچەی ئەم شوێنانە دابەش دەکرێت

وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان بەردەوام دەبێت لەسەر دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەران بەپێی خشتەیەکی دیاریکراو .

بڕیاریشە سبەی پێنج شەممە 14\ 5\ 2026 . مووچەی ئەم شوێنانە دابەش بکرێت .

‎نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا کەمێك ڕووی لە پاشەکشە کرد

ئەمڕۆ، لەگەڵ بەردەوامیی مامەڵەکان لە بازاڕەکانی وزەدا، نرخی نەوت کەمێک دابەزی و ئەو ئاستە بەرزانەی جێهێشت کە لە کاتژمێرەکانی پێشوودا تۆماری کردبوون، ئەمەش لە کاتێکدایە بازاڕەکان چاوەڕێی پێشهاتە سیاسییە نوێیەکان دەکەن.

​بەپێی دواین نوێکردنەوەکانی بازاڕ، نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت گەیشتووەتە 105.6 دۆلار، کە بەراورد بە ئامارەکانی پێشوو 70 سەنت دابەزیوە. لە بەرامبەردا، نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی خاوی سووکی تەکساسی ئەمریکی بە جێگیری ماوەتەوە و لەسەر ئاستی 100.8 دۆلار مامەڵەی پێوە دەکرێت.

​ئەم پاشەکشە و چاوەڕوانییەی بازاڕەکان پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە کۆبوونەوەی چاوەڕوانکراوی نێوان دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا و شی جینپینگ، سەرۆکی چینەوە هەیە. وەبەرهێنەرانی جیهان چاوەڕێی ئەنجامی ئەم دیدارە دەکەن بۆ ئەوەی بزانن ئایا هیچ هەوڵێکی نوێ و جدی دەدرێت بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ئێران و هێورکردنەوەی گرژییەکانی گەرووی هورمز، کە کاریگەرییەکی ڕاستەوخۆیان لەسەر سەقامگیریی بازاڕ و دابینکردنی وزە لەسەر ئاستی جیهان هەیە.

‎عێراق لە ڕیزی پێنج گەورەترین بازاڕی بەرهەمە شیرەمەنییەکانی تورکیایە لە ساڵی 2025دا

بەپێی نوێترین ئامارە ئابوورییەکان، عێراق پێگەی خۆی وەک یەکێک لە پێنج گەورەترین هاوردەکارانی بەرهەمە شیرەمەنییەکانی تورکیا لە ساڵی 2025دا پاراستووە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە هەناردەی شیر و بەرهەمەکانی ئەنقەرە بۆ بازاڕە نێودەوڵەتییەکان بەردەوامە لە گەشەکردن.

کۆمەڵەی بەرهەمهێنەرانی شیر و شیرەمەنییە پێچراوەکان لە تورکیا (ASUD) لە نوێترین ڕاپۆرتیدا ئاشکرای کرد، عێراق لەگەڵ وڵاتانی جەزائیر، سعوودیە، قوبرسی باکوور و ئیمارات، پێنج گەورەترین بازاڕی بەرهەمە شیرەمەنییەکانی تورکیان. ئەم پێنج وڵاتە بە تەنیا %40.7ی کۆی هەناردەی شیرەمەنی تورکیایان لەم ساڵەدا بۆ خۆیان تەرخان کردووە.

لە ڕووی داراییەوە، ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەهای هەناردەی شیرەمەنی تورکیا لە ساڵی 2025دا گەیشتووەتە 523.3 ملیۆن دۆلار، کە بەراورد بە ساڵی 2024 (489.5 ملیۆن دۆلار) گەشەیەکی بەرچاوی بە ڕێژەی 6.9%بەخۆیەوە بینیوە.

لە نێو بەرهەمە هەناردەکراوەکانیشدا، “پەنیر” لە سەرووی لیستەکەدایە بە بەهای 236 ملیۆن دۆلار، پاش ئەویش بەرهەمەکانی وەک ئاوی پەنیر (Whey)، شیری وشک و ئایسکرێم دێن.

ئەم ئامارانە دەریدەخەن کە بازاڕی عێراق هێشتا بە شێوەیەکی بەرچاو پشت بە بەرهەمە خۆراکییەکانی تورکیا، بەتایبەت شیرەمەنییەکان دەبەستێت، ئەمەش لە چوارچێوەی فراوانبوونی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان بەغدا و ئەنقەرەدایە.

کۆمەڵەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، تورکیا لە ئێستادا بەرهەمەکانی بۆ نزیکەی 100 وڵات هەناردە دەکات و پلان و هەوڵەکانی چڕکردووەتەوە بۆ فراوانکردنی بازاڕەکانی لە ناوچەکانی ئاسیا و ئەمریکا.

جێی وەبیرهێنانەوەیە، بەپێی ئامارەکانی دەستەی ئاماری تورکیا، عێراق لە ساڵی 2023دا یەکەمین وڵاتی هاوردەکاری بەرهەمە شیرەمەنییەکانی ئەو وڵاتە بووە.

هه‌نارده‌ی نه‌وتی عێراق گەیشتووتە نزمترین ئاست

هەناردەکردنی نەوتی خاوی عێراق لە رێگەی دەریاوە لە مانگی نیساندا بۆ نزمترین ئاست دابەزیووە و گەیشتوو 131هەزار بەرمیلی رۆژانە.

داتاکانی یەکەی توێژینەوەی وزە کە بنکەکەی لە واشنتۆنە، دەریدەخەن کە لە مانگی نیسانی ئەمساڵدا هەناردەکردنی هەناردەکردنی عێراق بەڕێژەی 96% دابەزیوە، لەکاتێکدا بەراورد بە ئاستی مانگی ئازار بەڕێژەی نزیکەی 76% دابەزیوە و گەیشتووە 131 هەزار بەرمیلی رۆژانە.

یەکەی توێژینەوەی وزە جەخت دەكاتەوە ئەم ژمارانە ڕەنگدانەوەی ڕادەی ئەو قەیرانەی کە ڕووبەڕووی کەرتی نەوتی عێراق بووەتەوە، هاوردەکارە گەورەکانی وەک چین و هیندستان لە مانگی ڕابردوودا نەماون.

ئەوەش خراوەتە ڕوو كە كەمی هەناردەی نەوت کورتهێنانی بودجەی لە مانگی ئازارەوە زیاتر کردووە، کاتێک داهاتی نەوت بە ڕێژەی 72% دابەزیوە، دوای ئەوەی پێش ئەوەی قەیرانی گەرووەکان توندتر بێت، لە دەوروبەری حەوت ملیار دۆلاردا بوو.

هەناردەکردنی نەوتی عێراق لە ساڵی 2026 بەم شێوەیە:

مانگی یەک: 3.31 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا.

مانگی شوبات: 3 ملیۆن و 360 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا.

مانگی ئازار: 549 هەزار بەرمیل لە ڕۆژێکدا.

مانگی نیسان: ڕۆژانە 131 هەزار بەرمیل.