خەڵک چارەسەری دەوێت؛ چینە سیاسییەکەش تەنها نمایش

مةروان عبدالباقي أحمد

لە نێوان ئەولەویاتی کۆمەڵگە و کارنامەی چینی سیاسیی فەرمانڕەوادا، کەافێکی قووڵ و پڕ لە بێئومێدی دروست بووە کەرێتەپەڕاندنی ئەستەمە؛ لە کاتێکدا هاوڵاتییانی کوردستان بە دوای ئەنجامە کردارییەکاندا دەگەڕێن و داوای سەقامگیریی مووچە، دابینکردنی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، ڕەخساندنی دەرفەتی کار بۆ نەوەی بێکارکراو، و بونیادنانی دامەزراوەی کارا دەکەن،

بەرهەمی ڕۆژانەی حوکمڕانیی کابینەکەی مەسرور بارزانی تەنها بریتییە لە تەقینەوەی بەردەوامی شەڕەپەڕۆی ڕەمزی، ململانێی نمایشکاری و دروستکردنی کەمپینی بێبایەخی پەیوەندییە گشتییەکان. سیاسییەکانی هەرێم وا فێرکراون کە کێشە داخرۆکەکانی ناو کۆمەڵگە بە ڕاگەیەندراوی میدیایی، نمایشکردنی پڕۆژەی بێناوەڕۆکی وەک «ڕووناکی»، و خولقاندنی ئەجێندای سەرقاڵکەری ڕۆژانە چارەسەر دەکرێن، لە کاتێکدا ژیانی مادیی هاوڵاتییان هەموو ڕۆژێک زیاتر بەرەو داڕمان دەچێت. ئەم لێکترازانی جەوهەرییە نیشانەی مۆدێلێکی مەترسیداری دەسەڵاتدارییە کە تێیدا بژێوی و شایستە بنەڕەتییەکانی خەڵک دەکرێنە قوربانیی بەردەوامیدان بە شانۆیەکی سیاسیی بێپێز، شانۆیەک کە تێیدا بینەران ماندوون لە بینینی ئەکتەرە تەقلیدییەکان و دەرهێنەرە درۆزنەکان.

درێژەدان بەم بێباکییە بەرامبەر خواستە بنەڕەتییەکانی کۆمەڵگە، بریندارکردنی هۆشیاریی گشتییە، چونکە هیچ نەتەوەیەک ناتوانێت لەسەر بەڵێنی بێبایەخ و نمایشی میدیایی بژی کاتێک سفڕەی ماڵەوەی بەتاڵە و ئایندەی منداڵەکانی نادیارە. کۆتایی ئەم نەهاتییە سیاسەتکارییە ڕاستییەکی نەگۆڕمان بەڕوودا دەکێشێتەوە کە دەسەڵاتداران درەنگ یان زوو دەبێت ڕووبەڕووی ببنەوە: کۆمەڵگە و وڵاتێک ناتوانرێت بۆ هەتاهەتایە لە ڕێگەی ئامێرەکانی سەرقاڵکردن و نمایشی دروستکراوەوە ئیدارە بدرێت.

قەیرانی ڕاستەقینە پارە نییە، بەڵکو نەبوونی لێپرسینەوەیە!

محمد عەلى عەزیز

لەنێو تەواوی ئەو لێدوان و گوتارە فەرمییانەی کە لە کاتی سەرهەڵدانی هەر تەنگژەیەکی ئابوریدا لە عێراق و هەرێمی کوردستان پێشکەشی خەڵک دەکرێن، هەمیشە هۆکاری سەرەکی بۆ «کەمیی بودجە»، «پاشەکشەی داهاتەکان» یان «بارودۆخی نەخوازراوی دارایی» دەگەڕێنرێتەوە. بەڵام کاتێک بە ووردی تەماشای سەرچاوە دەوڵەمەندەکانی ئەم نیشتمانە دەکەین، لە کێڵگە نەوتی و گازییە زەبەلاحەکانەوە تا دەگاتە داهاتی گومرگ و باج و سەرچاوە جۆراوجۆرەکانی تری ناوخۆ، دەبینین کە کێشەی سەرەکی و بنەڕەتی هەرگیز کەمبوونی سامان نەبووە. زۆربەی ناڕەزایەتی و بێزارییەکانی شەقام لە کەمبوونی پارەوە سەرچاوە ناگرن، بەڵکو لەو دڵەڕاوکێ و نیگەرانییە قووڵەوە دێن کە پەیوەندی بە شێوازی بەڕێوەبردن، دابەشکردنی نادادپەروەرانە و نەبوونی چاودێری و لێپرسینەوەی ڕاستەقینەوە هەیە لەسەر ئەو سەروەتە گشتییەی کە دیار نییە چۆن و لە کوێدا خەرج دەکرێت.

هاوڵاتیی ئاسایی کاتێک دەبینێت وڵاتەکەی لەسەر ئاستی جیهان خاوەنی پێگەیەکی گرنگی وزەیە، بەڵام خۆی دەبێت بۆ وەرگرتنی سەرەتاییترین ماف کە مووچەکەیەتی مانگانە چاوەڕێی پاساوی کارگێڕی بکات، دەگاتە ئەو بڕوایەی کە قەیرانەکە لە خەزێنەدا نییە، بەڵکو لەو عەقڵییەتەدایە کە دامەزراوەکانی لە ئەرکی سەرەکییان کە خزمەتکردنی گشتییە دوورخستووەتەوە. کاتێک سیستمی دادوەری و چاودێریی دارایی لاواز دەکرێن و کەس لەسەر بەفیڕۆدانی سامانی نیشتمانی لێپرسینەوەی لەگەڵدا ناکرێت، بۆشایی نێوان خەڵک و دەسەڵات هێندە قووڵ دەبێتەوە کە هیچ بەڵێنێکی چاکسازی ناتوانێت پڕی بکاتەوە. کێشەکە لێرەدایە کە کاتێک لێپرسینەوە غایب دەبێت، تەنانەت ئەگەر داهاتەکان چەند بەرامبەریش ببن، هێشتا ڕەنگدانەوەیان لەسەر باشبوونی خزمەتگوزارییەکان و ژێرخانی وڵات نابێت. هێشتنەوەی کۆمەڵگا لەژێر تەمومژی بێمتمانەییدا، مەترسیدارترین جۆری حوکمڕانییە. نەتەوەکان دەتوانن لە قۆناغە سەختەکاندا بەرامبەر بە کەمیی سەرچاوە و داهاتی دارایی هاوسۆز و ئارام بن، ئەگەر بزانن کە دادپەروەری هەیە و هەمووان پێکەوە باجەکەی دەدەن؛ بەڵام ئەوەی کە شیرازەی کۆمەڵگا و شەرعییەتی دەسەڵات لەناو دەبات، هەستی غەدر و نادادپەروەرییە. کۆتایی ئەم هاوکێشە تاقەتپڕووکێنەرە حەقیقەتێکی مێژوویی و سیاسیمان پێدەڵێت: نیشتمانێک دەتوانێت لەبەردەم کەمیی سەرچاوە داراییەکاندا خۆی ڕابگرێت و بەردەوام بێت، بەڵام هیچ کات ناتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژخایەن لەبەرامبەر بێمتمانەیی و گومانی بێ سنووری هاوڵاتیانیدا سەقامگیر بمێنێتەوە.

حکومەتی کاربەڕێکەر بووەتە باشترین پەردەپۆشکەری شکستەکان!

سەربەست حوسێن مەحموود

لە زانستی کارگێڕی و سیاسەتدا، “حکومەتی کاربەڕێکەر” قۆناغێکی کاتی و سنووردارە کە تێیدا دەسەڵات تەنیا ئەرکە ڕۆژانە و بەپەلەکان ڕادەپەڕێنێت تا کابینەیەکی نوێ لەسەر بنەمای هەڵبژاردن دروست دەبێت. بەڵام لە هەرێمی کوردستاندا، ئەم چەمکە لە وادەی کاتیی خۆی دەرچووە و بووەتە “فەلسەفەیەکی حوکمڕانی” و باشترین بەهانەی سیاسی بۆ دەربازبوون لە لێپرسینەوە. لەم بۆشاییە یاسایی و دامەزراوەییەدا، کەس خاوەنی دەسەڵاتی تەواو نییە، کەس بڕیاری بوێرانە نادات، و گرنگتر لە هەمووشیان: هیچ لایەنێک ئامادە نییە بەرپرسیارێتیی هیچ شکستێک هەڵبگرێت!

ئەم بۆشاییە بووەتە گۆڕەپانێکی بێوێنە بۆ دروستکردنی زنجیرەیەکی بێکۆتایی لە تاوانبارکردنی یەکتر؛ پارتی شکستی ئیدارەدان و بێمووچەیی دەخاتە ئەستۆی یەکێتی، یەکێتیش هەموو قەیرانەکان بە تاکڕەویی پارتییەوە دەبەستێتەوە. لە ئاستی دەرەوەشدا، هەولێر دەڵێت بەغدا پیلانگێڕە و پارە نانێرێت، بەغداش دەڵێت هەولێر شەفاف نییە و داهاتەکان ناگەڕێنێتەوە. لەناو ئەم بازنە داخراوەی تۆمەت بەخشینەوەدا، تاکە شتێک کە بە ڕوونی و بێ هیچ کەمتەرخەمییەک دەگاتە شوێنی خۆی، پسوولەی گرانیی ژیان و قەیرانەکانە کە ڕاستەوخۆ دەخرێتە سەر شانی هاوڵاتیی بێدەسەڵات.

گاڵتەجاڕییەکە لێرەدایە: هەموو بەرپرس و حزبێک تەواوی شیکاری و ڕوونکردنەوەی پێویستی لەسەر ئەوە پێیە کە “بۆچی ئەم قەیرانە دروست بووە و خەتای کێیە”؛ تاکە شتێک کە لەم وڵاتەدا ونە و بوونی نییە، تەنیا یەک کەس یان لایەنە کە ئامادە بێت بڵێت: “من بەرپرسیارم و هەوڵی چارەسەرکردنی دەدەم!”

باسکردنى داهاتى نەوتى بڤەیە

محمد سيامند ئيمام

لە شانۆگەرییەکی نوخبەی سیاسیی هەرێمی کوردستان بۆمان نمایش دەکەن، یاسایەکی زۆر سادە و لە هەمان کاتدا مەترسیدار پەیڕەو دەکرێت: “شەڕکردن لەسەر جیاوازیی چەند سەد دینارێکی نرخی بەنزین کارێکی زۆر ئاسان و پەسەندە، بەڵام کردنەوەی دەرگای گفتوگۆ لەسەر ملیارەها دۆلاری داهاتی نەوت هێڵی سوور و مەترسیدارە!”. پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەوپەڕی دڵخۆشییەوە ڕێگە بە میدیاکانیان و خەڵک دەدەن کە ڕۆژانە پەلاماری یەکتری بدەن و لەسەر ئەوە شەڕ بکەن کە کامیان بەنزینی هەرزانتر دابین دەکات؛ چونکە ئەمە ئەو جۆرە ململانێیەیە کە دەسەڵات دەیەوێت خەڵکی پێوە سەرقاڵ بکات. کاتێک شۆفێرێکی ماندوو هەموو تووڕەییەکەی لەسەر شاشەی ترومپای بەنزینێک خاڵی دەکاتەوە و لە فەیسبووکدا باسی گرانیی سوتەمەنی دەکات، دەسەڵاتداران لە پشتی پەردەوە پێدەکەنن، چونکە دەزانن ئەم هاوڵاتییە هەرگیز نەگەیشتووەتە ئەو ئاستەی کە بپرسێت:

باشە ئەو سامانە زەبەلاحەی کە لە ژێر پێماندا دەردەهێنرێت و دەفرۆشرێت، بۆچی ناچێتە ناو خەزێنەی گشتییەوە؟ ئەم گۆڕینی ئاراستەی سەرنجە، گەورەترین و سەرکەوتووترین فێڵی حوکمڕانیی ئەم دوو حزبەیە. ئەوان دەیانەوێت خەڵک وەها باوەڕ بکات کە گەورەترین قەیرانی ئابووریی وڵات تەنیا بریتییە لە نرخی سوتەمەنی لە بەنزینخانەکانی گەڕەکدا، نەک ئەو ڕێککەوتنە نەوتییە تەمومژاوی و پەنهانانەی کە داهاتووی چەندین نەوەی ئەم نیشتمانەی خستووەتە ژێر باری قەرزێکی خەیاڵییەوە. بەڵێنی “ئابووریی سەربەخۆ” کە بڕیار بوو هەرێم بکاتە “دوبەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست”،

لە کۆتاییدا تەنیا بووە هۆی دروستبوونی چینێکی بچووکی ملیاردێری حزبی، لە کاتێکدا زۆرینەی ڕەهای کۆمەڵگا ناچار کران وەک سواڵکەر لە چاوەڕوانیی مووچە و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکاندا تەمەنیان بەسەر ببەن. ئەمە ئەوپەڕی گاڵتەجاڕییە کە وڵاتێک خاوەنی دەریایەک نەوت بێت، کەچی هاوڵاتییەکەی بەو شێوەیە بچووک بکرێتەوە کە لەبری داواکردنی شەفافیەت و دادپەروەری لە دابەشکردنی سامانی نەتەوەییدا، ببێتە بەشێک لە شەڕە پەڕۆیەکی حزبی بۆ دابەزاندنی پەنجا دینار لە نرخی سوتەمەنیدا! تا ئەو کاتەی دەسەڵات بتوانێت ڕێگە لەو پرسیارە مەترسیدارانە بگرێت و خەڵک بە قەیرانە لاوەکییەکانەوە سەرقاڵ بکات، ئیفلیجیی سیستەمەکە و تاڵانکردنی سامانەکان بە بێدەنگی بەردەوام دەبێت، و هاوڵاتییانیش دەبێت باجی ئەم وەهمە سیاسییە بدەن

کوانێ کارەبای ٢٤ کاتژمێرییەکەی مەسرور بارزانی؟

هەستیار بورهان محمد

لە دەستپێکی ڕاگەیاندنی پڕۆژەکانی ڕووناککردنەوە و چاکسازیی کەرتی وزەدا، دابینکردنی کارەبای بەردەوام و بێپچڕان وەک بەڵگەیەکی بێپێشینە پێشکەشی رای گشتی کرا؛ بەڵگەیەک لەسەر ئەوەی کە هەرێمی کوردستان پێ ناوەتە قۆناغێکی نوێی گەشەپێدان، هاوچەرخبوون و ئاوەدانیی . گوتاری فەرمیی دەسەڵات وا وێنەی دۆخەکەی دەکێشا کە کۆتایی بە سەردەمی تاریکی و مۆلیدە ئەهلییەکان هاتووە و هاوڵاتیان چیتر پێویست ناکات نائارام بن بۆ ڕووناککردنەوەی ماڵەکانیان. بەڵام کاتێک تەمومژی ڕیکلامە سیاسییەکان دەڕەوێتەوە، واقیعی تاڵی ژیانی ڕۆژانەی خەڵک سەر هەڵدەبڕێتەوە: کوژانەوە بەردەوامەکان گەڕاونەتەوە و خێزانەکان هێشتا ناچارن مانگانە بڕێکی زۆر لە پارەی ماندووبوونیان بۆ کرێى مۆلیدە تایبەتەکان تەرخان بکەن.

پرسیاری جەوهەری لەم کاتەدا ئەوە نییە کە ئایا هیچ پێشکەوتنێکی تەکنیکی یان جوڵەیەک لە وێستگەکاندا ڕوویداوە یان نا؛ چونکە هیچ حکومەتێک ناتوانێت بە تەواوی بێکردار بێت. بەڵکو پرسیارە ڕاستەقینەکە ئەوەیە: ئایا ئەو پێشکەوتنەی ئیدعای بۆ دەکرا، هێندە تۆکمە، بەردەوام و ڕیشەیی بوو کە بتوانێت ئەو چاوەڕوانییە گەورانە بشکێنێت کە بۆ شەقام دروستکرابوون؟ کاتێک سەرۆکی حکومەت بەڵێنێکی وا ستراتیژی دەدات و دەیکاتە ناسنامەی کابینەکەی، خەڵک چاوەڕێی چارەسەری نەبڕاوە دەکەن، نەک دەستکەوتی وەرزیی کاتی کە لەگەڵ یەکەم ڕەشەبا یان گوشارێکی وەرزیی گەرما و سەرمادا تووشی داڕمان ببێتەوە. ئەم درزە قووڵەی نێوان بەڵێنە سیاسییەکان و ئەزموونی ڕاستەقینەی ناو ماڵەکان، زیانێکی کوشندە لە باوڕی گشتی دەدات. لە ڕوانگەی هاوڵاتییەکەوە کە هەموو مانگێک دەبێت دوو جۆر کرێى کارەبا بدات یەکێکیان بۆ دەوڵەت و ئەوی تریان بۆ خاوەن مۆلیدەی گەڕەک هەڵسەنگاندن بۆ سیاسەتی گشتی بە وتار بەمشێ,ەیە ناکرێت. لە لۆژیکی سادەی شەقامدا، پێوەرەکانی سەرکەوتن زۆر ڕوون و یەکلاکەرەوەن:

ئەگەر کرێى مۆلیدە هێشتا بۆ ژیانی ڕۆژانە پێویست و حەتمی بێت، مانای وایە کە قەیرانی کارەبا هێشتا چارەسەر نەکراوە. تا ئەو کاتەی دەنگی مۆلیدەکان خامۆش نەبن، کارەبای ٢٤ کاتژمێری تەنیا وەک دروشمێکی بریقەداری تری دەفتەری بەڵێنە جێبەجێ نەکراوەکان دەمێنێتەوە.

خەونی سەربەخۆیی لە بەردەم واقیعی داڕماندا

محمد جەبار ئەحمەد

ئەگەر بڕوانینە کارنامەی دە ساڵی ڕابردووی هەرێمی کوردستان (٢٠١٦–٢٠٢٦)، ڕاستییەکی تاڵ ڕووبەڕوومان دەبێتەوە: ئەم دەیەیە تەنها قۆناغێکی ئاسایی تێنەپەڕیوە، بەڵکو شاهیدی شکستی پڕۆژەیەکی سیاسی و ئابووری بووە کە باجەکەی ڕاستەوخۆ لەسەر پشتی هاووڵاتییان بار کراوە. زنجیرەیەک بڕیاری هەڵەی ستراتیژی، وەک ئەنجامدانی ڕیفراندۆم بە بێ ئامادەکاری و لێکەوتە دڵتەزێنەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧، نەک هەر نیوەی خاکی هەرێم و سەرچاوە نەوتییە بنەڕەتییەکانی دەستبەسەردا گیرا، بەڵکو بڕبڕەی پشتی خەونی “سەربەخۆیی ئابووری”شی شکاند. سیاسەتی شکستخواردووی دارایی و پەیڕەوکردنی سیستەمی بێبەزەییانەی پاشەکەوت، ژیانی ملیۆنێک و نیو مووچەخۆری کردە قوربانی ململانێیە سیاسییەکان؛ شکستێک کە لە ساڵی ٢٠٢٣ بە بڕیارەکەی دادگای پاریس گەیشتە کۆتایی ڕێگاکە و هەرێمەکەی سەرلەنوێ خستەوە ژێر وابەستەیی تەواوەتی بەغدا.

ئەوەی دۆخەکەی زیاتر قەیراناوی کردووە، ڕادەی بێ باکیی دەسەڵاتدارانی ناوخۆیی بووە لە بەرامبەر بێهیوایی گەنجاندا؛ کاتێک کۆچی بەکۆمەڵ لە سنوورەکانی بیلاڕووس و خنکانی گەنجان لە دەریاکاندا بووە دوا پەناگەی نەوەی نوێ، ڕوونترین بەڵگە بوو بۆ ئەوەی کۆمەڵگای کوردی لە رووی دەروونی و جەستەیییەوە تووشی داڕمانی بەکۆمەڵ بووە. لەلایەکی ترەوە، دابەشبوونی کارگێڕی، پەککەوتنی دامەزراوە دیموکراتییەکان، و بوونی کوردستان بە گۆڕەپانی تەقینەوەی موشەکەکانی ئێران و لەشکرکێشییەکانی تورکیا، سەلماندییان کە حوکمڕانیی ناوخۆیی تەنانەت لە پاراستنی سەروەری و ئاسایشی سەرەتایی هاووڵاتییانیشی ناکام بووە. ئەمڕۆ، لە سایەی بەرزبوونەوەی ترسناکی ڕێژەی تاوانکار و ژنکوژیدا، بە ئاشکرا دەبینین چۆن دەسەڵاتێک کە بەڵێنی دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆی دەدا، کوردستانێکی وێرانکراو و خەڵکێکی هێندە بێئومێدی بەجێهێشتووە کە گەورەترین خەونی ڕۆژانەی تەنها وەرگرتنی مووچەیەک بێت لە کاتی خۆیدا.

ئەنجامى عینادى ململانێى دەسەڵاتداران

سۆران غەفار

لە یەکێک لە گەورەترین و کۆمیدیترین شانۆگەرییەکانی مێژووی حوکمڕانیی هەرێمی کوردستاندا، چەندین مانگ شەقام و میدیاکان بە ململانێیەکی وەهمی و ژاوەژاوێکی سیاسیی بێزارکەرەوە سەرقاڵ کران؛ لە لایەکەوە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە دەنگێکی بەرز و حەماسییەوە گوتی “نەخێر” و وەها خۆی نمایش دەکرد کە گوایە فریادڕەسی میللەتە و ڕێگری لە قۆرخکاری دەکات، لە لایەکی تریشەوە پارتی دیموکراتی کوردستان بەوپەڕی شانازی و لووتبەرزییەوە گوتی “بەڵێ” و بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە بەبێ گوێدانە هیچ ئاستەنگێک کاروانی ئاوەدانی و چاکسازی بەرەو پێشەوە دەبات . بەڵام دوای تێپەڕبوونی مانگەها لەم شەڕە بەیاننامە و هەڕەشە ئاگرینانەی سەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان، کاتێک تۆزوخۆڵی ئەم زۆرانبازییە سیاسییە نیشتەوە و هاوڵاتیی داماو سەیری واقیعی ژیانی خۆی کرد، بۆی دەرکەوت کە ئەنجامی یەکگرتنی ئەم “بەڵێ” و “نەخێر”ە، تەنیا سفرێکی گەورە و “هیچ”ێکی ڕەها بووە .

ئەمە لوتکەی گاڵتەجاڕییە کە دوو هێزی دەسەڵاتدار، نیشتمانێکی تەواویان کردووەتە بارمتەی ململانێیەکی بێمانا، لە کاتێکدا نە “نەخێر”ەکەی یەکێتی توانی سکی منداڵێکی برسی تێر بکات یان دادپەروەری بهێنێتە کایەوە، نە “بەڵێ”کەی پارتیش توانی گڵۆپی ماڵە تاریکەکان ڕووناک بکاتەوە یان مووچەیەک لە کاتی خۆیدا دابەش بکات . ئەگەر سەیرێکی ئەو بەڵێنانە بکەین کە دەدرا، بڕیار بوو ئەم وڵاتە ببێتە دوبەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئابوورییەکی وەها سەربەخۆمان هەبێت کە کەس پێویستی بە بەغدا نەبێت، کەچی ئەمڕۆ گەورەترین کێشەی خەڵک ئەوەیە کە کەی مۆەلیدەی گەڕەک کارەبا دەداتەوە یان کەی پارە دەگاتە بانکەکان بۆ ئەوەی فەرمانبەران دوای چەندین مانگ چاوەڕوانی نیوە مووچەیەک وەربگرن . ئەمە ڕێک وەک ئەو یارییە دەروونییە وایە کە تێیدا پەرلەمان دادەخرێت، دامەزراوەکان سڕ دەکرێن، و یاساکان پێشێل دەکرێن، تەنیا لەبەر ئەوەی دوو لایەنی سیاسی نەیانتوانیوە لەسەر پشکی خۆیان ڕێکبکەون، کەچی بە بێشەرمیشەوە داوا لە خەڵک دەکەن چەپڵە بۆ ئەم بێتواناییە لێبدەن . لەبری ئەوەی ئەم دوو حزبە کێبڕکێ لەسەر پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییەکان بکەن، کێبڕکێ لەسەر ئەوە دەکەن کە کامیان دەتوانێت باشتر پرۆسەی سیاسی ئیفلیج بکات و ژیانی خەڵک زیاتر بخاتە ناو گێژاوەوە، تا لە کۆتاییدا هەردووکیان لە پشتی پەردەوە پێکەوە دابنیشن و کێکەکە بەش بکەن .

بۆ هاوڵاتییەکی ماندوو کە ڕۆژانە شەڕی مانەوە دەکات، هیچ جیاوازییەک نییە لە نێوان دروشمی ڕەتکردنەوە و بەڵێنی جێبەجێکردندا، چونکە لە هەر دوو حاڵەتەکەدا ئەوەی دەدۆڕێت تەنیا گیرفان و کەرامەتی میللەتە . باوکێک کە ناتوانێت کرێی خانووەکەی بدات، یان گەنجێک کە بەهۆی بێکارییەوە بیر لە ڕێگەی مەرگ و کۆچکردن دەکاتەوە، زۆر باش تێگەیشتووە کە ئەم ڕووبەڕووبوونەوە سیاسییە تەنیا یارییەکە بۆ کات کوشتن و سەرقاڵکردنی شەقام، نەک بۆ چارەسەرکردنی بنەڕەتیی قەیرانەکان . لەم وڵاتەدا، کاتێک سەرکردەکان شەڕ دەکەن، میللەت باجەکەی دەدات، و کاتێکیش ئاشت دەبنەوە، دیسان هەر میللەت باجەکەی دەدات؛ چونکە ئامانجی سەرەکیی ئەم سیستەمە دروستکردنی قەیران و شاردنەوەی شکستە یەک لە دوای یەکەکانیانە لەژێر پەردەی ململانێی حزبییدا . لە کۆتاییدا، هەرێمی کوردستان بووەتە گەورەترین قوربانیی ئەم “بەڵێ” و “نەخێر”ە گاڵتەجاڕییە، کە تێیدا تەنیا شتێک کە ڕاستەقینەیە، نەهامەتی و بێهیوایی خەڵکە کە ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر دەبێت

بەنزینی پارتی یان بەنزینی یەکێتی، باجەکەی هەر هاوڵاتیی دەیدات!

محمد زیاد عەزیز

لە گەرمەی قەیرانە یەک لەدوای یەکەکانی هەرێمی کوردستاندا، ململانێی حیزبەکان گەیشتووەتە ئاستێک کە تەنانەت نرخی سووتەمەنیش بووەتە کەرەستەیەکی ڕاگەیاندن بۆ شکاندنی یەکتری و بانگەشەی هەڵبژاردن. کاتێک لە میدیاکاندا دەبیستین کە پارتی و یەکێتی شانازی بەوەوە دەکەن کە لە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی کام حیزبدا بەنزین بە ١٠٥٠ یان ١١٥٠ دینار دەفرۆشرێت، ئەمە لە ڕاستیدا نیشانەی خزمەتکردن نییە، بەڵکو نیشانەی دابەشبوونی ئابووریی وڵاتە بەسەر دوو زۆنی قاچاخچێتی و قۆرخکاریدا. بەرپرسان حەز دەکەن ئەم جیاوازییە کەمەی نرخ وەک “دەستکەوت” و خەمخۆری بۆ هاوڵاتییان پیشان بدەن، و کاتێکیش فەرمان دەردەکەن کە دەبێت بەنزینی بازرگانی لە ٨٥٠ دینار زیاتر نەبێت، وەها وێنای دەکەن کە ئیتر کێشەکە چارەسەر بووە. بەڵام لە واقیعدا، هاوڵاتییەکی ئاسایی کەمترین باکی بەوە هەیە کە کام حیزب لەسەر شاشەکان خۆی دەکاتە پاڵەوانی هەرزانکردنی ٥٠ دینار لە لیترێک بەنزیندا؛ ئەوەی بۆ شەقام گرنگە، تێچووی گشتیی ژیان و توانای بژێوییە لە هەرێمێکدا کە ڕۆژانە نەوت دەردەهێنێت کەچی دانیشتووانەکەی دەبێت چەندین کاتژمێر لە ڕیزدا بوەستن بۆ کڕینی چەند لیترێک سووتەمەنی. خەڵک پرسیاری ئەوە ناکات ئایا بەنزینخانەکە لە زۆنی زەردە یان سەوز، بەڵکو پرسیار دەکات بۆچی ئەو نەوتەی لێرە دەردەهێنرێت بە ٤٥٠ دینار دەدرێتە پارێزگاکانی تری عێراق، بەڵام هاوڵاتیی کورد دەبێت لە وێستگەکاندا تا ١٣٠٠ یان ٢٠٠٠ دینار بداتە هەمان بەنزین؟.

گەورەترین فێڵی ئەم شەڕە میدیاییە ئەوەیە کە دەیانەوێت تێڕوانینی شەقام لە “داواکردنی مافی بنەڕەتی”یەوە کورت بکەنەوە بۆ “ڕازیکردن بە کەمترین زیان”. کاتێک تێکڕای داهاتی خێزانێک لە هەرێمدا تەنیا دەوروبەری ٤٠٠ دۆلارە، دانی پارەیەکی خەیاڵی بە سووتەمەنی واتە وێرانکردنی بودجەی خێزانەکە. ئیتر چ جیاوازییەک دەکات ئەگەر بەنزینخانەکە سەر بە کۆمپانیاکانی پارتی بێت یان یەکێتی، کاتێک لە کۆتاییدا ئەو کەسەی دەست دەباتە گیرفانی و باجی ئەم قۆرخکارییە دەدات هەر هەمان هاوڵاتیی هەژارە کە مووچەکەیشی بڕاوە؟. کاتێک حکومەت خۆی ڕۆژانە ٥٠ هەزار بەرمیل نەوت بۆ پێداویستیی ناوخۆ تەرخان دەکات، کەچی بەرهەمەکەی لەلایەن پاڵاوگە حیزبییەکانەوە بە نرخی بازرگانی دەفرۆشرێتەوە بە خەڵک، ئەمە پێی دەوترێت تاڵانکاریی ڕێکخراو نەک قەیرانی سووتەمەنی. هەربۆیە، دروشمە حیزبییەکان هەرچەندە بریقەدار بن، ناتوانن ئەو ڕاستییە بشارنەوە کە هەردوو حیزب شەریکن لەم سیستەمەدا و شەڕی سەر شاشەکانیشیان تەنیا بۆ ئەوەیە خەڵک بیر لەوە نەکاتەوە کە خاوەنی ڕاستەقینەی ئەم پاڵاوگە و کۆمپانیایانە کێن.

ئیفلیجکردنی دامەزراوەکان لە سێبەری ململانێ حزبییەکاندا

ئەحمەد نەوزاد ئیبراهیم

پێکنەهێنانی کابینەی نوێی حکومەت لە هەرێمی کوردستان، تەنها قەیرانێکی کاتی نییە، بەڵکو دەرخەری نەخۆشییەکی درێژخایەنی ناو سیستەمی سیاسیی هەرێمە. ئەم چەقبەستووییە، کە بە پلەی یەکەم بەرهەمی ململانێ و بەرژەوەندیخوازیی هێزە سەرەکییەکانە—بەتایبەت پارتی و یەکێتی—سەلمێنەری ئەو ڕاستییە تاڵەیە کە ئیرادەی حزبی بەسەر بەرژەوەندییە نیشتمانییەکاندا زاڵ کراوە. پرۆسەی پێکهێنانی حکومەت، کە دەبوو پرۆسەیەکی دیموکراسی و دامەزراوەیی بێت، گۆڕدراوە بۆ یارییەکی کاتکوشتنی بێ کۆتا، وەک ئەوەی جومگەکانی ژیان لەسەر وەستانی کات و چاوەڕوانیی ڕێککەوتنی ئەوان گیرسێتبێتەوە.
لە ڕووی کارگێڕییەوە، مانەوەی هەرێم لەم بۆشاییەدا، بووەتە هۆی پەلوپۆخستن و ئیفلیجکردنی دامەزراوە گشتییەکان. کاتێک دەسەڵاتی جێبەجێکردن لە دۆخی “کاربەڕێکەر”ێکی لاوازدایە، بڕیارە ستراتیژییەکان سڕ دەکرێن و تەنها ڕۆتینێکی ئیداریی بێگیان باڵادەست دەبێت. لەم نێوەندەشدا، دامەزراوەکان نەک هەر وەڵامدەرەوەی پێداویستییەکانی هاوڵاتیان نین، بەڵکو دەنگ و داواکارییەکانی خەڵک لەناو دەنگەدەنگی ململانێ سیاسییەکاندا بە تەواوی پشتگوێ دەخرێن و هیچ بەهایەکیان بۆ نامێنێت.
دەرهاویشتە ئابوورییەکانی ئەم قەیرانە، لە ئاستێکی زۆر مەترسیداردان. نەبوونی دیدگایەکی ڕوونی ئابووری و سەقامگیریی سیاسی، ژینگەی وەبەرهێنانی وێران کردووە و بازاڕی خستووەتە دۆخێکی نادڵنیایی قووڵەوە. داهێنانە سەیرەکانی ئەم جۆرە حوکمڕانییە، وەک دروستکردنی سیستەمی “لەتە مووچە” و دابەشکردنی پارە بە شێوەی وەرزی، بوونەتە ناسنامەی ئیدارەدانی هەرێم. لەولاشەوە، خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی وەک ئاو، کارەبا، و ڕێگاوبان لەوپەڕی خراپیدان و هێشتا وەک پێداویستییەکی نایاب و لوکس مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، نەک وەک مافێکی سادەی هاوڵاتیبوون.
لە ڕووی کۆمەڵایەتیشەوە، ئەم درزە گەورەیەی نێوان دەسەڵات و کۆمەڵگە، متمانەی بە سیستەمەکە لە ڕەگەوە هەڵتەکاندووە. هاوڵاتیان لە نێوان بێئومێدی و توڕەییدا دەژین، کە ئەمەش زەنگێکی مەترسیدارە بۆ سەرهەڵدانی ناسەقامگیریی و تەقینەوەی کۆمەڵایەتی. سەرەڕای ئەوەی چارەسەرەکە لە یەکگرتوویی و وەلانانی بەرژەوەندییە تەسکەکاندایە، بەڵام دەستەبژێری سیاسی بە جۆرێک لە واقیعی خەڵک دابڕاون، کە بەوپەڕی بێباکییەوە دەڕواننە نەهامەتییەکانی چینی ئاسایی و هیچ نرخ و بەهایەکی ئەخلاقییان بۆ ئیرادەی گشتی نەهێشتووەتەوە.

مەسرور بارزانی و بافڵ تاڵەبانی تۆپەکە بۆ یەکتر هەڵدەدەن، بەڵام خەڵک چیتر نایەوێت سەیری یارییەکە بکات!

ڕێباز عوسمان محمد

ململانێی نێوان سەرکردەکانی پارتی و یەکێتی، بەتایبەتی مەسرور بارزانی و بافڵ تاڵەبانی، چیتر تەنیا ناکۆکییەکی سیاسیی ئاسایی نییە، بەڵکو بووەتە یارییەکی تەلەفزیۆنیی بێزارکەر کە تێیدا هەردوو لا تەنیا خەریکی هەڵدانی تۆپی بەرپرسیارێتین بۆ گۆڕەپانی یەکتری. قەیرانی ڕاستەقینە لە هەرێمی کوردستاندا لە خودی ناکۆکییەکاندا نییە، بەڵکو لەو سوڕە بەتاڵەدایە کە سیاسەتی ئەم وڵاتەی تێدا گیری خواردووە؛ سوڕێک کە تێیدا کۆبوونەوەکان تەنیا دەبنە هۆی ڕێکخستنی کۆبوونەوەی تر، دانوستانەکان تەنیا دانوستانی تر بەرهەم دەهێنن، و لێدوانە ئاگرینەکان تەنیا بۆ وەڵامدانەوەی لێدوانەکانی پێشوو دەدرێن. لەم نێوەندەشدا، ئەوەی دەبوو ببێتە مەرجەعی یاسایی و چاودێری واتە پەرلەمان، بە تەواوی ئیفلیج کراوە، و پرۆسەی پێکهێنانی حکومەتیش بووەتە چیرۆکێکی خەیاڵیی بێکۆتایی. هاوڵاتییان کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا بەرەو سندوقەکانی دەنگدان چوون بۆ ئەوەی دامەزراوەکانیان بۆ کارا بکرێتەوە، ئێستا دەبێت وەکو بینەرێکی ماندوو لەسەر کورسییەکانی چاوەڕوانی دابنیشن و سەیری ئەم یارییە سیاسییە بکەن کە هیچ ئەنجامێکی نییە جگە لە بەفیڕۆدانی کات و سامانی وڵات.

شەقامی کوردی گەیشتووەتە ئەو ئاستەی کە چیتر باکی بەوە نەماوە کام حیزب زۆرترین پۆست دەبات یان کام سەرکردە لە میدیاکاندا خۆی بە براوە نیشان دەدات؛ تاکە پرسیارێک کە بۆ خەڵک گرنگە ئەوەیە: ئایا ئەم یارییە بێمانایە کەی کۆتایی دێت؟ کاتێک دەسەڵاتداران خەریکی دابەشکردنی خاڵە سنوورییەکان و داهاتی نەوتن لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە، شەقام بەدەست بێمووچەیی و نەبوونی خزمەتگوزارییەکانەوە دەناڵێنێت. سەرکردەکان پێیان وایە بە درێژکردنەوەی کاتی یارییەکە دەتوانن مەرجەکانیان بەسەر یەکتریدا بسەپێنن، بێئاگا لەوەی کە خەڵک مێژوویەکی درێژی لەگەڵ ئەم شانۆگەرییانەدا هەیە و زۆر باش دەزانێت کە لە کۆتاییدا حیزبەکان لەسەر دابەشکردنی پارەکە ڕێکدەکەون و ئەوەی وەک هەمیشە دەدۆڕێت تەنیا هاوڵاتیی هەژارە. تا ئەو کاتەی سیاسەت لە هەرێمی کوردستان تەنیا بۆ بردنەوەی دەسکەوتی حیزبی بێت نەک بۆ خزمەتکردنی کۆمەڵگا، ئەوا ئەم یارییە هەر بەردەوام دەبێت و بینەرەکانیش ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر بێئومێد دەبن و واز لە سەیرکردنی دەهێنن.