مووچەی فەرمانبەران بووەتە پێوەری شکستی سیاسی!
محمد قاسم
کاتێک فەرمانبەرێکی کەرتی گشتی لە هەرێمی کوردستان ناتوانێت هیچ بەرنامەڕێژییەکی سەقامگیر بۆ خەرجییەکانی ماڵەوەی بکات چونکە بەرواری وەرگرتنی مووچەکەی بە تەواوەتی نادیارە، ئەم دڵەڕاوکێیە لە سنووری فەرمانگەی دارایی دەردەچێت و کاریگەریی ڕاستەوخۆ دەکاتە سەر تەواوی پێکهاتەی ئابووریی کۆمەڵگە؛ چونکە لە واقیعی ئەمرۆدا مووچەی مانگانە تەنها ژمارەیەک نییە لەسەر کاغەز، بەڵکو شادەماری سەرەکییە بۆ دابینکردنی کرێی خانوو، کڕینی خۆراک و دەرمان، دانەوەی قەرزەکان و خەرجیی پەروەردەی منداڵان.
کاتێک دابەشکردنی مووچە دوادەکەوێت یان دەفەوتێت، خێزانەکان ناچار دەکرێن تا بە شێوەیەکی ناڕەوا باج و بارگرانیی قەیرانی نەقدیی حکومەت لە کۆڵ بگرن، کە ئەمەش دەبێتە هۆی دابەزینی توندی توانای کڕینی هاوڵاتییان، دروستبوونی گوشاری کوشندە لەسەر بازاڕ و کاسپکارانی کەرتی تایبەت، و ناچارکردنی خێزانەکان بۆ قەرزکردن یان دواخستنی خەرجییە سەرەتایی و پێویستەکان. لە ڕووی داراییەوە، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراویکی کانوونی دووەمی ۲۰۲٦ دا ئاماژەی بەوە کرد کە لە نێوان ساڵانی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲٥دا، ناردنی شایستە داراییەکان لەلایەن حکومەتی فیدراڵییەوە زۆر کەمتر بووە لەوەی کە هەرێم بە مافی یاسایی خۆی زانیوە، و بەم هۆیەوە تەرخانکراوی مووچە بۆ تەواوی ۱۲ مانگی بەردەوام لەو ساڵانەدا بە تەواوەتی دابین نەکراوە—کە بێگومان ئەم ئامارانە گێڕانەوە و ئاماری ڕەسمیی ئیدارەی هەرێمن و دەبێت وەک پێگەی لایەنێک ببردرێن، نەک وەک جیاکارییەکی ژمێریاریی یەکلاکراوەی بێلایەن.
لە ڕوانگەی منەوە، نادیاری و پچڕپچڕیی مووچە دەبێت وەک قەیرانێکی نیشتمانیی زۆر جدی لە بواری دارایی گشتیدا مامەڵەی لەگەڵدا بڕکرێت، نەک وەک ئاستەنگێکی سیاسیی ڕۆژانە و ئاسایی کە بە ئاسانی تێپەڕێنرێت؛ چونکە کاتێک حکومەتێک ناتوانێت بە شێوەیەکی ڕوون بڕیار لەسەر بەرواری شایستەی دارایی فەرمانبەرانی خۆی بدات، لێکەوتە و داڕمانەکانی بە تەواوی ئابووریی وڵاتدا بڵاو دەبنەوە. لەم هاوکێشەیەدا، هەردوو حکومەت بەرپرسیاریەتیی تەواویان لەسەرە: بەغدا دەبێت بە ڕوونی ژمێریاری بۆ شایستە فیدراڵی و ئیلتزامە یاساییەکانی بڕکات، و حکومەتی هەرێمی کوردستانیش پابەند بێت بە بڵاوکردنەوەی شەفافی داهاتە ناوخۆییەکانی، خەرجییەکان، پابەندبوونی مووچەخۆران و پلانی نائاسایی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانەکان. لە کۆتاییدا، هیچ بەیاننامە و لێدوانێکی سیاسی لایەنەکان ناتوانێت ببێتە جێگرەوەی تۆمارە داراییە ڕوون و سەربەخۆکان، چونکە حکومەتێک کە مووچەی هاوڵاتییانی بکاتە کارتی گوشار، ڕەوایەتیی کارگێڕیی خۆی لەدەست دەدات!
