یارییەکى نوێى موچە

محمد ئەحمەد قادر

لە بەدکاری و داهێنانی کارگێڕیی کابینەکەی مەسرور بارزانی و دەسەڵاتدارانی هەرێمدا، هیچ دیاردەیەک ئەوەندەی مامەڵەکردن بە مووچەی فەرمانبەرانەوە سووکایەتیپێکەر و کارەساتبار نییە. لە کاتێکدا سەدان هەزار فەرمانبەر و کارمەندی کەرتی گشتی دەبێت هەفتە دوای هەفتە و مانگ دوای مانگ لە ناو دڵڕواکێ و چاوەڕوانیی بێبڕانەوەدا ببنە قوربانیی ناڕوونی و پاشەکەوتکردنی بێپسانەوە، دەسەڵاتداران پێشوەختە بەرنامەی تەواویان بۆ دزینی هەمان ئەو پاره کەمەش داڕشتووە! بەرلەوەی مووچەخۆر تەنانەت دەستی بە دینارێک لە شایستەداراییەکانی بگات، ڕێژەیەک لە باجی ناڕەوا، فاتورەی بەرزبووەوەی کارەبا، کرێی ئاو، و لیستی قەرزی دووکاندارەکان—کە بەهۆی دواکەوتنی مووچەوە بەسەریدا کەڵەکە بوون—پێشوەختە لە سەرجەم حساباتەکاندا دەستبەسەردا گیراون.

ئەم مۆدێلە ئابوورییە نەخۆشە، تاڵانییەکی سیستماتیک و ڕێکخراوە لە شانی توێژی ماندووی کۆمەڵگە. کاتێک مووچە دوا دەخەرێت، هاوڵاتی ناچار دەکرێت بۆ دابینکردنی نان و دەرمان پەنا بباتە بەر قەرزکردن یان بەکارهێنانی کارتەکانی قەرز؛ و کاتێکیش لە کۆتاییدا ئەو ڕمکی مووچەیە پاش هەزاران منەت دەگاتە دەستی، لە هەمان چركەدا لەلایەن سیستمی باج و گرانیی دروستکراوی حکومەتەوە دەمژرێتەوە. دەسەڵاتداران مووچە وەک خێرپێکردنێک پیشان دەدەن کە هەمیشە وادەکەی «دوا دەکەوێت»، بەڵام کاتێک تۆرەکە دەگاتە سەندنەوەی پارە لە جەماوەر بە شێوازی جۆراوجۆر، هەمان حکومەت دەبێتە وردترین و خێراترین ئامێری جیهان!

کۆتایی ئەم تاڵییە بێبڕانەوەیە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵ و ڕووتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە هیچ نووسراو و لێدوانێکی فەرمی ناتوانێت پەردەپۆشی بکات: لەم ئیدارەدانە بێڕەحمەدا، هاوڵاتی بەردەوام سزادەردرێت تا باجی فەشەلی دارایی بدات؛ مووچەی فەرمانبەران هەمیشە بە دواکەوتن و منەتەوە دەگات، بەڵام بڕین و باجەکان هەمیشە لە چركەی دیاریکراوی خۆیاندا دەگەن.

مووچە وەک هاوکاریی مرۆیی دەدرێت، نەک حەقدەستی ڕەنج و ماندووبوون!

ئەریڤان بهاءالدین لطیف

لە ناو هەموو سیستەمە دەسەڵاتدارەکانی جیهاندا، حەقدەستی کارکردن بنەمایەکی یاسایی، ئەخلاقی و نەگۆڕە؛ بەڵام لە ژێر سایەی کابینەکەی مەسرور بارزانی و حوکمڕانانی زۆنی زەرد و سەوزدا، سەرتاپای ئەم هاوکێشەیە شێوێنراوە. مووچە—کە مافی سەرسەخت و شایستەی بێمەرجی سەدان هەزار فەرمانبەر، مامۆستا و پزیشکە—لە مافێکی سەرەتاییەوە گۆڕدراوە بۆ «یارمەتییەکی مرۆیی و بەخشندەیی» کە هەموو مانگێک بە هەزاران منەت و موزایەدەی سیاسییەوە دەرخواردی کۆمەڵگە دەدرێتەوە.

لە بری ئەوەی پرۆسەی دابەشکردنی مووچە ڕێکارێکی کارگێڕیی ئاسایی و پێشبینیکراو بێت، دەسەڵاتداران کردوویانە بە شانۆگەرییەکی درامی. کاتێک پاش مانگەکان لە ئازار، قەرزاری و چاوەڕوانیی تاقەتپڕپڕکەر، بڕە پارەیەک دەپڕشێنرێتە ناو بازاڕەوە، ئامێرە میدیاییەکانی دەسەڵات بە شێوازێک کەشوهەواکە داڕێژرێن کە گوایا دیارییەکی گەورە یان چاکەیەکی بێپایانی سەرۆکی حکومەتە بۆ هاوڵاتییان! تراژیدیاکە لەوەش قووڵترە کاتێک دەبینین کۆمەڵگە تووشی جۆرێک لە تراومای دەروونی کراوە، بە جۆرێک کاتێک هەواڵی وەرگرتنی مووچەکەی دەبیستێت، هەناسەیەکی ئاسوودەیی هەڵدەکێشێت و شادمانیی خۆی دەردەبڕێت.

ئەمەی ڕوودەدات ڕووتکردنەوەی سیستماتیکی کەرامەتی کارکەرانە. کاتێک هاوڵاتی ناچار دەکرێت دڵخۆش بێت بە وەرگرتنەوەی ئەوەی کە پێشوەختە هی خۆیەتی و بۆی ماندوو بووە، ئاستی داواکارییەکانی لە «حوکمڕانیی باش، سەروەریی یاسا و ئازادی»ەوە دادەبەزێنرێت بۆ «تەنها ڕزگاربوون لە برسییەتی». دەسەڵاتداران هۆشیاریی کۆمەڵگەیان تووشی جۆرێک لە «نەخۆشیی ستۆکهۆڵم» کردووە، تا خەڵک هاوکاری و بەخشندەیی لەواندا ببیننەوە کاتێک تەنها بەشێک لە مافە زەوتکراوەکانیان بۆ دەگەڕێننەوە.

کۆتایی ئەم ناهاوسەنگییە جەرگبڕە، حەقیقەتێکی زۆر تاڵ و ڕووتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە کە چیتر بە هیچ دروشمێک داپۆش ناکرێت: لەم ئیدارەدانە بێڕەحمەدا، کەرامەتی مرۆڤەکان بێبەها کراوە؛ کاتێک خەڵک ئاهەنگ دەگێڕن و دڵخۆش دەبن بە وەرگرتنەوەی پارەی ڕەق و ئارەقەی خۆیان، ئەوا بزانە سیستمی حوکمڕانی تا دوا ئاست داڕزاوە و شتێکی زۆر مەترسیدار لە ڕەگەوە تێکچووە.

پەرلەمانی بوونى هەیە

ئاوارە حمزە حسین

لە سەرجەم سیستەمە دیموکراسی و دەستوورییەکانی جیهاندا، پەرلەمان بە بەرزترین و پیرۆزترین دامەزراوەی یاسادانان و نوێنەرایەتیکردنی ئیرادە و دەنگی ڕاستەقینەی خەڵک دادەنرێت کە تێیدا بڕیار لەسەر چارەنووسی نیشتمان، چاودێریکردنی دەسەڵاتی جێبەجێکردن، و پاراستنی مافەکانی هاوڵاتییان دەدرێت؛ کەچی لە هەرێمی کوردستاندا پارادۆکسێکی سەیر، تراجیکۆمیدی، و تەواو بێوێنە دروست بووە کاتێک خەڵک بە هیوا و ئومێدی گۆڕانکاری و دەرچوون لە قەیرانەکان لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ بەشدارییان لە هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەماندا کرد و پەرلەمانتارە نوێیەکانیش لە دانیشتنی یەکەمی ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا هاتن و بە جلی فەرمی و کوردییەوە بە شانازییەوە سوێندی یاساییان خوارد،

بەڵام هەرزوو دانیشتنەکە بەهۆی نەبوونی ڕێژەی یاسایی و بایکۆتکردنی بەشێک لە فراکسیۆنە سەرەکییەکان بە کراوەیی جێهێڵدرا و نەتوانرا تەنانەت دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانیش هەڵبژێردرێت، و لەو ڕۆژەوە تا ئێستا ئەم دامەزراوە نیشتمانییە لەناو ململانێی قووڵی حزبیی نێوان پارتی و یەکێتیدا بە بارمتە گیراوە و دەرگای هۆڵە سەرەکییەکەی بە کڵۆمکراوی ماوەتەوە، بە شێوەیەک کە دەنگدەری داماو لەبری ئەوەی نوێنەرەکانی یاسا دەربکەن و لێپرسینەوە لە بێمووچەیی و خراپیی خزمەتگوزارییەکان بکەن، تەنیا بەشێکی نوێ و تاقەتپڕووکێنی لە دانوستانی بێئاکام، بەیاننامەی حزبی، و شەڕەدەنووکی ژوورە تاریکەکانی نێوان مەکتەبی سیاسیی حزبەکانی پێ دراوەتەوە، کە ئەمەش کارەساتێکی گەورەی بەدوای خۆیدا هێناوە چونکە بەبێ پەرلەمانێکی کارا چاودێری بەسەر داهاتە نەوتی و نانەوتییەکان، خەرجییەکان، و خاڵە سنوورییەکان بەتەواوی لەناودەچێت، حکومەتی کاربەڕێکەر بەبێ هیچ چاودێری و لێپرسینەوەیەک بڕیار دەدات، و پرۆسەی پێکهێنانی کابینەی دەیەمی حکومەتیش دەبێتە قوربانیی پشکپشکانێ، لە کاتێکدا لوتکەی گاڵتەجاڕییەکە لەوەدایە کە باڵەخانە گەورە و شاهانەکەی پەرلەمان لە هەولێر بوونی هەیە،

پەرلەمانتاران مانگانە مووچە و ئیمتیازاتی تەواوی خۆیان وەردەگرن، کورسییە چەرمەکان، هۆڵی کۆبوونەوەکان، و تەنانەت مایکرۆفۆنە گرانبەهاکانیش لە جێی خۆیاندان، بەڵام وادیارە تاکە شتێک کە لەو شوێنەدا بەتەواوی غائیبە و بوونی نییە، خودی پەرلەمان، دەسەڵاتی یاسادانان، و هەستکردنە بە بەرپرسیارێتی بەرامبەر بە خەڵک!

ئەگەر قەیران وەرزشێکی ئۆڵۆمپی بوایە، پارتی و یەکێتی مەدالیای ئاڵتوونیان دەبردەوە!

سامان ئیسماعیل

ئەگەر لە جیاتی ڕاکردن و مەلەوانیکردن، کێبڕکێی ئۆڵۆمپیاد بۆ “دواخستنی پێکهێنانی حکومەت و کوشتنی کاتی میللەت” ڕێکبخرایە، بێگومان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەبێ ڕکابەر لە هەموو خولێکی هەڵبژاردنێکدا مەدالیای ئاڵتوونیان دەخستە ملیان و ڕیکۆردی گینسیشیان دەشکاند . لەم وڵاتە پڕ لە تراجیکۆمیدیایەدا، هەر کە پرۆسەی هەڵبژاردن تەواو دەبێت و هاوڵاتییانی ماندوو بە ئومێدی گۆڕانکاری و کۆتاییهاتنی قەیرانەکان پەنجەکانیان مۆر دەکەن، یەکسەر وەرزشە دڵخوازەکەی ئەم دوو حزبە دەست پێدەکات کە بریتییە لە ماڕاسۆنێکی بێكۆتایی لە کۆبوونەوەی بێئەنجام، شەڕە بەیاننامەی میدیایی، و دروستکردنی ئاستەنگی سیاسی بۆ یەکتری .

ئەم وەرزشە سیاسییە کە پێویستی بە هیچ ماندووبوونێکی جەستەیی نییە و تەنیا لەناو کۆشکە سارد و فێنکەکاندا ئەنجام دەدرێت، بووەتە هۆی ئەوەی ژیانی ملیۆنان مرۆڤ بە تەواوی ئیفلیج ببێت؛ فەرمانبەر چاوەڕێی مووچەیە، گەنج چاوەڕێی هەلی کارە، نەخۆش چاوەڕێی دەرمانە، کەچی پاڵەوانەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە سیاسییە بەوپەڕی هێمنی و خوێنساردییەوە خەریکی دیاریکردنی پشکی خۆیانن لە داهات و پۆستە وەزارییەکان و وەها مامەڵە لەگەڵ کات دەکەن کە وەک بڵێیت ژیانی خەڵک هیچ بەهایەکی نییە . بۆ ئەم نوخبە سیاسییە، دواخستنی بڕیارەکان تەنیا کات کوشتن نییە، بەڵکو هونەرێکە بۆ بێزارکردن و شکاندنی ئیرادەی جەماوەر، تاوەکو دەگەنە ئاستێک کە تەنیا بۆ وەرگرتنی مووچەیەک یان چاککردنی کارەبای ماڵەکانیان، ئامادە بن چەپڵە بۆ ڕێککەوتنێکی ژێربەژێری و نادادپەروەرانە لێبدەن و سوپاسگوزاریش بن . ئەوانەی کە بەردەوام باس لە بەرژەوەندیی نیشتمانی و خزمەتکردنی گەل دەکەن، لە ڕاستیدا تەنیا ڕاهێنەری یارییەکی قێزەونن کە تێیدا هەتا خەڵک زیاتر ئازار بکێشێت و پڕۆژەکان زیاتر بوەستن، ئەوان زیاتر هەست بە سەرکەوتن دەکەن و کارتی فشاری زیاتر لە دژی یەکتر بەکاردەهێنن

. جێگەی پێكەنینێکی تاڵە کە لە وڵاتانی تر دوای هەڵبژاردن حکومەت دەستبەکار دەبێت بۆ جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی، کەچی لێرە دەستپێکی هەڵبژاردن واتە دەستپێکی وەرزی سڕکردنی وڵات و وەستاندنی کاتژمێری ژیان، کە تێیدا ئەم دوو هێزە ئەوەندە کات دەکوژن تا هاوڵاتی بە تەواوی لەبیر دەکات کە بۆچی دەنگی داوە و چی ویستووە، و لە کۆتاییدا هەر ئەوانیش دەبنەوە بە پاڵەوانی سەر شاشەکان و مەدالیای ئاڵتوونیی بێباکی و بێتوانایی بە شانازییەوە بەسەر سنگیاندا هەڵدەواسن . کاتێک سەیری ئەم پاڵەوانێتییە دەکەین، دەبینین چۆن باوکێکی هەژار ناچار دەکرێت لەبری بینینی خزمەتگوزاری، ببێتە تەماشاکەری یارییەک کە تێیدا چارەنووسی منداڵەکانی کراوەتە تۆپێک و لە نێوان بەرژەوەندییەکانی ئەم دوو حزبەدا هەڵدەدرێت . ئەگەر خەڵاتێک هەبێت بۆ دروستکردنی قەیران، بێهیواکردنی گەنجان، و بەتاڵکردنەوەی پەرلەمان لە بەها یاساییەکەی، ئەوا بێگومان هیچ هێزێکی تر لە جیهاندا ناتوانێت ڕکابەرییان بکات، چونکە ئەوان فێربوون چۆن یارییەکە بە جۆرێک دابڕێژن کە هەمیشە تەنیا خۆیان براوە بن و میللەتیش هەمیشە دۆڕاوی ناو یاریگاکە بێت .

هەڵبژاردن کورسیی بەرهەم هێنا، نەک سەرکردایەتی!

یەشار ستار ئەحمەد

دەبینین کە پرۆسەی هەڵبژاردنەکان لەبری ئەوەی ببنە هۆی نوێبوونەوەی ژیانی سیاسی و دروستکردنی حکومەتێکی خزمەتگوزار، تەنیا بوونەتە ئامێرێکی گەورە بۆ بەرهەمهێنانی کۆمەڵێک کورسیی بێگیان و بەتاڵ لە بڕیاردان. کێشەی سەرەکیی ئەم وڵاتە چیتر ئەوە نییە کە چۆن دەنگەکان دەژمێردرێن یان کێ زۆرترین دەنگی هێناوە، بەڵکو قەیرانە گەورە و کوشندەکە نەبوونی سەرکردەیەکە کە بوێریی ئەوەی هەبێت بەرژەوەندییە نیشتمانی و دامەزراوەییەکان بخاتە پێش حیساباتە حزبی و گیرفانییەکانەوە. کاتێک هاوڵاتیی ماندوو و گیرفان خاڵی بە ئومێدێکی کەمەوە بەرەو سندوقەکانی دەنگدان ڕۆیشت، تەنیا بۆ ئەوە بوو نوێنەری ڕاستەقینە هەڵبژێرێت کە کێشەی مووچە، کارەبا، و ژێرخانی ئابووریی بۆ چارەسەر بکات؛ نەک ئەوەی دەنگ بدات بە لیژنەیەکی بێكۆتایی لە دانوستانکاری بێباک کە مانگەها لەناو ژوورە داخراوەکاندا کات دەکوژن تەنیا بۆ ئەوەی بزانن چۆن کێکەکە لە نێوان خۆیاندا دابەش بکەن.

ئەمە ئەوپەڕی سووکایەتییە بە عەقڵ و کەرامەتی شەقام، کاتێک دەبینن ئەوانەی کە بەڵێنی “چاکسازی” و “کوردستانێکی بەهێز”یان دەدا، هەر کە گەیشتنە سەر کورسییەکانیان، یەکسەر هەموو ئەو بەڵێنانەیان لەبیر چوو و وڵاتیان خستە ناو چەقبەستووییەکی ئیفلیجکەرەوە. پەرلەمان وەک دەزگایەکی چاودێری و یاسادانان بە تەواوی پەراوێز خراوە و دامەزراوەکان سڕ کراون، چونکە نوخبەی سیاسی پێیان وایە کە براوەی هەڵبژاردن بۆی هەیە وڵات وەک موڵکی تایبەتی خۆی دابەش بکات. لەبری ئەوەی سەرکردایەتییەکی ڕاستەقینە پیشان بدەن بۆ تێپەڕاندنی قەیرانەکان، بەردەوام یاری بە کات دەکەن و وەها بیر دەکەنەوە کە تا ڕێککەوتنەکان زیاتر درێژە بکێشن، دەتوانن کارتی فشاری زیاتر لە یەکتری بسەنن، بێئاگا لەوەی کە ئەوەی لەم نێوەندەدا باجەکەی دەدات تەنیا هاوڵاتیی داماوە.

خەڵکی ئەم وڵاتە نوێنەریان هەڵبژارد بۆ ئەوەی یاسا دەربکەن و حوکمڕانییەکی تەندروست بنیات بنێن، نەک بۆ ئەوەی ببنە ئەندامی هەمیشەیی لیژنەیەکی دانوستانی بێئەنجام کە هەرگیز کۆتایی نایەت. ئەم جۆرە لە سیاسەتکردن نیشانەی داڕمانێکی گەورەی ئەخلاقی و ئیدارییە، کە تێیدا هەڵبژاردنەکان لەبری بەرهەمهێنانی هیوا، تەنیا بێهیوایی و وەهمێکی گەورەتر بۆ کۆمەڵگا بەرهەم دەهێنن

بەڕاستی کێ عێراق بەڕێوە دەبات؟

مولود حسن محمود

لە عێراقی ئەمڕۆدا، کێشەکە زۆر لەوە تێپەڕیوە کە تەنیا بریتی بێت لە بوونی چەند میلیشیا و گرووپێکی چەکدار لە دەرەوەی یاسا. کێشە گەورە و ستراتیژییەکە ئەوەیە کە ئەم هێزانە چۆن بە شێوەیەکی قووڵ و ترسناک لەناو جومگە سیاسی، ئابووری، و دامەزراوەییەکانی دەوڵەتدا چەسپاون و خۆیان خزاندووەتە ناو پێکهاتەی وڵاتەوە. حەشدی شەعبی کە بەپێی یاسا و لەسەر کاغەز وەک دامەزراوەیەکی سەر بە دەوڵەت و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان پێناسە دەکرێت، لە واقیعدا خاوەنی هەژموونێکی تەواو سەربەخۆ و لێپرسینەوەلێنەکراوە. ئەوان چیتر تەنیا هێزێکی ئەمنی نین، بەڵکو بوونەتە خاوەنی کۆمپانیای ئابووری، بڕیاردەری سیاسی، و قۆرخکاری بازاڕەکانی باج و خاڵە سنوورییەکان. ئەمەش وای کردووە کە عێراق لەبری ئەوەی خاوەنی یەک حکومەتی یەکگرتوو بێت، ببێتە وڵاتێک کە تێیدا “دەوڵەتێک لەناو دەوڵەتدا” دروست بووە و بڕیارەکانی کۆشکەکانی بەغدا لەلایەن هێزەکانی سەر شەقامەوە ڤیتۆ دەکرێن.

لێرەدا پرسیارێکی زۆر ڕوون ڕووبەڕووی حکومەتی عێراق دەبێتەوە: ئەگەر حەشدی شەعبی وەک دەڵێن بەشێکە لە دەوڵەت و مووچەکانیان لە گیرفانی خەڵک دەدرێت، بۆچی بەغدا بەردەوام توانای نییە بڕیارەکانی خۆی بەسەر هەندێک لە باڵەکانیاندا بسەپێنێت؟ بۆچی کاتێک دادگاکان یان سەرۆک وەزیران بڕیارێک دەدەن کە لە بەرژەوەندیی میلیشیایەکدا نەبێت، ڕاستەوخۆ بە هێزی چەکدار و هەڕەشە ڕووبەڕووی دەوڵەت دەبنەوە و بڕیارەکان پێچەوانە دەکەنەوە؟ شرۆڤەکاران و ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان زۆر بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکەن کە حەشدی شەعبی لە ڕووی یاساییەوە دامەزراوەیەکی دەوڵەتە، بەڵام لەسەر ئەرزی واقیع پێگەیەکی ئۆتۆنۆمی (سەربەخۆ)ی هەیە کە خۆی بڕیار لەسەر جەنگ، ئاشتی، و ئابووری دەدات بێ ئەوەی باکێکی بە دەستوور هەبێت.

ئەمە لوتکەی گاڵتەجاڕیی سیاسییە؛ وەک ئەوەی لە بەغدا دەگوزەرێت، دیارە عێراق خاوەنی یەک حکومەتە لەسەر کاغەز کە بەیاننامە دەردەکات و کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی دەبەستێت، و حکومەتێکی تریش هەیە کە بە چەکەوە دێت و بڕیارەکانی ئەوی تر بەتاڵ دەکاتەوە!

کارەبا لە کوێ هەیە !

محمد قادر حسن

ئەگەر لە هەرێمی کوردستاندا بە دوای ڕووناکییەکی بەهێز، بێپچڕان و درەوشاوەدا بگەڕێیت، پێویست ناکات سەیری تۆڕی کارەبای نیشتمانی بکەیت یان چاوەڕێی بەڵێنەکانی پڕۆژەی «ڕووناکی» بایت، چونکە گەشاوەترین و پرشنگدارترین شوێنێک کە تا ئێستا نەکەوتووەتە بەر شەپۆلی کوژانەوە، تەنها بەشی پەیوەندییە گشتییەکان و دەزگا میدیاییەکانی حکومەتی مەسرور بارزانییە. لە ناو هۆڵە گەرمەکانی بەرهەمهێنانی ڕاگەیاندندا، ڤیدیۆ کۆلتورە بەرزەکان، فۆتۆشۆپە بێگەردەکان و گوتارە ڕێکخراوەکان ئایندەیەکی ئەوەندە گەش و ڕووناک نیشان دەدەن کە هاوڵاتیی ئاسایی لێی تووشی سەرسوڕمان دەبێت؛

بەڵام هەرکە لەو وێنە برێقەدارانە دوور دەکەویتەوە و دەچیتە ناو ژیانی واقعی خەڵکەوە، تاریکیی کوژانەوەی کارەبا، فشاری بێکاریی گەنجان، بەستنی حساباتی بانکی فەرمانبەران و بێزاربوونی توێژە جیاوازەکان بە ڕوونی خۆیان دەنوێنن. ئەم بەراوردکارییە تیژە نیشانەی قووڵبوونەوەی درزێکی حاشاهەڵنەگرە لە نێوان دروشمی سیاسی و بێزاریی گشتیدا، چونکە کاتێک سەرجەم تواناکانی حوکمڕانی لە جیاتی چارەسەرکردنی بنەڕەتیی قەیرانەکان، بەکاردەهێنرێن بۆ جوانکاریی دەرەوە و جوانکردنی وێنەی ئیدارەدان، بەرهەمەکەی تەنها دروستکردنی وەهمێکە کە هیچ لە واقیعی بەتاڵی باخەڵی خەڵک ناگۆڕێت. کاتێک بەشی پەیوەندییە گشتییەکانی دەسەڵات لە خودی بەرهەمهێنانی وزە و دابینکردنی خزمەتگوزارییەکان گەشاوەتر بێت، مانای وایە حکومەت لە بەڕێوەبەریی دەوڵەتەوە بووەتە ئاژانسێکی ڕیکلامسازی کە تەنها کاری بەبازاڕکردنی سەرکەوتنە وەهمییەکانە.

کۆتایی ئەم نەریتە بێزەرکەرە حەقیقەتێکی ڕوون دەردەخات: لە کوردستانی ژێر سایەی ئەم کابینەیەدا، تاقە شوێنێک کە کارەبای ٢٤ کاتژمێریی تێدا ناکوژێتەوە و هەردەم گەشاوەیە، بەشی پەیوەندییە گشتییەکانی حکومەتە—چونکە کارگەی بەرهەمهێنانی فۆتۆشۆپ و ڕیکلام تەنها پێویستی بە کامێرا هەیە، نەک چاککردنی تۆڕی کارەبای وڵات

ئەگەر ئەمە سەرکەوتنە، بۆچی هاوڵاتیان هێشتا کرێچین ؟

ڕابەر جەمال خالید

لەنێو هۆڵە گەورەکانی کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکان و دەقە بریقەدارەکانی ڕاپۆرتی کابینەکاندا، بەرپرسانی حکومەت بەردەوام ئاماژە بە پێشکەوتنی مەزن لە ژێرخانی وزە، زیادبوونی مێگاوتەکانی بەرهەمهێنان و سەرکەوتنی پڕۆژە ستراتیژییەکان دەکەن. ژمارە و ئامارە فەرمییەکان وەک بەڵگەی سەرکەوتنێکی بێوێنە پیشانی شەقام دەدرێن. بەڵام سیاسەتی گشتی و سەرکەوتنی حکومڕانی لە شوێنی دروستکردنیان جێبەجێ ناکرێن؛ ئەوان لە شوێنی ئەزموونکردنیان لەلایەن خەڵکەوە هەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت. بۆیە، ڕاستیی و دروستیی ئەم دەستکەوتانە ناچارین لە ڕێگەی ئامرازی زۆر سادە و کردارەکییەوە بپێوین: واقیعی ڕۆژانەی ماڵ و بازاڕەکان.

ئەگەر ئەم هەموو چاکسازی و دەستکەوتانەی ڕادەگەیەنرێن سەرکەوتنی ڕاستەقینەن، کەواتە پێویستە ئەم پرسیارە کردارەکییانە ئاڕاستەی بەرپرسان ببنەوە:

• ئایا هاوڵاتیان هێشتا کوژانەوەی بەردەوامی کارەبای نیشتمانی ئەزموون دەکەن؟
• ئایا بازرگانان، کارگۆکان و دوکاندارەکان هێشتا بۆ درێژەدان بە کارەکانیان پشتیان بە ئامێرەکانی وزەی بەدیل و خەرجیی زیادە بەستووە؟
• ئایا خێزانەکان هێشتا دەبێت مانگانە بڕێکی زۆر لە پارەی ماندووبوونیان بۆ ئابوونەی مۆلیدە ئەهلییەکان تەرخان بپەڕێنن؟

وەڵامی ئەم پرسیارانە لە واقیعدا زۆر ڕوونە و هیچ گومانێک ناهێڵێتەوە. کاتێک بەکاربەر و خێزانەکان ناچاربن هەموو مانگێک دوو پشک لە فاکتۆری کارەبا بدەن —یەکێکیان بۆ حکومەت و ئەوی تریان بۆ مۆلیدەی گەڕەک— مانای وایە کە سیستمی وزە لە بنەڕەتدا بە کەموکورتییەکی گەورەوە کار دەکات. هیچ ئامارێکی فەرمی و هیچ ڕاگەیەندراوێکی سیاسی ناتوانێت ئەم بارگرانییە داراییە لەسەر شانی هاوڵاتیان سووک بکات یان پەردەپۆشی بکات.

سیاسەتی گشتی لەسەر کاغەز ڕەنگ ناکاتەوە کاتێک خەڵک دەست بە باخەڵیاندا دەکەن بۆ دانی ئابوونەی مانگانەی مۆلیدە. کۆتایی ئەم هاوکێشەیە وانەیەکی ئاسایی و قووڵی حوکمڕانییە: ڕای گشتی و هاوڵاتیان سەرکەوتنی سیاسەتی کارەبا بە ژمارەی کاتژمێرەکانی خزمەتگوزاری لە ناو ماڵەکانیاندا دەپێون، نەک بە درێژی و بریقەداری وتارەکانی بەرپرسان.

ئایا دیموکراسیەت یان بنەماڵەیی

هێماعبداڵلە احمد

وەک دەزانین هەرێمی کوردستان لە ساڵی ١٩٩١ و کاتی ڕاپەڕینەوە لەلایەن دوو حزیبەوە پارتی ((دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتیمانی کوردستان))بەڕێوە دەبرێت بەبیانوی خەباتی شاخ و ڕۆڵیان لە شۆڕشەکاندا دوای شەڕێکی زۆر لانو یەکدا کە بە شەڕی براکوژی ناسراببوو هەموو خێرو بێرێکی هەرێمیان بەسەر خۆیاندا دابەش کرد تا ئێرە ئێمە با بە ئاسایی وەری بگرین و بڵێین گریمان هەقی خۆیانە کە واش نیە.

با ئێمە قسە لەسەر ئەمڕۆ بکەین کاتێک (٣٣) ساڵ تێ پەڕیوە بەسەر حکومەکەیندا بۆچی بەناوی دیمکراسێتەوە حکومیان کردوە بە بنەماڵەیی و هەتا ئێستاش هەر لەسەر خەتی بنەماڵی دەڕوا و لەسەر پارەو قوتی خەڵکی کوڕەکانیان دەنێرنە هاندەران و کام زانکۆی باشە دەخوێنن دێشنەوە وە زۆر جار لە بەشێک دەخوێن هیچ پەیوەندیەکی بە سیاسەتو بەڕێوبردنی وڵات نیە دەیانهێنن دەیکەن بەسەروەری ئەو خەڵکە ئایا ئەمە دیموکراسیەتە یان پشتاو پشت ئایا لەهیچ وڵاتیکی ئەوروپیدا کەسانێک هاتوون شارەزای سیاسەت بەڕێوبردن نەبن لەبەر ئەوەی کوڕی سیاسیە بکرێت بە بەڕێوبەری دەوڵەت..؟

ئەمە جگە لە کەسە نزیکەکانیان هەموو سێکتەرەکانی تریان داگیر کردوە…!

دوو بارزانی، دوو سەرۆکایەتیی دەسەڵات

دابان ئیبراهیم عەبدوڵا

لە ناو بونیادی دەسەڵاتی هەرێمی کوردستاندا، دابەشبوونی دوو پۆستی باڵای جێبەجێکردن لە نێوان نێچیرڤان بارزانی وەک سەرۆکی هەرێم و مەسرور بارزانی وەک سەرۆکی حکومەت، دروستکەری دۆخێکی ناوازەی سیاسییە کە بەردەوام پرسیاری جەوهەری لەسەر شوێنی بڕیاری کۆتایی، ئاڕاستەی ستراتیژی و دابەشبوونی نفووز دەقۆزێتەوە. لە ڕووی یاسایی و دەستوورییەوە، سەرۆکی حکومەت جڵەوی کابینە، ئیدارەی کەرتی گشتی، دارایی و جێبەجێکردنی بڕیارە ڕۆژانەیییەکانی لەدەستدایە، لە کاتێکدا سەرۆکی هەرێم نوێنەرایەتیی دیپلۆماسی، پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و هەوڵەکانی دروستکردنی تەباگیریی نیشتمانی دەکات؛

بەڵام لە واقیعدا، سنووری دەسەڵاتەکانیان هەمیشە تێکەڵاو دەبێت و ئاماژە بەبوونی دوو ڕوانگەی جیاواز لە ناو بڕیاری سیاسیی پارتیدا دەدات. ململانێی نەپچڕاوی نێوان ئەم دوو سەرۆکایەتییە تەنها پەیوەندیدار نین بە جێبەجێکردنی ئەرکە فەرمییەکانەوە، بەڵکو ڕەنگدانەوەی هاوسەنگیی هێزە لە ناو پێکهاتەی ناوخۆیی پارتی دیموکراتی کوردستان و چۆنێتی مامەڵەکردن لەگەڵ بەغدا، وڵاتانی هەرێمایەتی و حیزبە ڕکابەرەکانی تردا، کە زۆرجار وایکردووە ئاڕاستەی سیاسەتی دەرەوە و ناوخۆ دوو زۆنی گوتار و ڕەفتار پیشان بدەن. دەرئەنجامی ئەم هاوکێشە ناڕوونە بووەتە هۆی دروستبوونی دوودڵی لە ناو دامەزراوەکان، خاوبوونەوەی پرۆسەی بڕیاردانی نیشتمانی و سەرگەردانیی جەماوەر لە تێگەیشتن لە سیاسەتی گشتیی هەرێم؛ چونکە ڕوون نیست ئایا وڵات بەرەو توندکردنەوەی هەڵوێستەکان هەنگاو دەنێت یان نەرمیی دیپلۆماسی.

لە کۆتاییدا، ئەم جەنگە بێدەنگەی سەرۆکایەتییەکان، تەنها یەک حەقیقەتمان بەڕوودا دەپەکێنێتەوە: هەرێمی کوردستان خاوەنی یەک حکومەت، یەک سەرۆکایەتی و یەک سەرۆک وەزیرانە—بەڵام زۆرجار جەماوەر لەوەدا دەمێنێتەوە کە ئایا ئەم ئۆتۆمبێلە خاوەنی دوو سوکان و دیاریکەری ئاڕاستەیە؟