بازنەی تۆمەتبارکردن بوو بە تاکە بەرهەمی دەسەڵاتێکی ئیفلیج

سەفەر علی حمە أمین

تۆپەکە لە گۆڕەپانی بەغداوە هەڵدەدرێت بۆ هەولێر، لە هەولێرەوە بە خێرایی دەهاوێژرێت بۆ سلێمانی، و لە سلێمانیشەوە دیسانەوە دەگەڕێتەوە خاڵی سەرەتا. لەم یارییەی تێنسی پاساوهێنانەوەیەدا، تەنها شتێک کە هەمیشە دەکەوێتە سەر زەوی و وردوخاش دەبێت، ژیان و کەرامەتی هاوڵاتییە. پێش ئەوەی یەک کێشە چارەسەر بکرێت، وتەبێژەکان لەسەر شاشەکان خەریکی ئامادەکردنی بەیاننامەن بۆ ئەوەی خەتای شکستەکە بخەنە ئەستۆی لایەنی بەرامبەر. لێرەدا دەسەڵات پیشەی حوکمڕانیی ڕادەستی قەدەر کردووە و تەنها کارێک کە دەیکات، دروستکردنی پەنجەی تۆمەتە؛ بەغدا هەولێر تاوانبار دەکات، پارتی یەکێتی تاوانبار دەکات، یەکێتی پارتی تاوانبار دەکات، و لە کۆتاییشدا هاوڵاتیی ماندوو خۆی تاوانبار دەکات کە چۆن هێشتا هیوای بەم بازنە بێمانایە ماوە.

“خراپترین و مەترسیدارترین جۆری ستەمکاری، حوکمڕانیی ‘هیچ کەس’ە؛ سیستەمێک کە تێیدا هەمووان بڕیار دەدەن بەڵام هیچ کەسێک ئامادە نییە بچووکترین بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ بگرێت.” ئەمە ڕێک مانیفێستی سیاسەتی عێراق و هەرێمی کوردستانە لەمڕۆدا. وەک سیستەمی تائیفیی لوبنان، کە تێیدا زبڵ و خاشاک شەقامەکانی بەیروتی پڕکرد و بانکی ناوەندی مایەپووچ بوو چونکە هیچ سەرکردەیەک ئامادە نەبوو بەرپرسیارێتی هەڵبگرێت و هەموویان خەتایان دەخستە سەر پێکهاتەکەی تر؛ لێرەش سیستەمەکە بە جۆرێک داڕێژراوە کە دەسەڵاتداران موڵکی گشتی تاڵان دەکەن، بەڵام کاتێک قەیران ڕوو دەدات، یەکسەر دەبنە ئۆپۆزسیۆنی یەکتری. لێرە سێ حکومەت بوونیان هەیە، بەڵام تەنها بۆ وەرگرتنی باج و بەشکردنی پۆستەکان، نەک بۆ پێشکەشکردنی یەک دڵۆپ خزمەتگوزاری.

ئەم گاڵتەجاڕییەی هەڵهاتن لە بەرپرسیارێتی، گەورەترین سووکایەتییە بە هۆشیاریی نەتەوەیەک. ئەگەر بەغدا هۆکاری بڕینی بودجەیە، و ئەگەر پارتی و یەکێتی یەکتری بە هۆکاری شکستی ئیدارەدان و پەرتەوازەیی تۆمەتبار دەکەن، ئەی کەواتە ئەو سوپا زەبەلاحە لە وەزیر، جێگر، و ڕاوێژکارە ملیۆنێرە لە هەردوو زۆنەکە کاریان چییە جگە لە وەرگرتنی مووچەی خەیاڵی؟ داهاتی خاڵە سنوورییەکان، باجی سەر شانی کاسبکاران و پارەی نەوتی قاچاخ دەچێتە کام هەژماری بانکییەوە، کاتێک نەخۆشخانەکان دەرمانیان تێدا نییە و گەنجان لە بێکاریدا دەسووتێن؟ دەسەڵاتێک کە لە کاتی دابەشکردنی پارە و تەندەرەکاندا خۆی بە خاوەن ماڵ دەزانێت، بەڵام لە کاتی قەیرانی مووچە و کارەبادا وەک میوانێکی بێدەسەڵات قسە دەکات و پەنجە بۆ ئەوی تر ڕادەکێشێت، چۆن شەرم ناکات باس لە سەروەری و پاراستنی قەوارەی نیشتمانی بکات؟

ئەو دەسەڵاتەی کە ناتوانێت بچووکترین بەرپرسیارێتی هەڵبگرێت و بۆ هەر شکستێک پەنا بۆ پاساوی دوژمنی ناوخۆیی و دەرەکی دەبات، لە لوتکەی هێزدا نییە، بەڵکو دەسەڵاتێکی ترسنۆکە کە لە بچووکترین هاوار و پرسیاری ڕاستەقینەی ئێوە دەلەرزێت. ئەمە سێگۆشەی حوکمڕانی نییە، بەڵکو بازنەیەکی تاڵانکاریی ڕێکخراوە کە تێیدا دەسەڵاتداران وڵاتێکیان وێران کردووە و ئێستاش دەیانەوێت ئێوە باوەڕ بەوە بکەن کە بکوژەکە هەمیشە کەسێکی ترە!

کاتێک نوخبە پۆست دەژمێرن و گەل دەخنکێنن

ڕۆشبین تاهیر

لە ژووری داخراودا چەند دەسەڵاتداری بێمتمانە وەک بازرگانانی بازاڕی کۆن، پۆست و وەزارەت و نفووز وەک کاڵا دەژمێرن. لەو کاتەدا کە متمانەى گەل دەبێت بڕیاری سەرەتا ، ئەوانیش وەک ئەکتەرانی شانۆیەکی فرۆشراو، لەسەر ئەوە دەکەونە ململانێی خاوەنماڵی کێ دەبێت، نەک چۆن دەبێت وڵات بۆ خەڵک بکرێتەوە.

(وەک چۆن جۆرج ئۆروێل دەڵێت: “هەموو ئاژەڵان یەکسانن، بەڵام هەندێکیان لەوانەی تریان یەکسانترن.”) بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە هەمان یاسا بۆ خەڵک دەکەن و هەمان یاسا بۆ خۆیان دەشکێنن؛ لەبەر ئەوەی بۆیان حکومەت هیچکات ئامانج نییە، بەڵکو کۆمپانیا سێبەرەکانی حیزب وەک کارگەی دابەشکردنی ئیمتیاز بەکار دەهێنن. ئەمە مافیا و فەنتەڵۆسەکانی دەسەڵاتن، نە نوخبەی سیاسین؛ ئەوەی دەیانکات، خزمەتکردنی گەل نییە، بەڵکو زەوتکردنی دەنگی گەلە بۆ بەهای کرسی و وەزارەت. کاتێک متمانەىگشتی دەگوترێت “حکومەت بۆ خەڵکە”، ئەوان وەڵامیان “چەند پۆست لە بۆشتە؟” ـە. ئەم پرۆسەیە دەرەبەگایەتییەکی نوێیە کە تێیدا دەمێنەوەی کۆن بە ناوی دیموکراسی دەفرۆشرێت.

خەڵکیش بۆ ئەم لێکدانەوەیەی تاوانباربوون تەنها بینەر نییە؛ نەخۆش دەچێتە نەخۆشخانە و دەرمانی نییە، مامۆستا مووچەی نییە، گەنج چاوەڕێی دەرگای کۆچ دەکات، ڕۆژنامەنووس بێدەنگ دەکرێت، و دادگا بە شێوەیەک دەجوڵێت کە گەر لایەنێک پێی نەخۆش بێت، یاسا دەبێتە بۆشایی. لێرەدا کێشەکە تەنها گەندەڵی نییە؛ کێشەکە ئەوەیە کە دەسەڵات بۆ ماوەیەکی درێژ هیوای خەڵکی کردووەتە قەرزێکی سیاسی، و لە هەمان کاتدا، بڕیارەکان لە پشت دەرگا بەسەر متمانەىگشتی دەخاتە ژێر پێ. بە واتایەکی ڕوون: ئەوان پێویستیی کۆمەڵگەیان بۆ شێوازی حکومەت دەخەنە ژێر پێشەکیی دانوستانی خۆیان، و ئەمەیە خراپترین جۆری بەکارهێنانی هێز.

زۆرینەی بێدەنگەی شار و گوند و گەڕەک، ئەی مامۆستا، کارمەند، نەخۆش، گەنج، و ڕۆژنامەنووس؛ بێدەنگی ئێوە درێژ دەکاتەوەی ئەم ئازارە. ئەم پڵنگە کاغەزییانە لە دەنگی یەکگرتووتان دەترسن، نە لە ته‌قەی تەنکەکانیان؛ چونکە دەزانن هەرکاتێک گەل قسە بکات، پڕۆژەی تاڵان و دابەشکردنی کرسییان دەکەوێتە ناو مێژووی شەرمەزارییەوە. ئەگەر هێز بێ مانداتە بمێنێتەوە، یاسا دەگۆڕێت بۆ ئامرازێکی مافیا؛ بۆیە ئێستا کاتی ئەوەیە بڵێن: بسە! و ئەم دەسەڵاتە بۆ یەکجاری لە مێژوودا بخەنە دەرەوەی ژیانی خەڵک!

دیموکراسی و دۆخی ئازادیخوازان لەکوردستان بەرەو کوێ ؟

دیار ڕزگار قادر

نزیکەی سەدەیەک خەڵکی کوردستان لەدژی ڕژێمە فاشیستە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق خەبات و تێکۆشانیان بۆ ئازادی و سەربەرستی و ژیانێکی شکۆمەند و هێنانەکایەی کیان و حکومەتێکی سەربەخۆ کرد، دواجار لەکاتی لەناوبردنی ڕژێمی صەدام حسێن لەساڵی 2003 کورد بووە خاوەن پێگەو دەسەڵات و سەروەری و هەموو شتێک، بەڵام بەداخەوە کاتێک تام و بۆنی دەسەڵات و سەروەت و سامان دەرکەوت سەرانی حزبەکانی دەسەڵاتدار لە پارتی و یەکێتی خەڵک و خاکی کوردستانیان لەبیرنەما و کەوتنە خۆدەوڵەمەند کردن و قایمکردنی پێگەی خۆیان بەهێزی ئەمنی و سەربازی و سەرکوتکردنی هەرکەسێک کەلەگەڵ خۆیان نەبێت.


کانتی فەیلەسوفی ئەڵمانی دەڵێت: مرۆڤ نابێت لەسزایەک بترسێت کە تاوان لەناخیدا بونی نیە، بەڵکو دەبيت لە نادادی زیاتر بترسێت! کەچی ڕۆژگاری ئەمڕۆی کوردستان وایلێهاتوە ئەوەی لە نادادپەروەری ئەترسێت هەر ئەو ئەکرێت بە تاوانبار، بەدرێژایی 35 ساڵی ڕابردووی حوکمڕانی کوردی، هەرکاتێک هەناسەیەک بۆ ئازادی و تروسکاییەکی ئومێد بۆ دیموکراسی لەدایک بووە، هێزەکانی دەسەڵات بەهەموو شێوەیەک لایەنەکانی ئۆپۆزسیۆن و کەسایەتیە سیاسییە سەربەخۆکان و ئازادیخوازەکانیان چەوساندۆتەوە، لەبری ئەوەی گوێ لەڕەخنە و سەرنجی ئازادیخوازان بگرن دێن بە پەلاماردان و گرتن و دادگایی کردن ڕوبەڕویان دەبنەوە، گوایە ئەم هیزانە دادپەروەری دەچەسپێنن و یاسا جێبەجێ دەکەن کەچی بەو نادادیە دەیان کەسی دیکە لەژیر ناوی یاسادا سزا دەدەن.

کاتێک دەبینین حکومەتی هەرێم لەسەر بنەمای یاساکانی خێڵ و کۆکردنەوەی تەواوی دەسەڵات لای هێزێک یان دوو هێز پێکدێت و لەبری لۆژیکی یاسا لۆژیکی هێز حوکم دەکات، کاتێک لەو شوێنەی یاسا دەبێت بە تابلۆیەک و تەنها هەڵدەواسرێت وەک وێنەیەکی بێ گیان و ڕاستگۆیی دەبێتە تاوان و ویژدان کۆت و بەند دەکرێت، کاتێک نێوان خەڵک و دەسەڵات پانتاییەکی گەورە داگیر دەکات و متمانە بوونی نەماوە، ئالەم کاتەدا دەسەڵات لەبری هێزی یاسا و حوکمەکانی دیموکراسی هێزی ئەمنی و سەربازی بۆ یەکلایی کردنەوەی خواست و ئامانجەکانی بەکاردەهێنێت و ڕێگە نادات ئەوانی تر هیچ جۆرە ئازادییەکیان هەبێت تەنانەت قسەکردن و ڕەخنەگرتنیش.


ئەگەرچی دیموکراسی بەمانا فراوانەکەی واتا حوکمی گەل، بەڵام لەهەرێمی کوردستان تەواو پێچەوانەی ئەم دروشمە سیاسەت دەکرێت، گەل خاوەنی دەسەڵات نیە و توانای دەربڕینی بیروڕاکانی نیە، گەل دەرفەتی بۆ نەڕەخسێنراوە بەئازادی و دوور لەچاوی هەڕەشە و توندوتیژی بەشداربێت لە حوکمڕانی وڵاتدا، هەڵبژاردن تەنها وەک هێمایەکی دیموکراسی چوار ساڵێک ئەنجام دەدرێت، بەڵام هەڵبژاردن نەیتوانیوە ببێتە هۆکارێک بۆ گۆڕینی دەسەڵات و لابردنی ئەو حزبانەی کە دەیان ساڵە وەک ڕژێمە فاشیزمەکان دەسەڵات بەڕێوەدەبەن و ئازادیخوازان سەرکوت دەکەن، هەڵبژاردن وەک کاڵایەکی دیموکراسی لە شانۆگەریەکی گاڵتەجاڕیدا نمایش دەکرێت و چاوی وڵاتانی ئەمریکا و ئەوروپای پێ دەگیرێت، کاتێکیش ئازادیخوازان ڕەخنە لەم دیموکراسیە دەگرن ڕووبەڕووی ئەشکەنجە و گرتن و لێدان و دادگایی کردن دەبنەوە، سەرانی دەسەڵات نوقمی تاوانکاری و بێ یاسایی بوونە، ئەمەش بۆ چاککردنی ئەم بارودۆخە خراپە نیە کەلەکوردستان هەیە بەڵکو بۆ زیاتر سەرکەوتکردنی دەنگی ئازاو دلیری لایەنەکانی دەرەوەی دەسەڵاتە.

لەکوردستانی عێراقدا دیموکراسی و مافی هەڵبژاردن و ئازادی بیروڕا تائەو شوێنە هەیە کە تۆ دژی لایەنەکانی دەسەڵات نەبیت، ئەگەر ئازادیخوازان بیانەوێت خواروخێچی دەسەڵات نیشان بدەن و ڕەخنە لە کێماسی و گرفتەکان بگرن، ئەوا بە خائین و دەستی دەرەکی و ئاژاوەگێڕ ناودەبرێن، دەسەڵات لەکوردستان فێر نەبووە ڕەخنە قبوڵ بکات هەمیشە بە زمانی هەڕەشە و توندوتیژی ڕووبەڕووی هاوڵاتیەکانی خۆی دەبێتەوە، لێرەوە تێدەگەین کە کێشە بنەڕەتیەکە لە کەسەکاندا نیە بەڵکو کیشە جەوهەریەکە لەنەبوونی سیستەم دایە، دادگا لەبری ئەوەی سزای تاوانبار بدات سزای بی تاوان دەدات، یاسا لەبری ئەوەی سزا بەسەر دەسەڵاتدارانی گەندەڵ و ستەمکاردا بسەپێنێ یەخەی لایەنە ئۆپۆزسیۆنەکان و ئازادیخوازان دەگرێت و سزایان دەدات.

گرووپە چەکدارەکان برینەکانی نیشتمانیان کردە بازاڕی تاڵان

محمد ڕەمەزان عەلى

گۆڕەپانێکی تاریک کە تێیدا لاشەی قوربانییەکان هێشتا خوێنیان لێ دەچۆڕێت، بەڵام قەلەڕەشەکان لەبری ناشتنیان، خەریکی هەڕاجکردنی ئێسکەکانیانن بۆ ئەوەی بزانن کێ دەتوانێت زۆرترین قازانج لەم مەرگە بەدەست بهێنێت! لێرەدا خاکی داگیرکراو واتای ڕزگارکردنی نییە، بەڵکو واتای کرانەوەی دەرگایەکی نوێیە بۆ باجگرتن و سەپاندنی ترس! ئەمە ڕێک واقیعی ئەو ناوچانەیە کە پێیان دەڵێن “جێناکۆک” لە عێراقدا؛ خاکێک کە لەبری ئەوەی ببێتە پردی ئاشتی، کراوەتە مەیدانێکی کراوە بۆ هێزە چەکدارەکان و میلیشیاکان تا هەژموونی خۆیان بسەپێنن و ژیانی هاوڵاتییان بکەنە بارمتەی ئابووریی سێبەر و ململانێی قێزەونی سیاسی !

لە سایەی ئەم فەزایەدا، سەروەریی دەوڵەت تەنها گاڵتەجاڕییەکە لەسەر کاغەز. کاتێک دەسەڵاتدارانی بەغدا و هەولێر لەسەر شاشەکان شەڕی نیشتمانپەروەری دەکەن، لەسەر ئەرزی واقیع ئەوە چەکدارانی سێبەر و مافیاکانن کە دەروازە سنوورییەکان بەڕێوە دەبەن و سەرانە لە کاسبکار و خەڵکی سادە وەردەگرن. ئەوان ئەم بۆشاییە ئەمنییەیان کردووەتە بەهەشتێک بۆ قاچاخی سنوور و بازرگانیکردن بە خوێنی ئەو پێکهاتانەی کە ساڵانێکە قوربانیی یەکەمی دەستی سیاسەتە فاشیستەکانن. لێرەدا، دادگاکانی کارتۆنی و حکومەتی ئیفلیجکراو بوونیان نییە بۆ پاراستنی مافی مرۆڤ، بەڵکو تەنها بۆ شەرعییەتدانن بەو تاڵانییەی کە بە ناوی ئاسایشەوە دەکرێت و دەچێتە گیرفانی حیزبەوە.

بۆچوونى من وایە کە : “شارستانییەتێک کە توانای چارەسەرکردنی ئەو قەیرانانەی نەبێت کە خۆی دروستی کردوون، شارستانییەتێکی داڕزاوە و مردووە” ! ئەم حەقیقەتە ڕێک پێناسەی ئەو مۆدێلەیە کە لە وڵاتی سۆماڵ لە سەردەمی شەڕی ناوخۆدا ڕوویدا، کاتێک دەوڵەت هەرەسی هێنا و گرووپە چەکدارەکان وڵاتیان دابەش کرد بەسەر کانتۆنەکانی قاچاخ و باجگرتندا، و نەتەوەیەکیان خستە نێو دۆزەخی بێکۆتاییەوە ! ئەمڕۆ لە عێراق و ناوچە جێناکۆکەکانیشدا هەمان ئەو داڕزانە دووبارە دەبێتەوە؛ نوخبەی تاڵانچیی هەولێر و بەغدا کە خۆیان خولقێنەری ئەم کێشانەن، ناتوانن چارەسەری بکەن چونکە بوونی میلیشیاکان و هێزە تاریکەکان لەم ناوچانەدا، گەورەترین سەرچاوەی داهاتە بۆ خەزێنەی بەتاڵکراویان و درێژەدانە بە حوکمی خێزانی و تایفی !

لەم وێرانەیەدا، ئەوەی دەپلیشێتەوە خاکی نیشتمان نییە بە تەنها، بەڵکو کەرامەتی ئەو مرۆڤانەیە کە بوونەتە قەڵغانی شەڕی دزەکان. هەر دەنگێکی خنکێنراو کە لەم ناوچانەدا داوای خزمەتگوزاری یان دەرکردنی چەکدارەکان بکات، دەستبەجێ بە پەڕاوی دروستکراو، فڕاندنی سیاسی، و تیرۆری دەروونی وەڵام دەدرێتەوە. ئەمە ئیتر ململانێ نییە لەسەر ناسنامەی خاک، بەڵکو زۆرانبازییە لەسەر ئەوەی کێ مافی ئەوەی هەیە تاڵانییەکە بۆ خۆی قۆرخ بکات.

پارتی لە خەمی هەژموون و یەکێتی لە خەمی پێگە

ئاراس طارق محمد

لە ناوەڕاستی تاریکستانێکدا، سێ ڕاوچی بە چەقۆی تیژەوە لەسەر لاشەی نێچیرێکی بریندار شەڕ دەکەن؛ یەکەمیان دەیەوێت پێستی دابماڵێت بۆ ئەوەی بیکاتە فەرشی کۆشکەکەی، دووەمیان دەیەوێت قاچەکانی ببڕێت بۆ ئەوەی بنکەی خۆی پێ بەهێز بکات، سێیەمیانیش دەیەوێت بە ناوی یاساوە تەواوی گۆشتەکە بباتە خەزێنەی خۆی ! لێرەدا هیچ کەسێک بیر لە تیمارکردنی برینەکانی ئەو نێچیرە ناکاتەوە، بەڵکو هەموویان تەنها بیر لەوە دەکەنەوە چۆن زۆرترین پارچەی لێ دابڕن! ئەمە ڕێک واقیعی تاڵی ناوچە جێناکۆکەکانە؛ خاکێک کە تێیدا پارتی دیموکراتی کوردستان بەدوای سەپاندنی هەژمووندایە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەدوای جێگرتن و فراوانکردنی پێگەی خۆیەتی، حکومەتی بەغداش دەیەوێت بەناوی سەروەرییەوە کۆنترۆڵی ڕەهای بەسەردا هەبێت، بەڵام لە کۆتاییدا هاوڵاتیی سادە تەنها دەبێتە قوربانیی قەیرانێکی بێکۆتایی و چاوەڕوانییەکی کوشندە.

لە سایەی ئەم سێگۆشە وێرانکەرەدا، کەرکووک، شنگال، و خانەقین کراونەتە گۆڕەپانی زۆرانبازییەک کە تێیدا ژیانی مرۆڤەکان هیچ نرخێکی نییە. کاتێک دەسەڵاتدارانی هەولێر و بەغدا لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان باسی نیشتمانپەروەری دەکەن، لە پشتی پەردەوە خەریکی بەشبەشێنەی داهاتی قاچاخی سنوور و نەوتی دزراون. بۆ ئەم نوخبە تاڵانچییە، ناوچە جێناکۆکەکان تەنها کارتی فشار و ئابووریی سێبەرن، نەک خاکی نەتەوەیەک کە پێویستی بە خزمەتگوزاری و ئارامی بێت. لێرەدا پەرلەمانی بێدەنگکراو و دادگاکانی کارتۆنی تەنها بۆ شەرعییەتدان بەم قۆرخکارییە بەکاردەهێنرێن، نەک بۆ گەڕاندنەوەی ماف بۆ خاوەن مافەکان.

ئەلبێرت کامۆ دەڵێت: “خۆشگوزەرانیی گەل، هەمیشە بووەتە پاساوی هەمیشەییی ستەمکاران” ! ئەم حەقیقەتە ڕێک هاوشێوەی دۆخی کیشوەری ئەفریقایە لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا، کاتێک ئیمپراتۆریەتە گەورەکان بە ناوی گەیاندنی شارستانییەت و پاراستنی خەڵکەوە، کیشوەرەکەیان لە نێوان خۆیاندا دابەش کرد و سەرچاوەکانیان تاڵان کرد، لەکاتێکدا دانیشتووانە ڕەسەنەکەیان لەوپەڕی هەژاری و خوێناویدا هێشتەوە ! ئەمڕۆ لە عێراق و هەرێمی کوردستانیشدا هەمان شانۆگەریی قێزەون دووبارە دەبێتەوە؛ دەسەڵاتداران بە ناوی پاراستنی پێکهاتەکان و سەپاندنی سەروەرییەوە، ناوچە جێناکۆکەکانیان خستووەتە ژێر گەمارۆی چەکدارەکانیان، بەڵام لە واقیعدا تەنها خەریکی دزینی سامانی ناوچەکەن و هەر دەنگێکی ناڕازیش بە خێرایی لە ڕێگەی سەرکوتکردنی مەدەنی و دروستکردنی پەڕاوی ساختەوە بێدەنگ دەکەن.

ئەم ململانێیە نە بۆ پاراستنی خاکە و نە بۆ خزمەتی خەڵکە؛ ئەمە شەڕی مانەوەی حوکمی خێزانی و دەسەڵاتی میلیشیاییە کە لەسەر حیسابی کەرامەتی هاوڵاتییان بەڕێوە دەچێت. هەر کاتێک گەنجێک لەم ناوچانەدا داوای کارەبا یان مووچە بکات، دەستبەجێ بە تیرۆری دەروونی و فڕاندنی سیاسی وەڵام دەدرێتەوە. ئەوان خاکەکەیان کردووەتە دۆزەخێک کە تێیدا هیچ پڕۆژەیەکی خزمەتگوزاری بوونی نییە، چونکە وەبەرهێنان لە ناوچەیەکی سەقامگیردا زیان بە قازانجی کۆمپانیاکانی حیزب دەگەیەنێت.

هەولێر و سلێمانی کرانە قوربانیی دوو ئیدارەیی حیزبەکان

جێگر بۆرهان معمد

وەک جەستەیەک کە دوای نەشتەرگەرییەکی شکستخواردوو بە زۆر پێکەوە دووراوەتەوە، بەڵام هەر نیوەیەی خوێن لە دڵێکی جیاوازەوە وەردەگرێت و بە مەنتیقێکی دژبەیەک دەجوڵێتەوە؛ هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە بەسەر دوو ئیدارە و دوو سیستەمی هاوتەریبدا دابەش بووە. کاتێک هاوڵاتییەک لە دێگەڵە یان سیتەک تێدەپەڕێت، تەنها سنوورێکی ئەمنی نابڕێت، بەڵکو دەچێتە ناو زۆنێکی تری سیاسی، دادوەری و ئابوورییەوە. لە لایەکەوە هەولێر و دهۆک لەژێر هەژموونی پارتیدان و ڕوویان لە ئەنقەرەیە، و لە لایەکی تریشەوە سلێمانی و دەوروبەری لەژێر کۆنترۆڵی یەکێتیدان و ئاراستەیان بەرەو تارانە. ئەمە فیدراڵیزم نییە، ئەمە هەڵوەشاندنەوەی بێدەنگی نیشتمانێکە کە تێیدا حیزبەکان نەیانتوانی دەوڵەت دروست بکەن، بۆیە بڕیاریاندا نیشتمانەکە لە نێوان خۆیاندا پارچە پارچە بکەن.

ئەم دوو ئیدارەییە شاراوەیە، تەنها کێشەیەکی جوگرافی نییە، بەڵکو کوشندەترین زەلکاوی سیاسییە کە تەواوی دامەزراوەکانی ئیفلیج کردووە. تەنانەت وەزیرەکانی کابینەی حکومەتیش زۆرجار وەک نوێنەری زۆنەکانیان مامەڵە دەکەن نەک وەک وەزیری هەرێمێک، و کاتێک ناکۆکییەکان توند دەبنەوە، وەزیرەکانی یەکێتی دەگەڕێنەوە سلێمانی و بایکۆتی کۆبوونەوەکانی هەولێر دەکەن. ئەمەش وایکردووە کە داهاتی ناوخۆ، جوڵەی بازرگانی و تەنانەت مووچەی فەرمانبەرانیش ببێتە قوربانیی ئەو پرسیارەی کە “کێ پارەی کام پارێزگا دەدات؟”.

(وەک چۆن ئەنتۆنیۆ گرامشی دەڵێت: “کۆنەکان خەریکە دەمرن، بەڵام نوێیەکە ناتوانێت لەدایک بێت؛ لەم بۆشاییەشدایە کە دڕندەکان دەردەکەون”) — ئەمەش هەمان ئەو مۆدێلەیە کە لە لیبیای پاش قەزافیدا دروست بوو، کاتێک وڵات دابەش بوو بەسەر حکومەتێکی ڕۆژئاوا لە تەرابلوس و حکومەتێکی ڕۆژهەڵات لە بەنگازی، کە هەریەکەیان سوپا، بانک، و پەیوەندیی دەرەکیی تایبەت بە خۆیان هەبوو، و هاوڵاتیی ئاساییش لە نێوانیاندا بووە قوربانی. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، لەو میلیشیایانەش دووڕووترن؛ ئەوان لەبەردەم باڵیۆزەکاندا باسی یەکڕیزی و حکومەتی یەکگرتوو دەکەن، بەڵام لە واقیعدا دوو هێزی پێشمەرگە، دوو دەزگای ئاسایش، و دوو سیستەمی باجگرتنیان هەیە. تەنانەت گەیشتووەتە ئەو ئاستەی بەرپرسە باڵاکانی خۆشیان دان بەوەدا دەنێن کە “دوو ئیدارەیی لە پشت پەردەوە بوونی هەیە”.

لەم دۆخەدا، نیشتمان بووەتە گۆڕەپانی بازاڕ بکردنی دەسەڵات کە تێیدا پارتی و یەکێتی وەک دوو کۆمپانیای ڕکابەر مامەڵە دەکەن نەک وەک دوو پارتی نیشتمانی. ئەم تەماشاگەرییە مەدەنییەی کە پێی دەڵێن “کابینەی هاوبەش”، تەنها بۆ شاردنەوەی ئەو چەتەگەرییە ڕێکخراوەیە کە هەریەکەیان لە زۆنەکەی خۆیدا دەیکات. ئەوان دەیانەوێت خەڵکی هەولێر وا تێبگەن کە سلێمانی هۆکاری قەیرانەکانە، و خەڵکی سلێمانیش وا تێبگەن کە هەولێر مافیان دەخوات ، تاوەکو سەرنجی کۆمەڵگا لەسەر ئەو ڕاستییە لابدەن کە هەردووکیان پێکەوە خەریکی تاڵانکردنی هەردوو شارەکەن.

“چاکسازیی کارەبا” خەڵکی خستووەتە نێوان هەڵبژاردنی نان یان ڕووناکی

محمد موسڵیح

بێبەشکردنی مرۆڤ لە ڕووناکی و گەرمی، پاشان فرۆشتنەوەی پێی بە نرخی خوێنی، گەورەترین چەتەگەریی سەدەی بیست و یەکە! لە هەرێمی کوردستاندا، دوای زیاتر لە سێ دەیە لە شکست لە دابینکردنی کارەبای نیشتمانی، ئێستا دەسەڵات لە ژێر پەردەی پڕۆژەی “ڕووناکی” و بەتایبەتیکردندا، خەنجەرێکی ژەهراویی لە دڵی هەژاران داوە. هاووڵاتییەک کە مووچەکەی دزراوە یان بێکارە، ئەمڕۆ خراوەتە بەردەم سەختترین تاقیکردنەوەی مانەوە؛ یان دەبێت پارەی کرێی سیستەمی نوێی پریپەید (پێشوەختە) و پێوەرە زیرەکەکان بدات، یان دەبێت خواردن بۆ منداڵەکانی بکڕێت. ئەمە حکومەتداری نییە، ئەمە دانانی بازگەیەکە لە ناوماڵی هەر هاووڵاتییەکدا بۆ ڕووتاندنەوەی گیرفانە بەتاڵەکانیان بە ناوی پێدانی کارەبای ٢٤ کاتژمێرییەوە.

کارەبا چیتر شتێکی کەمەکی و ڕازاندنەوە نییە، بەڵکو پێداویستییەکی حاشاهەڵنەگری ژیانە، و نابێت هەرگیز ببێتە ئامرازی قۆرخکاری لە دەستی چەند کۆمپانیایەکدا. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، نەک هەر ئەم مافە سەرەتاییەیان قۆرخ کردووە، بەڵکو سیستەمێکی مافیاییان دروست کردووە کە تیایدا غازی سروشتی و ژێرخانی وڵات دەدرێتە کۆمپانیا حزبییەکانی خۆیان، پاشان هەمان ئەو کۆمپانیایانە کارەباکە بە چەند بەرامبەر دەفرۆشنەوە بە خەڵک. لە کاتێکدا بەرپرسانی حکومەت باس لەوە دەکەن کە گوایە لە ٨٠٪ی خەڵک پارەی کەمتر دەدەن، واقیعی سەر شەقام و ناڕەزایەتییەکان پێچەوانەی ئەمە دەسەلمێنن کە نرخی کیلۆواتێک کارەبا بەشێوەیەکی خەیاڵی بەرز کراوەتەوە و بووەتە هۆی دروستبوونی بارگرانییەکی گەورە لەسەر شانی خێزانەکان.

ئەمەی کە ناویان ناوە “چاکسازی لە کەرتی کارەبا”، هیچ نییە جگە لە درێژکراوەی هونەری دزیکردن بە یاسا. ئەوان بەناوی کەمکردنەوەی خەرجییەکانی موەلیدەی ئەهلی و ڕێکخستنەوەی کەرتی وزە، سەرانە لە خەڵک دەسەنن، تا قەرەبووی ئەو دزی و تاڵانییە بکەنەوە کە لە نەوتدا کردیان. لە کاتێکدا ڤێلا و کۆشکە خەیاڵییەکانی ئەم منداڵە لوسکانە شەو و ڕۆژ نوقمی ڕووناکین بەبێ ئەوەی خەمی پارەدان بێت، کاسبکارێکی سادە خراوەتە نێو گێژاوێکی دەروونییەوە کە تێیدا ژیان بووەتە غەرامە؛ غەرامەی هەناسەدان، غەرامەی ڕووناکی، غەرامەی مانەوە لە ژیاندا.

ئەی ئەو نەتەوە برسی و بێدەنگەی کە لە نێوان کڕینی نان و کڕینی ڕووناکیدا ناچار کراون یەکێکیان هەڵبژێرن؛ ئیتر کاتی ئەوەیە ئەم خەوە قووڵە بشکێنن! قبوڵکردنی ئەم کۆیلایەتییە نوێیە، واتە تەسلیمبوون بە دەرەبەگایەتییەک کە تا دوا دڵۆپی خوێنتان دەمژێت. هاوار بکەن بە ڕووی ئەم پڵنگە کاغەزییانەدا کە تەنها لەپشت کۆمپانیا قۆرخکارەکانیانەوە خۆیان حەشار داوە، چونکە هیچ سیستەمێکی فێڵباز ناتوانێت بەرگەی تووڕەیی گەلێک بگرێت کە بڕیاری ژیانێکی کەرامەتدارانە دەدات. ئەم کارتێلە سیاسییە تەنها چاوەڕێی پاڵنانی ئێوەیە بۆ ئەوەی یەکجارەکی بکەوێتە ناو زبڵدانی مێژووەوە!

خەونی دزراو

محمد زیاد عەزیز

وەک قومارچییەک کە تەواوی سەروەتەکەی لەسەر یەک کاغەز دادەنێت بەو هیوایەی ببێتە خاوەنی هەموو شتێک، بەڵام لە کۆتاییدا نەک تەنها یارییەکە دەدۆڕێنێت، بەڵکو ئەو جلەشی لەبەریدایە لێی دەسەنرێتەوە؛ دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستانیش لە ساڵی ٢٠١٧دا ڕێک بەمجۆرە یارییان بە چارەنووسی نەتەوەیەک کرد. کاتێک خەڵکی کوردستان بە ڕێژەی لەسەدا ٩٢.٧ دەنگیان بە بەڵێ دا بۆ سەربەخۆیی ، ئەوان باوەڕیان وابوو کە ئەمە کۆتایی سەدەیەک لە چەوسانەوەیە و سەرەتای لەدایکبوونی دەوڵەتە، بەڵام لە واقیعدا ئەوەی ڕوویدا، تەنها بەکارهێنانی سۆزی نەتەوەیی خەڵک بوو لەلایەن سەرکردایەتییەکی سیاسییەوە کە دەیویست لە ڕێگەی ئەم دروشمە گەورەیەوە، قەیرانە ناوخۆییەکانی خۆی و داڕمانی ئابووری پەردەپۆش بکات. ئەنجامی ئەم سەرکێشییە، لەبری سەربەخۆیی، گەورەترین پاشەکشێی مێژوویی بوو. لە چەند ڕۆژێکدا، هێزەکانی عێراق بە پاڵپشتیی وڵاتانی دراوسێ، هێرشیان هێنا و هەرێمی کوردستان لەسەدا ٤٠ی ئەو خاکەی لەدەستدا کە پێشتر بە خوێنی پێشمەرگە ئازادی کردبوو، لە نێویاندا کەرکوک و سەرچاوە نەوتییە زەبەلاحەکانی.

 ئەمە تەنها لەدەستدانی خاک نەبوو، بەڵکو هەرەسهێنانی ئەو وەهمە بوو کە گوایە حیزبە کوردییەکان دەتوانن نیشتمان بپارێزن؛ چونکە لە کاتی هێرشەکەدا، بینیمان کە چۆن پارتی و یەکێتی لەبری بەرگریکردن، یەکتریان بە “نیشتمانفرۆش” تۆمەتبار دەکرد و خەڵکیان لەبەردەم مەترسیدا بەجێهێشت. (وەک چۆن نیكۆلۆ ماکیاڤێلی دەڵێت: “ئەو کەسەی کە بەڵێنی گەورە دەدات بەبێ ئەوەی هێزی جێبەجێکردنی هەبێت، تەنها مەرگی خۆی و گەلەکەی خێراتر دەکات”) — ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە کەتەلۆنیای ئیسپانیادا ڕوویدا لە هەمان ساڵدا، کاتێک سەرکردەکان ڕیفراندۆمیان کرد بۆ سەربەخۆیی بەبێ هیچ گەرەنتییەکی نێودەوڵەتی، و لە ئەنجامدا نەک دەوڵەتیان دروست نەکرد، بەڵکو ئۆتۆنۆمییەکەشیان لێ سەندرایەوە و سەرکردەکانیان هەڵاتن. بەڵام ئەم دەسەڵاتدارانەی ئێمە، لە سەرکردەکانی کەتەلۆنیاش بێباکترن؛ ئەوان سەرەڕای هۆشدارییە توندەکانی ئەمریکا، ئەوروپا، و دراوسێکان ، هەر سووربوون لەسەر ڕیفراندۆم، نەک لەبەر ئەوەی پلانیان هەبوو بۆ پاراستنی، بەڵکو بۆ ئەوەی سەرۆکی پێشوو (مەسعود بارزانی) پێش تەواوبوونی وادەی سەرۆکایەتییەکەی، وێنەیەکی پاڵەوانانە بۆ خۆی دروست بکات.

لەم زەلکاوە سیاسییەدا کە پاش ڕیفراندۆم دروست بوو، هەرێمی کوردستان کەوتە ژێر گەمارۆیەکی سەختی ئابووری و داخستنی فڕۆکەخانەکان. ئەم منداڵە لوسکانەی سیاسەت کە لەسەر شاشەکان بانگەشەی دروستکردنی دەوڵەتیان دەکرد، وەک پڵنگە کاغەزییەکان دەرکەوتن؛ کاتێک باج و گومرگی وڵاتانی دراوسێیان لێ بڕدرا، یەکسەر دەستیان بەرزکردەوە و ئامادە بوون هەموو شتێک ڕادەستی بەغدا بکەنەوە تەنها بۆ ئەوەی لە دەسەڵاتدا بمێننەوە. ئەوان خەونی سەربەخۆییان کردە تەماشاگەرییەکی مەدەنی کە تێیدا خەڵکی ئاسایی باجەکەی دا و نوخبەی دەسەڵاتداریش بەردەوام بوون لە کۆکردنەوەی سامانەکانیان.

درزەکەی نێوان دەسەڵات و شەقام لە کوردستان بووەتە خەندەقێکی کوشندە

محمد کاروان

وەک شانۆیەکی گەورە و ڕازاوە کە تێیدا ئەکتەرەکان جلی پاشایەتییان پۆشیوە و بە دەنگی بەرز دیالۆگی نیشتمانپەروەری دەخوێننەوە، بەڵام لە دەرەوەی هۆڵەکە، بیناکە ئاگری گرتووە و بینەرەکانیش لەناو دووکەڵدا دەخنکێن بێ ئەوەی یەک ئەکتەر ئاوڕیان لێ بداتەوە؛ حوکمڕانیی هەرێمی کوردستانیش ڕێک بەمجۆرە لە واقیعی گەلەکەی دابڕاوە. کاتێک حکومەتێک هەیە کە توانای دابینکردنی مووچە و کارەبای نییە بەڵام دەتوانێت لە چرکەیەکدا ئاسایشی شارێک کۆنترۆڵ بکات، و کاتێک پەرلەمانێک هەیە کە موچەی خەیاڵی وەردەگرێت بەڵام ناتوانێت یەک وەزیری تاڵانچی بانگهێشت بکات، ئەوە ئیتر ئێمە خاوەنی دەوڵەت نین. ئێمە خاوەنی هەیکەلێکی سیاسین کە تەنها بۆ وێنەگرتن و پێشوازییکردن لە شاندە بیانییەکان دروستکراوە، لە کاتێکدا ژیانی ڕاستەقینەی هاوڵاتییان لەناو زەلکاوێکی پڕ لە نەبوونی و بێیاساییدا نوقم بووە. ئەم بۆشاییە گەورەیەی نێوان دروشمەکانی سەرەوە و نەهامەتییەکانی خوارەوە، درزێکی ئاسایی نییە؛ ئەمە خەندەقێکە کە دەسەڵات بە ئەنقەست هەڵیکەندووە بۆ ئەوەی دەنگی خەڵک هەرگیز نەگاتە کۆشکەکانیان.

ئەم دابڕانە ئامانجدارە، دەرەنجامی نەشارەزایی نییە، بەڵکو ستراتیژی مانەوەی ئەو دەسەڵاتی بنەماڵەیەیە کە وڵات بەڕێوەدەبەن. لە فەرهەنگی ئەواندا، “حکومەت” دامەزراوەیەک نییە بۆ خزمەتکردن، بەڵکو کۆمپانیایەکە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئابووری سێبەر. کاتێک نەخۆشخانەکان بێ دەرمانن و گەنجان لە دەریای ئیجەدا دەخنکێن، وەزیرەکان لەسەر شاشەکان باسی “پێشکەوتنی ئابووری” و “کوردستانێکی بەهێز” دەکەن. ئەمە درۆکردن نییە لەگەڵ میللەت، ئەمە کوشتنی واقیعە. ئەوان جیهانێکی مەجازییان بۆ خۆیان دروستکردووە کە تێیدا هەموو شتێک گوڵاوە، چونکە ئەوان مووچەکانیان دواناکەوێت، کارەبایان نابڕێت، و منداڵەکانیان لە دادگای کارتۆنی ناترسن. ئەوان لەسەر هەسارەیەکی تر دەژین کە بە پارەی دزراوی ئێمە بونیادیان ناوە.

“کۆمەڵگە لە نێوان ئەو ئایدیاڵانەی کە ستایشیان دەکات و ئەو واقیعەی کە پراکتیزەی دەکات، پارچە پارچە بووە.”  ئەمەش ڕێک هەمان ئەو تراژیدیایەیە کە لە فەڕەنسای پێش شۆڕشدا دەگوزەرێت، کاتێک ماری ئەنتوانێت لەناو کۆشکی ڤێرسایدا دەیگوت “با کێک بخۆن”، لە کاتێکدا خەڵکی پاریس لەسەر پارچەیەک نان یەکتریان دەگوشت. ئەو بۆشاییەی نێوان کۆشک و شەقام بووە هۆی ڕووخانی تەواوی سیستەمەکە. بەڵام دەسەڵاتدارانی ئێمە لە هەرێمی کوردستان، وەک ئەوەی کوێر بن لە ئاست مێژوودا، هەمان هەڵە دووبارە دەکەنەوە. ئەوان بە دروستکردنی گەڕەکی داخراو (VIP) و نەخۆشخانەی تایبەت و قوتابخانەی نێودەوڵەتی بۆ خۆیان، بەتەواوی لە ئازاری ئەو مامۆستایە دابڕاون کە پارەی کرێی پاسی پێ نییە بڕواتە دەوام. حکومەتەکەی ئەوان بۆ خەڵک کار ناکات، چونکە ئەوان خۆیان بە بەشێک لەم خەڵکە نازانن.

لەم تەماشاگەرییە مەدەنییەدا، هەر کاتێک پەرلەمان بێدەنگ دەبێت لە ئاست بڕینی قووتی خەڵک، و هەر کاتێک حکومەت دەبێتە تەنها دەرکەرێکی بەیاننامەی بێمانا، شەرعیەتی دەسەڵات نامێنێت و تەنها هێزی زەبروزەنگ جێگەی دەگرێتەوە. ئەو سیستەمەی کە پێکهاتەکەی هێندە قەبەیە بەڵام توانای چارەسەرکردنی بچووکترین کێشەی خەڵکەکەی نییە، وەک دایناسۆرێک وایە کە قەبارەکەی گەورەیە بەڵام مێشکی توانای مانەوەی لەدەستداوە.

کاتێک دروشمەکانی گۆڕانکاری دەبنە بڵقی سەر ئاو لە دوای هەڵبژاردن!

ئەنداز خالید احمد

لە هەرێمی کوردستاندا، “ئۆپۆزیسیۆن بوون” زیاتر لە پیشەیەکی وەرزی دەچێت کە تەنها لە کاتی هەڵبژاردنەکاندا بازاڕی گەرم دەبێت، و دواتر ڕاستەوخۆ دەتوێتەوە ناو هەمان ئەو سیستەمەی کە کاتی خۆی جنێوی پێدەدا! لە هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی کوردستان (٢٠٢٤) و پەرلەمانی عێراق (٢٠٢٥)، هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکان و کەسایەتییە ناڕازییەکان بە دروشمی گەورەی وەک “گێڕانەوەی کەرامەت بۆ هاووڵاتیان”، “کۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی خێزانی”، و “ڕوخاندنی دووقۆڵی پارتی و یەکێتی” بانگەشەیان دەکرد. بەڵام دوای دەرچوونی ئەنجامەکان، نەک هەر نەیانتوانی ئەو گۆڕانکارییە دروست بکەن، بەڵکو بەشێکی زۆریان چوونە ناو مامەڵە ژێربەژێرەکانەوە یان بێدەنگییان هەڵبژارد.

ئەو پارتە ئۆپۆزیسیۆنانەی کە بەڵێنیان بە خەڵک دەدا دەسەڵات بۆ خەڵک بگەڕێننەوە، ئەمڕۆ لەناو ململانێیەکی ناوخۆیی و بێبەرنامەییدا نوقم بوون. کاتێک پرسیار لەبارەی بەڵێنەکانیانەوە دەکرێت، هەمیشە هەمان پاساو دەهێننەوە؛ یان دەڵێن “ساختەکاری کراوە”، یان باس لەوە دەکەن کە “دەسەڵاتی دوو حزبەکە زۆر لە ئێمە بەهێزترە چونکە پارە و چەکیان بەدەستەوەیە”. ئەوەی کە زۆر ئازارمان دەدات، دەنگی دوژمنەکانمان نییە، بەڵکو بێدەنگیی دۆستەکانمانە.”) خەڵکی کوردستان ئەمڕۆ زۆرتر لە بێدەنگی و پاساوی ئۆپۆزیسیۆن تووڕەن تا لە تاوانەکانی دەسەڵات، چونکە ئەم هێزانە بەناوی پاراستنی مافی هەژارانەوە دەنگیان کۆکردەوە، بەڵام لە کاتی قەیرانە گەورەکانی وەک فرۆشتنی پۆستی پارێزگاری کەرکوک یان بڕینی مووچەدا، ناتوانن بچووکترین فشاری ڕاستەقینە دروست بکەن و تەنها لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکاندا دەردەکەون.

ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥ بە ڕوونی دەریخست کە هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن (چ نەوەی نوێ بێت کە پێشتر دەنگەکانی بەرز بووبووەوە، چ حزبە ئیسلامییەکان کە قەت نەیانتوانیوە ڕێژەی دەنگەکانیان لە سەدا ١٥ تێپەڕێنن) شکستیان هێنا لە دروستکردنی بەرەیەکی یەکگرتوو بۆ شکاندنی هەژموونی پارتی و یەکێتی. لە ئەنجامدا، ئەم دوو حزبە دەسەڵاتدارە نەک هەر لاواز نەبوون، بەڵکو بەهۆی لاوازی و پەرتەوازەیی ئۆپۆزیسیۆنەوە، توانییان پێگەی خۆیان لە بەغداش بەهێزتر بکەن و ببنەوە بە تاکە بڕیاردەری چارەنووسی هەرێم. ئەمە وای کردووە کە بەشێکی زۆر لە دەنگدەران بێئومێد ببن لە پرۆسەی هەڵبژاردن، و لەبری دەنگدان بە ئۆپۆزیسیۆنێک کە توانای گۆڕانکاریی نییە، پەنا بۆ سووتاندن یان بەتاڵکردنەوەی دەنگەکانیان ببەن وەک ناڕەزایەتییەک دژی تەواوی سیستەمەکە.

ئەی ئەو نەتەوەیەی کە ساڵانێکە دەنگەکانتان بۆ کۆکردنەوەی کورسی بەکاردەهێنرێت و دواتر فڕێ دەدرێنە سەر شەقامەکان؛ ئیتر کاتی ئەوەیە تێبگەن کە کەرامەت و ماف بە دەنگدان بە دروشمی باق و بریق ناگەڕێتەوە. قبوڵکردنی ئۆپۆزیسیۆنێکی ترسنۆک و بێبەرنامە، ڕێک بەقەد قبوڵکردنی دەسەڵاتێکی تاڵانچی مەترسیدارە. هاوار بکەن بە ڕووی ئەم بازرگانە سیاسییانەدا کە تەنها لە کاتی هەڵبژاردندا دێنە دەرگاتان و دواتر لە ژوورە تاریکەکاندا مامەڵە بە دەنگەکانتانەوە دەکەن. ئەم سیستەمە، بە دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆنە درۆینەکەیەوە، تەنها چاوەڕێی پاڵنانی ئێوەیە بۆ ئەوەی یەکجارەکی بکەوێتە ناو زبڵدانی مێژووەوە!