رۆلی عێراق و هەرێمی کوردستان لە جەنگی ئێستای ئەمریکا و ئیسرائیل و ئێران

سلار واحید سابیر

جەنگی ئێستای ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران (کە لە کۆتایی شوباتی ٢٠٢٦ دەستی پێکردووە) گەیشتووەتە قۆناغێکی زۆر مەترسیدار و فراوانبوو. لە ٢٨ی شوباتدا، هێرشی هاوبەشی ئەمریکا و ئیسرائیل دەستی پێکرد بە کوشتنی ئایەتوڵڵا عەلی خامەنەیی (سەرکردەی باڵای ئێران) و ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە سەربازی و ئەمنییەکان. ئێرانیش بە وەڵامدانەوە مووشەک و درۆنی بەرەو ئیسرائیل، بنکەکانی ئەمریکا لە کەنداو، و چەند وڵاتێکی عەرەبی ناردووە، لە نێویاندا هێرش بۆ سەر فڕۆکەخانەی هەولێر و بنکەکانی ئەمریکا لە هەرێمی کوردستان.
ئەم جەنگە لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بڵاو بووەتەوە بۆ لوبنان (لەگەڵ هێرشی حزبوڵڵا و وەڵامی ئیسرائیل)، عێراق، و کەنداو. سێ سەربازی ئەمریکی کوژراون و زیاتر لە پێنج کەس بریندار بوونە، و ترەمپ وتویەتی “زیاتر دەکوژرێن” و هێرشەکان بەردەوام دەبن تا گەیشتن بە ئامانجەکان (وەک لەناوبردنی بەرنامەی ئەتۆمی و مووشەکی ئێران، و گۆڕینی ڕژێم).

کاریگەرییەکانی سەر حکوومەتی هەرێمی کوردستان – ڕەخنەی توند
هەرێمی کوردستان ڕاستەوخۆ تووشی هێرشی ئێران بووە:
فڕۆکەخانەی هەولێر و بنکەکانی نزیک ئەمریکا چەند جار هێرشیان کراوەتە سەر (مووشەک و درۆن)، بەرگری ئاسمانی ئەمریکا زۆرجار وەڵامی داوەتەوە بەڵام مەترسی گەورە هەیە.
کەمبوونەوەی کارەبا بەهۆی داخستنی کێڵگە گازییەکان بە مەترسی ئاسایشی.
هەرێم لە ناو “مەیدانی جەنگی” دەرەکی دایە، بەڵام حکوومەتەکە هیچ هەنگاوێکی جدی نەناوە بۆ پاراستنی هاووڵاتییان یان بۆ کەمکردنەوەی ئەم مەترسییە.
ڕەخنەی توند: حکوومەتی هەرێم تەواو لاواز و بێ پلانە لە بەرامبەر ئەم قەیرانەدا.
بەردەوام پشت بە ئەمریکا دەبەستێت بۆ پاراستن، بەڵام خۆی هیچ بەرنامەیەکی بەرگری یان دیبلۆماسی سەربەخۆی نییە.
لە کاتێکدا کوردەکانی ئێران لە مەترسیدان و دەرفەتێکی مێژوویی هەیە بۆ پشتیوانی لێیان (بە تایبەتی دوای کوژرانی خامەنەیی)، حکوومەتەکە هیچ هەوڵێکی جددی نەداوە و تەنانەت لە ترسی ئێران و میلیشیاکان بێدەنگە.
ئەم بێهێزییە دەبێتە هۆی لاوازبوونی پێگەی هەرێم لە ناوچەکەدا، و دەکرێت ببێتە قوربانییەکی سەرەکی ئەگەر جەنگەکە درێژ بکێشێتەوە یان ئێران/میلیشیاکان هێرشی گەورەتر بکەن. حکوومەتەکە پێویستی بە ڕێکخستنەوەی تەواو و دروستکردنی هێزی بەرگری سەربەخۆ هەیە – نەک تەنیا چاوەڕوانی فریاگەی ئەمریکا بکات.
کاریگەرییەکانی سەر حکوومەتی عێراقی میلیشیاکان – ڕەخنەی توند
حکوومەتی ناوەندی عێراق (کە زۆرینەی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و گرووپەکانی وەک کەتائیبی حزبوڵڵا، نەجەبا، و سەیدە شەهیدا کۆنترۆڵی دەکەن) تەواو لە ژێر دەستی ئێراندایە.
میلیشیاکان دەستیان کردووە بە هێرشی درۆن بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا لە هەولێر و بەغدا، و وتیان “دەچنە ناو جەنگەوە” بۆ پشتیوانی ئێران.
عێراق بووەتە مەیدانێکی جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران، بەڵام حکوومەتەکە ناتوانێت سەروەرییەکەی بپارێزێت.
ڕەخنەی توند: ئەم حکوومەتە خیانەتکارە بەرامبەر عێراق و گەلی عێراق.
بە تەواوی لە ژێر فەرمانی تارانە و عێراقی کردووەتە قوربانی بۆ بەرژەوەندییەکانی ئێران – نەک بۆ بەرژەوەندییەکانی خەڵکی عێراق.
میلیشیاکان بە ناوی “بەرگری لە عێراق” هێرش دەکەنە سەر بنکەکانی عێراق خۆی و هەرێمی کوردستان، کە ئەمەش دەبێتە هۆی زیان بە ئابووری، ئاسایش، و ژیانی هاووڵاتییان.
حکوومەتەکە هیچ ویستێکی نییە بۆ کۆتاییهێنان بە کاریگەریی ئێران، و بە پێچەوانەوە میلیشیاکان بەهێزتر دەکات. ئەمە شکستی تەواوی حکومەتی نیشتمانییە و دەبێتە هۆی زیاتر لاوازبوونی عێراق وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ.
کۆتایی و پێشبینی
ئەم جەنگە هێشتا لە سەرەتایە و دەکرێت چەند هەفتە یان زیاتر بخایەنێت (بە وتەی ترەمپ). ئەگەر ڕژێمی ئێران لاواز ببێت یان بکەوێت، دەرفەتێکی مێژووییە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەریی ئێران لە عێراق و هەرێمی کوردستان – بەڵام ئەگەر حکوومەتی هەرێمی کوردستان و حکوومەتی بەغدا بەردەوام لەم بێپلانی، بێهێزی و ژێر دەستی ئێراندا بمێننەوە، ناوچەکە بە تەواوی دەکەوێتە ناو شەڕی درێژخایەن و کورد و عێراقییەکان زیانمەندترین قوربانی دەبن.
پێویستە هەردوو حکوومەتەکە بە زووترین کات هەنگاوی جدی بنێن بۆ پاراستنی سەروەری، کەمکردنەوەی میلیشیا، و دروستکردنی پەیوەندییەکی سەربەخۆ – ئەگەرنا داهاتوویەکی تاریک چاوەڕێیان دەکات.

کاتێک ١٢٠ ملیار دەبێتە گرێ کوێرەى مووچەی فەرمانبەر!

حکومەتی کاربەڕێکەر هەرێمی کوردستان ڕایگەیاندووە کە تیمی تەکنیکیی وەزارەتی دارایی لیستی مووچەی شوباتی ٢٠٢٦ی کارمەندان، لەگەڵ ڕاپۆرتی پشکنینی کانوونی دووی ٢٠٢٦، بۆ بەغدا دەنێرێت بەڵام ئەم بڵاوکردنەوەیە پرسیارێکی ناڕوونى لە خۆ گرتووە : ئایا ئەم “هەنگاوەى حکومەتى کاربەڕێکەر” واتای ئەوەیە کە ١٢٠ ملیار دینار هەرێم ئێستا ئامادەیە یان دراوە؟ چونکە بەپێی ڕێکەوتنی داراییی نێوان هەولێر و بەغدا، پێش ئەوەی بەغدا مووچەکان بنێرێتەوە، هەرێم دەبێت ١٢٠ ملیار دینار داهاتی ناوەکی بگەیەنێتە وەزارەتی دارایی عێراق لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عێراق. هەرێم ئەم ١٢٠ ملیارەی بۆ کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ , مووچەی مانگەکانى  ١١ و ١٢ ى ٢٠٢٥ هێشتا دابەشنەکراوە و نەدراوە.

ئەوەى دڵتەزێنە ئەوەیە کە ئەم شانۆیە تازە نییە هەمان ١٢٠ ملیار دینار بووەتە ئامرازی بارگرانی هەمیشەیی لە دوو لایەوە. لەلایەکی، بەغدا هەر جارێک مەرجی ١٢٠ ملیار دادەنێت پێش ئەوەی مووچە بنێرێت ، لەلایەکی ترەوە، هەرێم هەر جارێک دەڵێت “ئێمە بەرپرسیارییتی خۆمان جێبەجێ کردووە” و تاوانەکەی دەخاتە سەر بەغدا. لە ئەم دوو لایەوە، فەرمانبەر گیرۆیەی دەبێت کە هیچ کام بەرپرسیارییەکەی هەڵناگرن: ڕاپۆرتەکانى ڕابردوو نیشان دەدات کە بەغدا مووچەی شوباتی ٢٠٢٥ تەنها لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥دا گەیاندووەتە هەرێم واتا دوای دوو هەفتە لە “پشکنینی لیست”. ئێستا کە هەرێم لیستی شوباتی ٢٠٢٦ دەنێرێت، ئەو پرۆسەی پشکنین و دواکەوتنی تێپەر دەکات، و مووچەی شوباتی ٢٠٢٦ لە مارس یا دواتر دەگاتە فەرمانبەران لە کاتێکدا هێشتا مووچەی تشرینی دووم و کانوونی یەکەمیش نەدراوە.

حکومەتی کاربەڕێکەر ئەرکی یاسایی و دەستووریی هەیە بۆ ئیدارەکردنی ڕۆژانە، نەک بۆ ڕێککەوتنی گەورەی دارایی لەگەڵ بەغدا بەڵام لە ئەم دۆخەدا، کاربەڕێکەر یان ئیشکەر هیچ جیاوازییەکی ڕاستەقینە بۆ فەرمانبەر نییە. تاکو ئەو کاتەى حکومەتێکی نوێ بە ئرادەی ڕاستەقینە و ئیرادەی سیاسی دامەزرێت و ڕێککەوتنێکی بنیادنەرانە لەگەڵ بەغدا بکات، ئەم گیرۆیە بەردەوام دەبێت. فەرمانبەر نزیکەی ١.٢ ملیۆن فەرمانبەرن ، هەموویان خێزانیان هەیە، هەموویان قەرزیان هەیە بەڵام بۆ حکومەتی کاربەڕێکەر ، ئەم “فەرمانبەرانە تەنها لیستێکن” بووەنەتە نووسینی بڵاوکراوەیەک بۆ میدیا، نەک بەڵێنێکی دڵسۆزانە بۆ فەرمانبەرێک لە چاوەڕوانى وەرگرتنى موچەکەیدایە کە دەزانێت لیستی شوباتی ئەمساڵیش، وەک هەمیشە دوادەکەوێت، لەکاتێکدا هاوڵاتیان لە مانگى ڕەمەزاندان و خۆیان ئامادەدەکەن بۆ بۆنەکانى جەژن .

پرۆژەی ڕوناکی یاخود پرۆژەی تاڵانی

سەرباز فەریق ئەحمەد

پرۆژەی ڕوناکی بەرنامەی حکومەتی هەرێمی کوردستانە بەسەرپەرشتی سەروەکی ماوەبەسەرچوی حکومەتی هەرێم مەسرور بارزانی و وەزارەتی کارەبا بۆ دابینکردنی کارەبای ٢٤ کاتژمێری لە تەواوی هەرێمی کوردستاندا .

ئەم پرۆژەیە گرنگە بۆ هەرێمی کوردستان چونکە هاوڵاتیان چی دیکە کێشەی نەبونی کارەبایان نابێت ، بەڵام بارگرانیەکی گەورەیان دەکەوێتە سەرشان بە هۆی گرانی زۆری نرخی کارەباوە لەچاو ئەو داهاتەیاندا کە هەیانە سەرباری نەبونی موچەو نەبونی هەلی کار و بێ بازاڕی لە ئیش و کاریان دا .

ئەم کێشەیە لە بەرزی نرخی پرۆژەی ڕوناکی دا ڕەنگە هۆکارێک بێت بۆ دابەزینی داهات و داخستنی زۆریەک لە کۆمپانیاو و شوێنکارەکان ، چونکە لە توانایاندا نابێت کە بتوانن داهاتی پێویست بەدەست بێنن بۆ کرێی کارەبای کۆمپانیا و شوێنکارەکانیان و دەبێتە هۆکارێک بۆ داخستنی دەرگای شوێنە بازرگانەیەکانیان .

هاوڵاتیان موچە و کرێی ڕۆژانەیان بەشی ئەوە ناکات بتوانن کرێی کارەبای پێ دابین بکەن وەک لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا بینیمان کە چۆن بە هۆی نەدانی کرێی کارەباوە منداڵ وەکو سەردەمانی پێشوو لە پێش چراو لەمپا سەعیان دەکرد ، بەبینی ئەم دیمەنە وایکرد پرۆژەی ڕوناکی بگۆڕێت بۆ پرۆژەی تاریکی چەند ماڵێکی هەرێمی کوردستان بەدڵنیایەوە ئەم کێشەیە دەگاتە هەموو ماڵێک لە داهاتودا .

حکومەت گەربێت و چارەسەرێک بۆ ئەم گرانیە کە لە کیلۆواتی کارەبای پرۆەی ڕوناکی دا هەیە نەدۆزێتەوەو باری سەرشانی هاوڵاتیان سوک نەکات لەڕێگەی دابەزینی کرێی کارەبای پرۆژەی ڕوناکیەوە ڕەنگە توڕەی بەدوای خۆیدا بێنێت و مانگرتنی سەرتاسەری بەدوا دابێت یان هاوڵاتیان پەنا بۆ خۆپیشاندانی فراوان ببەن چونکە ئەمە کاری گەری هەیە لەسەر تاک بە تاکی هاوڵاتیانی هەرێمی کوردستان بە هەموو پێکهاتەکانەوە بە حیزبی ناحیزبیەوە .